VOV4.K’ho – Ròt jơnau cih “Pơgồp bal bơta pràn- dùl nùs bal sơrlèt gan kòp dờng”, đơs nền broă lơh lài ngan nàng jơh gùt mpồl lơh broă chính trị gơ rờm mhar mờ tŭ tơngai pa, chồl mhar bơtàu tơnguh wơl lơh sa, mpồl bơtiàn mờ cit sơnơm vaccine ai jơh tơl nă làng bol in. Mùl màl, mờ ală broă lơh kuơmàng bơh lơh broă mờ lơgar ndai blơi sơnơm vaccine tus hòi jà bơta pràn tă pơgồp bal tàm kes priă sơnơm vaccine, kơlôi sơnơng lơh gơlik sơnơm vaccine... Việt Nam neh mờ gam geh ală broă lơh ƀuơn ƀuài ai jơnau kờñ do in. Bơta do ờ di là jơh gùt mpồl lơh broă ơm tàm bơta ờ lơh broă halà lơh broă nggùl dimơ lơm, kơp tŭ tơngai mờr 100 tơlak nă làng bol geh cit sơnơm vaccine tơl khà, virus Sars CoV-2 gơ gơs là kòp ờs mờng den hơ̆ sồng bơt bơtàu mờ chồl pràn lơh sa, kă bro. Bơh tŭ kòp Covid-19 sơn đờm gơlik geh, Đảng, Chính phủ neh đal git jơnau kờñ dơ̆ lĕ bal: ờ mìng rơcang sơndră kòp mờ gam bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn.
Sơrlèt gan uă dơ̆ bơtờp kòp, mờ ală broă gơlik geh kal ke, ờ gơtùi git lài, tus tŭ do, do kung gam là broă lơh dipal, kờñ geh bơta lơh ngan ờ git glar bòl bơh jơh gùt mpồl lơh broă chính trị dê nàng gơ rờm bal ngac nggar, ờdo ờdă mờ tŭ tơngai pa, lơh gơlik ală cồng nha pa tàm jơnau kah yau bơt bơtàu, bơtàu tơnguh dà lơgar.
Mờr 2 nam kòp Covid-19 gơlik geh, kuơmàng kờp bơh gơ rềng uă gah bơh dơ̆ bơtờp kòp dơ̆ 4 dê, bơta kơ̆ kơljap bơh broă gàr tơl niam rài kis, bơta pràn sơndră wơl bơh rài lơh sa dê gơ ơm tàm bơta đơs lài tŭ khà lơh sa mờ măi mok, broă drơng ala mờ lơh sa suơn sre gơmù; khà mpồl lơh sa kă bro lik bơh drà kă bro gơguh uă ngan rlau jơh; kờp jơh khà tac rah rài mờ priă lơh geh bơh broă drơng ala phan bơna ngui sa gơmù; priă bơcri dà lơgar lơh geh khà lơyah ngan; cau lơh broă gơtìp roh broă lơh- ờ geh broă lơh gơguh uă; dồs neh rlau tơngai hơ pơrgon tơm ai ngân hàng in gơguh uă, pơhìn uă jơnau aniai ai drà kă bro priă jền in... Jat cau jak chài lơh sa Tiến sĩ Võ Trí Thành, den do là bơta aniai dờng ngan rlau jơh tàm rài kah yau lơh sa- mpồl bơtiàn bơh dà lơgar dê, kờp bơh ală nam 1960: “Kòp bơtờp bè do gơ lơh bè càl rbut dờng, gơ lơh aniai jơh rài lơh sa, lơh aniai tus ròt mpồl lơh gơlik, tac phan tàm gùt plai ù, đah ală lơgar mờ tàm dơlam is ală lơgar, tàm ndrờm bè jơh ală gah broă lơh. Kung là dơ̆ sơn rờp tơnơ̆ git nđờ jơt nam kờp bơh tŭ bol he lam lơh jat Adat Mpồl lơh sa kă bro, khà mpồl lơh sa kă bro lik bơh drà kă bro uă rlau pơndrờm mờ khà mpồl lơh sa kă bro crơng gơs pa, do là bơta gơ rềng dờng ngan. Jat kờp dŭ, gơguh lơh sa nam do digơlan là khà lơyah ngan rlau jơh tàm 30 nam tam gơl pa tàm lơgar Việt Nam. Ală tiah gơtìp kòp lơh aniai bè ƀòn dờng Hồ Chí Minh, tiah đah jum mat tơngai lik dà lơgar, Bắc Ninh, Bắc Giang ndrờm ai gŏ: tus khà kong jai”.
“Khà kong jai” jat jơnau đơs bơh cau jak chài lơh sa Tiến sĩ Võ Trí Thành dê ờ mìng là ală khà geh tơrgùm kờp mờ geh yal. Tài gơ rềng bơh kòp Covid-19 dê gơ krơi pơndrờm mờ ală dơ̆ tung lơtang lơh sa lài do, sồr Chính phủ pal lam lơh ơm yah ngài mpồl bơtiàn tàm uă tiah mờ dùl ròt. Tơngume bơh ơm yah ngài mpồl bơtiàn dê, halà tam cah is, wàng se dê là lơh “jê rài lơh sa”. Mờ mùl màl, rài lơh sa neh kong jê dờng ngan, roh rui, hoàc huơr uă ngan, gơ jat bal mờ uă bơta ờ niam ndai tàm rài kis- mpồl bơtiàn. Bơta do dilah jŏ jòng den jơnau gơ lời wơl là dờng ngan. Uă cau jak chài, cau lơh sa kă bro đơs là: “Bol hi neh tus khà gơtùi kong jai, dilah pơn jat tai den mpồl lơh sa kă bro ờ jai lơh broă tai. Pal tam gơl broă rơndap lơh nàng sơn đờm wơl rài lơh sa”.
Đal git ờ gơtùi lời bơta do jŏ jòng, Chính phủ neh sồr ală bộ, gah broă lơh, ală tiah pal crơng gơs mơ ală Mpồl lơh broă bè bơtàu tơnguh wơl, bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn; bơt bơtàu ală jơnau rơcang lài dipal mờ bơta krơi is, broă gơlik geh bơh tiah he dê, bơh mpồl lơh broă he dê. Bơta do ờ di là “Broă cau lơi den cau hơ̆ lơh, càr lơi, ƀòn dờng lơi, gah broă lơh lơi den càr hơ̆, ƀòn dờng hơ̆, gah broă lơh hơ̆ lam lơh”. Bơta kuơmàng geh Chính phủ pơlam lơh jat tơnơ̆ tŭ neh geh ală jơnau mờng chài bơh ală càr, ƀòn dờng lơh jat ơm yah ngài mpồl bơtiàn jŏ jòng bè ƀòn dờng Hồ Chí Minh, Bình Dương, Long An...; tơnơ̆ tŭ neh geh ală bơta dong kờl ờdo ờdă bơh ală tiah ờ geh jơnau pơhìn bơtờp kòp bè Bắc Ninh, Bắc Giang, Vĩnh Phúc, Hải Phòng... là pal sền gròi, kờp tus bơta tàm tơrbŏ bal ală tiah, sền gròi tus ròt mpồl tac phan Zê rô Covid (hơ̆ là ờ geh Covid-19), ờ di là gàr sùm broă rơndap lơh Zê rô Covid-19 tàm khà dờng. Thủ tướng Phạm Minh Chính sồr: “Jat tàm broă gơlik geh ngan ngồn tàm càr, ƀòn dờng mờ lam lơh pờ mpồng jat jơnau pơlam bơh Bộ Y tế dê, pờ mơya pal gròi sền gơ in niam, nàng làng bol in geh lơh sa, làng bol in geh lòt rê. Dùl bơta pal jat hơ̆ là 5K pơgồp bal mờ sơnơm vaccine pơgồp bal mờ sơnơm pơgồp bal mờ công nghệ, hơ̆ sồng jơnau git wă bơh làng bol dê tai. Git loh bơta do mờ ngui dipal mờ broă gơlik geh ngan ngồn mơya pal jat jơnau pơlam bal nàng pleh lơh gơbàn kòl yan uă.”
Bal mờ hơ̆, Chính phủ đal git, broă lơh gơ rờm bal mờ kòp bơtờp pal jat tàm kơrnuat “Lơh sơnơm là tờm; lơh sa là bơnàng jă; Dữ liệu, khoa học, công nghệ là bơta kuơmàng; Kơ̆ kơljap chính trị, mpồl bơtiàn là dờng màng mờ geh lơh sùm; sơnơm vaccine, sơnơm sơm kòp mờ jơnau git wă làng bol dê là lài ngan; ờdo ờdă nàng lơh sa, lơh sa pal ờdo ờdă. Ờ mìng là tơrmù “jê” lơh sa, uă cau lơh sa kă bro, cau jak chài kung sền do là broă lơh dong tơnguh bơta pràn sơndră wơl- mhar lam rài lơh sa dà lơgar bơtàu tơnguh wơl, tàm tŭ tơngai ờ hềt gơtùi git lài tơngai tơn jơh kòp dờng dê. Ồng Nguyễn Quang Huân, Kuang bàng Quốc hội khóa 15, Phó Chủ tịch Mpồl cau lơh sa kă bro dùl nă să is Việt Nam đơs nền: “Bè ồng pàng he dê tàm rài tam lơh bòl glar kal ke ờ git lơh mờ kung gam sơnơng là, ai cau lòt hờ lơgar ndai bơsram nàng tơnơ̆ do ring lơngai bơt bơtàu lơh sa. Dùl dơ̆ tam lơh jŏ jòng 20 nam gam git sơnơng bè hơ̆, tŭ do kòp bơtờp mìng rơp pa 1, 2 nam, dilah mìng git kơlôi rơcang sơndră kòp, ờ sơnơng tus bơtàu tơnguh lơh sa den tơnơ̆ kòp dờng gơ bè lơi? Rài yau là lơh gơlik is, ngui sa is den krơi, ai tŭ do là tàm tơrbŏ bal gùt plai ù. Dilah lời ròt mpồl lơh gơlik phan mờ tac phan gơtìp aniai, kờñ rê wơl den kal ke ngan. Den tàng, bơh sơn rờp bol he neh kơlôi sơnơng là gơtùi kơryan kòp, lam rê hờ sồ 0, pa do, Thủ tướng neh geh jơnau đơs loh làng là pal kis jŏ jòng, dờp bơtàu tơnguh lơh sa tàm tŭ tơngai kòp bơtờp. Nùs nhơm bè hơ̆ geh lơh tam gơl bồ tơngoh kơlôi sơnơng gơ krơi rlau; màng kis, pràn kơldăng să jan làng bol dê kung gam là lài ngan rlau jơh, mơya kung pal bơt bơtàu lơh sa”.
Kơlôi rơcang bè bơta pơhìn bơh dà lơgar dê, bơta jê sồt bơh làng bol dê, ờ mìng kơnờm tàm jơnau git wă, bồ tơngoh kơlôi sơnơng, gròi sền bơh bơta geh ngan, ờ mìng ring bal ală jơnau yal bơh ală bộ, gah broă lơh, ală càr, ƀòn dờng.. nàng ai tơlik ală jơnau đơng lam, broă lơh- tam gơl broă rơndap lơh, Chính phủ neh sền dờng màng, iat jơnau đơs, jơnau dan bơh uă cau jak chài, cau lơh sa kă bro, ala mat ală Hiệp hội, gah lơh phan... nàng di tŭ tă bơsong ală kal ke, kòl yan tus broă lơh sa, kă bro, tơrmù lơyah ngan rlau jơh khà mpồl lơh sa kă bro, hợp tác xã, hìu bơnhă kă bro ơm ing lơh broă, tơn jơh lơh broă, ờ jai lơh broă tài gơ rềng bơh kòp dờng.
Mờr 700 ngai sơndră kòp là khà was nùs nhơm- là ồs tơrlòng biàng, kal ke tơrlòng bơta pràn, là bơta tam klac bal, pơgồp bal bơta pràn, dùl nùs bal, tàm kờñ gơboh, tàm dong kờl bal kòn bơnus bơh Đảng, dà lơgar, làng bol mờ ală cau lơh sa kă bro- mpồl lơh sa kă bro dê. Dơ̆ sơndră mờ kòp Covid-19 tàm lơgar he neh lơh geh ală cồng nha bơh sơn rờp niam ngan, mơya tềng hờ đap kung gam uă kal ke, bơta lòng, kờñ geh bơta gơ rờm bal ngac ngar bơh jơh gùt mpồl lơh broă chính trị dê. Dilah jơh ală dùl nùs bal lơh ngan, kơ̆ dơn lơh jat ală broă lơh ndrờm bal, bơceh pa- geh bơta đơng lam ngac ngar bơh Đảng, Chính phủ, den jơnau kờñ dơ̆ lĕ bal ngan là lơh geh cồng nha uă ngan rlau jơh, lơh sa- mpồl bơtiàn dà lơgar dê geh gơ gờñ lơh geh bơta jat bè nùs nhơm kơp gơn.
Cau mblàng K’Duẩn
Làng bol mờ gơp bơyô kờñ sền jơnau cih dơ̆ dùl mờ jơnau cih dơ̆ bàr dan pờ jat gùng pơlam tơnơ̆ do:
Viết bình luận