VOV4.K’ho-Tàm xã tiah nhàr lơgar Thuận An, kơnhoàl Dăk Mill, càr Dăk Nông, [òn Bu Dăk bal mờ jơh ală khà kờp làng bol là cau M’nông pơ`ìơ să ngan bè bơhiàn niam chài krơi is ngan bơh he dê. Sa Tềp Kỷ Hợi pa do, làng  bol chờ hờp rlau tai tài bơh [òn geh tai uă broă lơh pa drơng lơh sa mờ ơm kis; uă hìu đam niam hàng mờ hìu pa lơh niam bơne\ ngan, rài kis kơ\ kơl jăp hờm ram cèng wơl rùp să bồ sơnam pa tàm tiah nhàr lơgar.

Bơh gùng Hồ Chí Minh gơl lòt gan xã Thuận An, kơnhoàl Dăk Mil, càr Dăk Nông, lòt rơndeh măy lòt gan [òn Sa Pa tus [òn Bu Dăk mìng 5 kơi sồ gùng lă cài lơm. Do là tiah nhàr lơgar, cau M’nông ơm kis bơh jo\ rài.

Bal mờ ală hìu lơh mờ mpàn mờ chi ờs mờng bơh yau, mpờl go\ ală hìu đam niam hàng ngan, ală hìu pa lơh dờng ơning ơnàng ngan; pơngàr mờ chi che tơlir niam geh koh klah ntê chi niam ngan, mpồng mu\t tàm [òn song mờ rơndăp tăp sèng ngan.

Se\ còp hìu pa lơh niam bơne\ ngan, cau tờm hìu chờ hờp chờ hờ` ku\p tê wă rò năc mờ yal mat là Y Dông. Ồng pà gi\t, tơnơ\ uă nam tơryăng tơryồng lơh broă, tềm pềr dơ\ ngui tàm rài kis, ròng kòn bơsram mơya hìu bơnhă neh tềm pềr geh priă jền tus rlau 400 tơlak nàng lơh hìu pa, di thàn nàng sa tềp wă rò sơnam pa Kỷ Hợi pa do.

Bal mờ bă sươn ơnàng 6 sàu, hìu bơnhă gam geh 1 lồ nggùl kơphê tam tàm bơrlu\ bal mờ tiêu. Kơphê pa jơh tơnhàu lài mờ tơngai sa tềp, geh rlau 4 tấn gar. Nam do, sa tềp tàm hìu pa den tàng kung blơi tai uă phan ngui pa, geh wa\ rò uă ngan năc lòt còp chờ hờp bal sa tềp mờ hìu bơnhă.

Tàm nam pa do, bơta chờ hờp dờng ngan rlau jơh bơh hìu bơnhă a` dê là lơh geh hìu pa niam bơne\ ngan jơh rlau 400 tơlak priă ala hìu lơh mờ mpàn neh ờ gam niam tai. Kơnờm bè hơ\ mờ rài kis ngai sơlơ kơ\ kơl jăp rlau iang nùs lơh sa.

Lài do, làng bol bol a` bòl glar kal ke ngan, lơh sươn lơh mìr rah rài làm bă tiah den tàng ờ go\ geh cồng nha, priă jền lơh geh dùl êt ngan. Kơnờm geh gơnoar atbồ bơto pơlam tam gơl tam kơphê, tiêu, bơto pơlam bơta chài lơh sa, den tàng làng bol neh sơrlèt gan brồ guh klàs bơh bơta jơgloh r[ah, kơ\ kơl jăp rài kis.

Hìu pa lơh bơh ồng Y Dông dê

{òn Bu Dăk, xã Thuận An, kơnhoàl Dăk Mil, càr Dăk Nông tu\ do geh 313 hìu bơnhă bal mờ rlau 1.200 nă làng bol, tàm hơ\ 99% là cau M’nông. Làng bol pơ`ìơ să tài bơh là tiah gam prăp gàr geh bơhiàn niam chài bơh yau. Mpồl dròng cing [òn dê geh jà lòt lơh ală dơ\ lơh chờ kơnhoàl dê, drơng ală broă lơh niam chài bơh xã dê mờ lơh đơs crih tam ya tàm mang tàm jàu sơnam tàm [òn.

Kuơmàng, broă lơh tà` ồi yau geh prăp gàr sùm bơh uă rài tàm [òn Bu Dăk. Nghệ nhân dờng sơnam ngan rlau jơh là mò Y Druynh, bồ sơnam pa do neh mờr 80 sơnam. Uă kơnòm ùr dềt kòn cau M’nông rơ\p pa 12, 15 sơnam kung neh gi\t tà` ồi sơl.

Den tàng bè hơ\, geh uă ngan phan bơna ồi yau geh ngui tàm dơ\ lơh chờ, sa tềp, hơ\ là ồi mbơn, àu soh, kơldung ìa, che kơ\t bu\t, bóp priă, chèu dă k[àng…Ală ngai do, bulah ờ ru tu\ ngan mờ broă sa tềp wa\ rò sơnam pa, nghệ nhân U Druynh kung lời sơl tu\ jiơ nàng tà` gơs uă phan lơh phan pà sa tềp ai làng bol tiah rềp tiah ngài in.

Broă tà` ồi yau a` geh mè a` bơto a` in bơh tu\ gam dềt ngan. Nàng broă tà` ồi ờ gơtìp hi\u roh te\ den a` neh bơto wơl ai 3 nă kòn ùr in mờ bàr pe nă cau tàm [òn. Ală tu\ ru broă, ală kòn ală sau a` sùm nggui tềng bơrnơ\ tà` ồi nàng tà` gơs àu ai ală cau hìu bơnhă in. Lài do, làng bol pal plồ kơmhò chi nàng ai che brài tà` den roh uă ngan tu\ tơngai. Tơnơ\ do, geh che brài cau Tây dê jun tus làng bol blơi rê nàng tà` ồi àu lơbơn mờ niam ngan.

Nghệ nhân U Druynh tà` ồi yau ai cau hìu bơnhă in

Lam bol a` lòt còp [òn tàm ală ngai bồ sơnam pa, ồng Y Bling Jing, Bí thư Chi bộ [òn Bu Dăk yal tơngi\t uă ngan broă lơh pa, hơ\ là ală gùng lòt geh rơndăp lơh bè ô bàn cờ neh geh lơh mờ bê tông, ală gùng che đèng dà lơgar pa geh lơh niam wơl.

Bal mờ hơ\ là broă lơh “pờ àng gùng [òn” kờp priă 65 tơlak bơh làng bol dê tă pơgồp, Đoàn ơruh pơnu lơh, mờ 75 nơm [ong đèng, di tu\ lơh gơs lài mờ ngai sa tềp bơhiàn, lơh geh nùs nhơm chờ hờp ngan. Kuơmàng, broă lơh bơtơ\t rbòng dà Bu Dăk lài do bơh Công ty Kơ Phê Thuận An atbồ neh geh jàu [òn lơgar in, pa geh lơh niam wơl mờ lơh jơh mờ bê tông àr bơtơ\t.

Bơtơ\t rbòng dà do lơh geh dà tuh ai jơh ală bă kơphê, tiêu bơh [òn in tàm kàl prang mờ lơh ơnàng rbòng dà tuh ai 13 lồ kòi 2 kàl in, làng bol kung pa jơh sih tam lài mờ sa tềp. Bí thư Chi bộ [òn Bu Dăk, ồng Y Bling Jing đơs ngan, sa tềp do, làng bol chờ hờp ngan tài bơh geh uă bơta pa. Mìng kờp is tàm nam pa do, geh pơgăp 20 nơm hìu đam niam hàng ngan mờ hìu pa lơh niam bơne\ ngan geh lơh gơs, rlau 60% hìu tàm [òn là hìu bơnhă pas sơm, mìng gam dùl hìu r[ah lơm.

Làng bol tàm [òn chờ hờp ngan tu\ geh Đảng, Dà lơgar sền gròi dong kờl lơh gùng lòt tàm [òn, crăp [ong đèng pờ àng ală gùng [òn. Uă broă lơh bơtơ\t rbòng dà geh lơh niam wơl drơng dà tuh, dong làng bol bơtàu tơnguh lơh sa. Ală hìu bơnhă kal ke geh dà lơgar sền gròi dong kờl pà phơng sih, chi tam, phan ròng den tàng rài kis ngai sơlơ hờm ram, [òn lơgar sơlơ tam gơl pa.

{òn lơgar [òn Bu Dăk, xã tiah nhàr lơgar Thuận An, kơnhoàl Dăk Mil, càr Dăk Nông

Dùl sơnam pa neh rê tus tàm ală sươn kơphê gam lì bơkàu bò làc ngan. {làng sre [òn Bu Dăk kung neh glòm dà tơlir kòi pa tam hòn gơs niam ngan. Tềng ală gùng [òn gơklo\ gơcrà ngan bùng bi dà lơgar pơrhê sơma` rơmi\t gơ par tàm trồ tơngai li\p lơ\p, tus trồ mang jơngo geh pờ àng ngan đèng. Tềng đăp ală nơm hìu niam bơne\ neh geh bơka niam tai mờ ală khàp bơkàu cúc bơkàu mai.

Cau M’nông tàm [òn Bu Dăk tàm xã Thuận An, kơnhoàl Dăk Mil, càr Dăk Nông soh ală ồi àu yau pa tà` gơs nàng lòt nhơl bồ sơnam pa tàm bơta chờ hờp wa\ rò sơnam pa Kỷ Hợi, bal mờ bơta pin dờn lơh geh cồng nha pa!

Cau mblàng Lơ Mu K’Yến