VOV4.K’ho - Tàm tu\ sơnam pa gam tus tơl ala\ tiah [òn lơgar, tàm chờ hờp tàm nùs nhơm làng bol Việt Nam gambrồ guh hờ đah lài, làng bol Tây Nguyên wa\ rò sa tềp, chờ sơnam pa mờ ala\ bơta chờ hờp bè cồng nha niam ngan tàm nam 2017, mờ gơboh gơbài bơh bơta tam pà ram mhu\ mờ tam tơrbo\ kờ` gơboh tàm ala\ tiah gam ua\ ngan kal ke, tiah dà ko\ dà cò. Sa tềp tus, tơl cau bol he bè geh tai  bơta pràn bơh kờ` gơboh bơh ala\ cau pròt mhàm tàm hìu nha\,  gơp bơyô. Tàm tu\ niam sơnrờp bơh nam pa Mậu Tuất, ala\ jơnau nting sap niam ngan lời tus bal geh bơta chờ,  pơnỳơ sa\ ngan mờ jơh mờ bơta kờ` gơboh mờ hìu nha\,  [òn lơgar mờ mpồl bơtìan.

            Wa\ rò sơnam pa 2018, làng bol kòn cau Sêdang càr Kon Tum geh ua\ ngan bơta chờ. Tàm 3 kơnhòal tiah đah mat tơngai lik Trường Sơn, geh: Đak Glei, Tu Mơ Rông mờ Kon Plông, bơh broa\ lơh  tam ua\ kơphe tiah mriềt càr dê, tus tu\ do tơnơ\ mờ 4 nam làng bol neh tam geh rlau 1 rbô lồ, pơrgon gơ ai tơnhàu ua\. Tam pà ala\ bơta niam bồ sơnam pa, ồng A Dương, Phó Bí thư Đảng ủy xã Đak Tăng, kơnhòal Kon Plông, càr Kon Tum ai git:

            Nam pa 2018, làng bol xã Đak Tăng, kơnhòal Kon Plông geh ua\ ngan bơat chờ. Chờ tài nam 2017 pa do,  làng bol neh lơh ngan lơh broa\, lơh sa mờ lơh geh cồng nha chờ hờp ngan tàm bơtàu tơngguh lơh broa\ sa, mpồl bơtìan. Bal mờ hơ\,  sền gàr ngap lơngai, ờ do ờ da\ dà lơgar geh sền gàr niam. Rài kis bơh hìu nha\ kung geh dùl bơnah lơi bơtàu tơngguh rlau mờ lài. Nam pa 2018,  làng bol kung bè gơnoar atbồ [òn lơgar kơp kờ` ngan mờ kờ` ngan pràn kơldang. Mờ bơta tam klac, attê bal, dùl nùs bal tàm nam pa a` pin làng bol xã Đak Tăng geh lơh ngan nàng lơh gơs  jơh ala\ broa\ geh jàu mờ Đảng, Dà lơgar neh ai tơlik.

Càr Kontum nam lài kung lời wơl tềl kah niam tàm broă bơtàu tơnguh pràn chi lơh sơnơm bè kơnuh sơnơm Ngọc Linh, Hồng đẳng sâm, đương qui… Nam 2018, broă bơtàu tơnguh chi lơh sơ nơm geh đơs lài là bơta tam gơl tàm broă lơh sa bơh làng bol kòn cau Sơdàng dê. Là công nhân bơh trung tâm sơntìl kơnuh sơ nơm Ngọc Linh, di Kong ti TNHH MTV lâm nghiệp Đăk Tô, neh jơt nđờ nam do, ồng A Hùng, ơm tàm [òn Đăk Bia, xã Tê Xăng, kơn hoàl Tu Mrong, càr Kontum ndrờm wă rò tu\ jiơ tàm jàu sơnam pa tàm suơn ờng kơnuh sơnơm tàm bơnơm Ngọc Linh jơnhua rlau 1 rbô 800 thơk. Tàm nùs nhơm ndu gơn rơh tam jàu sơnam yau mờ sơnam pa, ồng A Hùng pơyua jơnau nting sap sa tềp tus hìu bơnhă mờ làng bol:

Tam jàu sơnam yau mờ sơnam pa, nting sap hìu bơnhă mờ làng bol tàm [òn geh uă pràn kơldang să jan, chờ hờp, gơboh gơbài. Nting sap làng bol mut tus nam pa tryăng trỳông lơh sa, tam geh uă chi tam jo\ ngai bè kơphe, bời lời… Tam geh uă chi lơh sơ nơm bè kơnuh sơ nơm Ngọc Linh, sâm dây… nàng bơtàu tơnguh lơh sa hìu nhă, tơnguh niam rài kis. Nting sap kòn sau nam pa bơsram jak, geh uă gơguh jak rlau tai

 Nam pa do,  bơh trồ tiah niam, làng bol  [òn Bui, xã Nghĩa Hưng, kơnhòal Cư\ Păh, càr Gia Lai tơnhàu geh ngan kơphe, tiêu mờ kòi sre. Tàm bơta chờ ngan ngai bồ sơnam pa, ồng Kpuih Bum kơp kờ` tàm nam pa tơl bơta niam bơne\ geh tus mờ [òn Bui mờ ala\ [òn Tây Nguyên ndai:

            Nam pa tus, tơl cau chờ hờp ngan. A` kơp kờ` la, nam pa  trồ tiah  niam nhàc niam nàng làng bol bol a` pơnjat tai tơnhàu geh kơphe, tiêu, kòi sre. Tơl cau pơnjat tai lơh ngan tàm lơh sa, tam mờ sơng ka sền gàr ala\ bơta chi tam niam rlau mờ nàng tơl na\ cau geh tai pria\ jền  ngui tàm rài kis, tơl hìu den tơl ngui tơl sa.

 Ồng Trưng, kra [òn [òn Kđoh, xã Cư Pơng, kơnhoàl Krông Buk, càr Daklak kơp kờ` tàm nam pa, làng bol [òn rềp, [òn ngài pràn kơldang, lơh geh cồng nha mờ tam klac bal bơt bơtàu [òn lơgar:

Tàm dùl nam pa, a` kơp kờ` jơh tơl nă cau sùm pràn kơldang, lơh sa geh cồng nha, gàr tơl niam rài kis, ngap lơngai ờ do ờ dă tàm [òn niam rlau. A` ờ kờ` geh cau tam lơh, tam lah, a` ờ kờ` ngan bơta hơ\, mờ kơp kờ` tơl nă cau kis niam rlau, kờ` gơboh bal mờ gơp. Kung kơp kờ` dùl nam pa, ală [òn bal mờ gơp lam lơh pơr lòng bơt bơtàu [òn lơgar pas sơm, niam bơne\ rlau.

Chờ hờp sa tềp, chờ hờp sơnam pa gam bềng lìu tơl ala\ tiah. Tàm [òn Drô 2, xã Cư\ Né, kơnhòal Krông Buk, càr Dak Lak tàm ala\ nam do, làng bol cau Rơđê neh git tus sa tềp ua\ rlau mờ geh bơyai lơh ua\ ngan broa\ lơh chờ sơnam pa hờm ram. Bèp Puk, atbồ [òn Drô 2 boh bơr:

            Tơl cau tàm [òn sa tềp bơhìan dà lơgar kung drờm bè ala\ kòn cau oh mi ndai sơl. Tàm nam pa, a` kơp kờ` tơl cau tàm [òn drờm pràn kơldang. Dà lơgar sền gròi rlau tai  ai tus ala\ hìu nha\ rbah tàm [òn,  nàng ba` gam hìu nha\ lơi  jơgloh rbah tàm nam pa.

Wă rò sơnam pa, hìu bơnhă mè Thia, ơm tàm [òn Đôn A, xã Krông Na, kơnhoàl Buôn Đôn, càr Daklak neh bơyai lơh sa tềp bơ tòm tơr gùm mờ rơcang lài lơh sa bơtàu tơnguh rlau:

“Sa tềp tus den a` bơka hìu đam, blơi uă phan ngui, blơi ba` kèu nàng oh kòn sa gơ in chờ hờp. Sa tềp den oh mi, jơi nòi, kòn sau tàm hìu tìp mat, sàu sa chờ hờp nam pa. Nam pa, a` kơp kờ` hìu bơnhă, kung bè làng bol sùm pràn kơldang, ờ geh kòp jê, lơh ngan lơh sa gơ in bơtàu tơnguh rlau. Hìu bơnhă a` geh 3 sàu sre, nam pa do tơ wès geh 35 [àu, nam tơ nơ\ a` kơp kờ` là [uơn rlau, lơh geh uă rlau tai. A` geh lơh ngan sơngka sền gàr niam, ơn phơng mờ [ồm dà, dilah ờ geh mìu den [ồm dà.”

{òn K’ Ming, thị trấn Di Linh, kơnhòal Di Linh, càr Lâm Đồng geh rlau 400 hìu nha\, gal ngan la cau K’ho. Gùt [òn tu\ do geh mờr 460 lồ kơphe mờ mờr 160 lồ kòi sre. Kơnờm geh ngui khoa học kỹ thuật tàm lơh sa den tàng cồng nha lơh sa slơ ngai slơ geh bơtàu tơngguh. Jat ồng Dong Dòr Sinh, Bí thư chi bộ K’ Ming, rài kis  neh bơtàu tơngguh den tàng nam do làng bol bơyai lơh chờ sa tềp chờ hờp mờ tơl sir:

            Di tu\ sa tềp sơnam pa 2018 tus, kơp kờ` làng bol sa tềp hờm ram, chờ hờp, tềm pềr, lơh jat di adat gùng lòt tu\ lòt tàm gùng. Mò ồng mè bèp bơto bơtê tơng kah kòn sa `ô sa tàm sa tềp pal di mơ, pal sền gàr pràn sa\ ja`, ờ do ờ  da\ tàm ala\ ngai sa tềp.  Nting sap tơl hìu tàm [òn sa tềp chờ hờp, tam klac, lơh sa bơtàu tơngguh tàm nam pa.

Bi Kpuih Lin, kòn cau Jarai, ơm tàm [òn Nẻh, xã Ia Tôr, kơnhoàl Chư Prông là dùl tàm ală klau pơnu kòn cau pơn rơ jak bơh càr Gialai dê tàm bơtàu tơnguh lơh sa. Pah nam, broă tam kơphe, tam tiêu neh cèng wơl priă jền lơh geh rlau 200 tơlak priă hìu bơnhă bi in. Bi kung sùm dong kờl ală ơruh pơnu tàm [òn, tàm xã lơh jat he. Ngai bồ nam pa, bi Kpuih Lin geh jơnau đơs bè do:

“Bồ nam pa, a` kơp kờ` lơh geh uă cồng nha niam rlau tai. A` kung kơp kờ` ală bơ yô đoàn viên ơruh pơnu pơn jat tai bơtàu tơnguh bơta pràn cau kơ nòm să, lơh sa geh cồng nha uă, hơ\ sồng ơruh pơnu tam lac bal, sơmbat tê bal bơt bơtàu [òn lơgar pa nàng [òn lơgar ngai sơlơ pas sơm, niam bơne\.”

 Kông Thụp la xã tiah sar lơgar ngài, tiah làng bol kòn cau bơh kơnhòal Mang Yang, càr Gia Lai. Jat ồng Y Byới, Chủ tịch UBND xã, tàm ala\ nam do, ala\ broa\ lơh bơh dà lơgar dê drờm geh sền gròi ngan bơh Đảng, Dà lơgar neh dong xã bơtàu  tơngguh lơh sa,  geh niam tàm rài kis làng bol. Di tàm  tu\ sơnam pa, ồng Y Byơi pơyua jơnau nting sap:

            Di tu\ sơnam pa tus, dan ơla mat xã nting sap jơh làng bol tàm [òn lơgar pràn kơldang, boh gơbài, lơh sa bơtàu tơngguh. Nting sap làng bol xã Kông Thụp mut lơh geh jai broa\ lơh bơt bơtàu [òn lơgar pa, lơh sa slơ ngai slơ bơtàu tơngguh, tam kơphe, tiêu, ròng phan drờm geh cồng nha mờ mut lơh niam ala\ broa\ lơh, chính sách bơh Đảng, Dà lơgar.