VOV4.K’ho- Bè neh đơs tàm jơnau cih dơ̆ sơnrờp, brê Tây Nguyên neh mờ gam gơtìp mus kơl aniai uă ngan, uă cau tờm brê neh ờ jai tŭ brê gơtìp mus kơl. Brê gơtìp mus kơl aniai tài bơh làng bol, tài bơh mpồl lơh sa kă bro mờ tŭ do den sền gŏ wơl uă ngan kuang bàng kung lòt mus kơl brê, sơgràm ù, lơh bal, mờ dong kờl bal ai bol mus kơl brê kơñau in. Kơn jơ̆ rlau là tàm tŭ sền gàr brê bơh lài neh sùm kal ke, priă jền bơcri ai gah lơh broă brê bơnơm in sùm neh dùl êt ngan den bol gơ gam gơtìp tam pìt tam phà, sa kuề sa kuà tai, lơh tus broă do sơlơ ờ niam ngan tĕ.

Mờr 100 lồ brê gơwèt bă brê bơh Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đỉnh Nghệ dê, tàm xã Quảng Sơn, kơnhoàl Dăk Glong, càr Dăk Nông, tơnơ̆ rlau 10 nam geh jàu, tŭ do neh gơtìp koh kơl jơh ờ gam tai. Gam wơl tàm rơndăp broă lơh do là ală bơta tam pìt tam phà ờ gŏ tŭ lơi jơh đah làng bol tàm tiah do mờ lài do neh tăc bro ù brê mờ mpồl lơh sa kă bro. Dùl nă làng bol tàm tiah rơndăp broă lơh yal wơl bơta bòl glar kal ke bơh he dê tài bơh neh rlau blơi ù tam pìt tam phà mờ mpồl lơh sa kă bro đơs bè do: Ală bă ù Công ty rơngòt ờ gàr geh den tăc wơl. Să tờm hìu bơnhă añ do kung geh blơi wơl sơl bơh Công ty Đỉnh Nghệ dê bơh nam 2013 tus tŭ do. Tus nam 2015, den công ty yau neh tăc wơl mờ ồng Khanh in, kuang ătbồ pa. Bơh nam 2015 tus tŭ do, ồng Khanh neh gơlik jơnau tam pìt tam phà mờ uă ngan ală hìu bơnhă blơi ù bè añ.

Dùl rơndăp broă lơh “sa brê” tàm xã Quảng Sơn, kơnhoàl Dăk Glong, càr Dăk Nông

Rơndăp broă lơh bơh Công ty Đỉnh Nghệ dê mìng là dùl tàm khà gĭt nđờ jơ̆t rơndăp broă lơh “sa brê” tàm càr Dăk Nông mờ là dùl tàm khà gĭt nđờ rhiang rơndăp broă lơh ndrờm bè do sơl tàm Tây Nguyên. Mơya ờ gŏ di mìng làng bol, mpồl lơh sa kă bro lơm “sa brê”, mờ dùl bơnah ờ dùl êt nă kuang bàng tŭ do geh gŏ kung lòt mus kơl brê, sơgràm ù brê mờ tăc bro ù brê tìs mờ kơrnoat boh lam sơl.

Kơnhoàl Ea Súp, càr Dăk Lăk dê là tiah bơh sơnrờp tàm Tây Nguyên tus sền, lùp kờp kuang bàng, kuang đơng lam bồ, đảng viên tus bal sơgràm, ngui ù brê. Cồng nha yal tàm bồ nam 2018 pà gŏ, bulah rơ̆p mìng pa nggùl khà kuang bàng, đảng viên bơh kơnhoàl dê cih yal neh geh rlau 1 rbô 200 nă cau gam sơgràm ù brê, kờp jơh bă ù ơnàng rlau 2 rbô lồ. Mờ jơnau geh ngan, kuang bàng, đảng viên tus bal sơgràm, tăc bro ù brê tàm Ea Súp do ngai sơlơ kal ke. Tŭ do, broă mus kơl brê, sơgràm ù brê mờ tăc bro ù brê gam geh tềl tơngŏ geh mpồl, geh rơndăp tăp sèng, geh ală cau lam lài bơtòm tơrgùm uă ngan ù brê nàng tăc bro, pơrlồm làng bol ờ geh bơta wă wờng. Ồng Y Giang Gry Niê Knơng- Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân càr Dăk Lăk đơs, jơnau geh ngan do ờ mìng tàm kơnhoàl Ea Súp lơm mờ càr gam sồr kuang bàng tus lùp khàu, bơsong. Ồng Y Giang Gry Niê Knơng, đơs: Geh jơnau lam bồ, dong kờl mờ tàm hơ̆ geh tơn jơnau geh kuang bàng bol he dê tàm hơ̆ sơl, sồr làng bol mŭt tàm tiah do, tiah ne tam phan, sồr bơchồt làng bol sơgràm ù brê bơh ală anih lơh sa sươn dờng tam brê dê. Halà Ea Súp geh yal geh jơnau pơrlồm ală cau tàm càr ndai lòt tus ndo, ală bi mìng ơm ntàu mờ sơñio tê gời lơm, sơñio tềng anih do, anih ne, bi neh priă rao den lòt dô roh thĭt. Uă ngan làng bol gơtìp pơrlồm bè broă do. Càr kung neh sồr Kuang àng sền swì, kơlôi sơnơng geh gùng dà broă lơh bơsong jơh ală cau do.

Ai tàm kơnhoàl Krông Bông, tiah duh hồl ngan rlau jơh bè jơnau mus kơl brê, kơl dơm chi tìs mờ kơrnoat boh lam tàm càr Dăk Lăk bơh bồ nam 2020 tus tŭ do, ồng Lê Văn Long- Chủ tịch Ủy ban Nhân dân kơnhoàl Krông Bông yal, geh ală jơnau ờ niam, dong kờl ai bol mus kơl kơñau brê in bơh să tờm mpồl kuang bàng sền gàr brê tơn. Den tàng bè hơ̆, Ủy ban Nhân dân kơnhoàl Krông Bông neh sồr Kuang àng kơnhoàl do tus lùp khàu, jòi kŭp dơ̆ lơh tìs, mơkung gròi sền broă lơh bơh ală cau tờm brê mờ ală anih lơh broă geh gơnoar dê. Ồng Lê Văn Long- Chủ tịch Ủy ban Nhân dân kơnhoàl Krông Bông, đơs: Tàm tơngai pa do, ală dơ̆ broă gơlik geh mìng gơrềng tus cau ătbồ lơm. Bol añ neh sồr Kuang àng kơnhoàl lùp khàu dơ̆ lơh tìs is, lơh broă is. Bơdìh mờ lòt sền bal, gròi sền bal, den mpồl kuang àng geh kơnòl lùp khàu, mŭt tàm ù tiah ƀòn lơgar, tiăp gak nàng gĭt nền ală cau tờm lam bồ kă bro kơñau dơm chi, bơsong ală dơ̆ broă gơlik geh, geh bal gròi sền ală mpồl lơh broă geh gơnoar ndai sền geh dong kờl sơl ai bol mus kơl aniai brê in halà ờ. 

Ờ hềt gơ ơm wơl tàm “sa dơm chi”, “sa ù brê” lơm ờ, tŭ do tàm bàr pe càr tàm tiah Tây Nguyên gam gŏ kuang bàng “sa priă” ătbồ, sền gàr brê. Bè, Gah lùp sền càr Dăk Nông dê neh sền gŏ geh 12 anih lơh broă, mpồl cau cih yal pơrlồm gời rlau 12 rbô 600 lồ brê nàng dờp priă drơng broă sền gàr brê lin mờr 3 tơmàn đong tàm tơngai bơh nam 2014- 2016; geh 14 mpồl, anih lơh broă cih yal pơrlồm gời bă ù tam brê ala nàng geh tơm “tai” priă jền gơguh tus rlau 10 tơmàn 500 tơlak đong tàm tơngai bơh nam 2015- 2018.

 Tàm càr Gia Lai, Gah lùp sền càr do kung gŏ sơl dùl ròt tềl tơngŏ sa kuề sa kuà priă ătbồ, sền gàr brê. Bè, dơ̆ broă lơh tìs gơguh tus rlau 12 tơmàn đong, geh tềl tơngŏ sa kuề sa kuà tàm Mpồl ătbồ brê rơcăng gàr bồ tô dà Ia Grai. Mò Trần Thùy Thanh- Phó Kuang ătbồ Gah lùp sền càr Gia Lai dê pà gĭt, broă lơh tìs geh tềl tơngŏ sa kuề sa kuà mìng là bơh priă drơng broă sền gàr tiah ơm kis brê lơm. Bal mờ bơta ờ gŏ ătbồ kràñ bơh gah lơh broă geh gơrềng dê, den ală jơnau sồr bè ătbồ tă, dơ̆ ngui priă jền ờ hềt niam ngan neh lơh gơlik bơta ƀươn ai ală cau tờm brê in ƀươn ƀoài sa kuề sa kuà. Mò Trần Thùy Thanh, đơs: Priă drơng broă sền gàr brê ờ gŏ di là dùl êt ờ. Uă mpồl ătbồ geh tă priă do là uă mơya mờ jơnau sồr mờ tă den ờ loh làng. Priă do, mpồl lơh broă gơtùi ngui nàng jàu bă sền gàr brê halà gơtùi ngui nàng ai lơh broă bơh mpồl lơh broă dê in. Mơya tă bè lơi, tơngume tă ờ gŏ đơs loh. Den tàng ală tŭ lùp sền bol añ gŏ uă Mpồl ătbồ tă priă do khăt gơboh ngan. Mờ bơta do ờ cih loh làng den lơh gơlik tŭ tơngai niam ai broă sa kuề sa kuà in gơlik geh.

Anih lơh broă geh gơnoar càr Gia Lai dê gŏ geh tềl tơngŏ cih yal blăc bă ù tam brê

Kuang bàng sơgràm ù brê tơnơ̆ hơ̆ lơh gơs dipal mờ kơrnoat boh lam, halà cau tờm brê cih yal pơrlồm gời bă ù, bă ù tam brê, cih yal pơrlồm gời ală broă lơh nàng sa kơñau priă ătbồ, sền gàr brê, đơs bal là ală broă lơh geh tềl tơngŏ sa kuề sa kuà. Bulah là priă halà ù den hơ̆ ndrờm là sa kuề sa kuà, tài bơh hơ̆ là ală bơta kuơ phan bơna loh làng, gơtùi kờp geh, geh cih tàm Adat rơcăng sơndră sa kuề sa kuà. Mờ khà lùp sền ờ hềt uă, khà dơ̆ sền gŏ tàm tơngai lài gơtùi đơs rơ̆p mìng là bơnah dùl êt gời lơm bơh ală bơta ờ hềt sền gŏ dê. Mờ do là jơnau ờ niam ngan, sơbơng roh ngan, tài bơh priă jền lời ai ătbồ sền gàr brê in bơh jŏ neh dùl êt ngan, sùm ơm tàm bơta siơ̆u siar mờ gam gơtìp tam pìt tam phà, sa kuề sa kuà tai den cồng nha sền gàr brê sơlơ ngai sơlơ ờ geh cồng nha ngan.

                                                                                                                                                                                                                                            Cau mblàng Lơ Mu K’Yến

Làng bol mờ gơ̆p bơyô kờñ pờ sền jơnau cih dơ̆ sơnrờp bơh ròt jơnau cih do dê, dan pờ jăt gùng link tơnơ̆ do: https://vov4.vov.gov.vn/Kho/chuyen-muc/tay-nguyen-bal-mo-bota-koloi-rocang-rongot-roh-bre-go-lot-jat-bal-mo-bota-koloi-c162-379293.aspx