VOVO4.K’ho – Tu\ do, jơh ală kong ti lâm nghiệp tàm Tây Nguyên neh tam gơl gơs Kong ti TNHH Lâm nghiệp. Geh kong ti bơh dà lơgar atbồ 100% priă bơcri bơh sơn rờp, geh kong ti bơh mpồl bal, cau dùl nă să geh dùl bơnah priă bơcri. Bơta gơlik geh tàm uă kong ti, hơ\ là bơta kwi kuơ tài ờ hềt đal git loh rơndap broă lơh nàng kis jo\ mờ bơtàu tơnguh. Geh tu\ geh kong ti lâm nghiệp gơbàn tung lơtang, tàm dră is tàm mpồl, gơbàn dồs bềng tơn; rài kis cau lơh broă dê gơtìp kal ke tài ờ geh broă lơh mờ sùm gơtìp dồs priă nhai. Do kung là dùl tàm ală jơnau lơh brê sùm gơtìp koh kơl aniai mờ sơ gràm ai.

Bơnah 2 geh tơngume “Ală kong ti lâm nghiệp tam gơl: Gơbàn kwi kuơ” bơh ròt jơnau cih “Tây Nguyên: Brê kung gam ờ hềt geh lơngai” bơh mpồl cau ai tơnggit jơnau đơs Việt Nam tàm Tây Nguyên mut lơh.

 Kờ` sền jơnau  1 clik tềng do: http://vov4.vov.vn/Kho/chuyen-muc/tay-nguyen-bre-kung-gam-o-het-longap-longai-sol-c162-167454.aspx

Jơh ală kong ti Lâm nghiệp tàm Tây Nguyên neh mut lơh broă tam gơl gơs ală kong ti TNHH, lơh broă lơh sa mờ kă bro, kờp du\ is priă jền jat Adat mpồl lơh sa kă bro. Hòi là mpồl lơh sa kă bro, mơya mùl màl ală kong ti do lơh broă ờ krơi bè mpồl atbồ sền gàr brê tài priă jền nàng lơh broă ndrờm gơwèt bơh broă atbồ mờ sền gàr brê. Ồng Dương Thanh Bình, kuang atbồ kong ti TNHH Lâm nghiệp MTV Kang Nak (kơnhoàl Kbang, càr Gialai) đơs là, bơta kal ke ngan rlau jơh gơwèt mờ kong ti lâm nghiệp tu\ do là sac rơwah broă lơh nàng kă bro mờ priă bơcri nàng lơh broă:

“Mat sơnđan den ờ kuơ màng, mờ tơngume tờm den a` go\ kong ti TNHH MTV tu\ do geh 2 kơnòl loh làng: Lài ngan là sền gàr brê den lơh jat kơnòl bal bơh dà lơgar sồr mờ jàu rơndap broă. Bal mờ hơ\ den gam geh kơnòl kă bro, dilah geh priă jền, geh cau lơh broă den kă bro a` go\ kung di sơl. Ală kong ti tàm kơnhoàl den kal ke là rơwah broă kă bro, gam gơwèt tàm uă bơta: bă tiah, priă bơcri, anih tơlik tac.”

Càr Kontum geh 7 kong ti Lâm nghiệp, atbồ mờ sền gàr rlau 22 rbô lồ brê. Ală kong ti do neh tam gơl gơs kong ti TNHH MTV Lâm nghiệp. Jơh ală kong ti do ndrờm kwi kuơ ngan mờ broă lơh sa kă bro. Pơn yơu bè Kong ti TNHH MTV Lâm nghiệp Ia H’Drai (tàm kơnhoàl Ia H’Drai), bơdĩh mờ broă atbồ 34 rbô lồ brê, gam geh broă lơh kă bro tàm uă gah bè kă bro phan lơh gơs bơh suơn sre chê brê, phan ngui bơt bơtàu, tam kau su, kơphe, chi lơh sơnơm… Neh 2 nam, mơya tu\ do kong ti ờ hềt bơyai lơh geh dùl broă lơh lơi tàm gah broă lơh mờ he kă bro. Priă lơh geh mìng dùl lơm bơh kong ti dê kung gam gơwèt tàm broă tơm priă sền gàr brê. Kal ke sơlơ gơbàn kal ke, dồs yau gơ rơndap tàm dồs pa. Den tàng, bơh bồ nam tus tu\ do, kong ti mìng pa tơl priă nàng tong công nhân in 1 nhai priă nhai.

Kong ti TNHH MTV Lâm nghiệp Đak Tô (tàm kơnhoàl Đak Tô, càr Kontum) là mpồl geh tơl bơta nàng bơtàu tơnguh lơh sa, mơya tu\ do kung gam gơtìp kal ke tài kơrnuat lơh broă. Kong ti Lâm nghiệp Đak Tô tu\ do geh 16 rbô 200 lồ brê geh is, geh atbồ brê kơ\ kơljap (ja khà tơl FSC). Do là mpồl mìng dùl lơm tàm Tây Nguyên geh khà tơl atbồ brê kơ\ kơljap FSC. Ồng Nguyễn Thành Chung, kuang atbồ Kong ti TNHH MTV Lâm nghiệp Đak Tô pà git: Tàm 2 nam, 2013 mờ 2014, mpồl neh lơh broă bal mờ làng bol kòn cau tàm tiah do tàm geh 1 rbô 300 lồ brê nho tàm rơndap broă tam 3 rbô lồ. Mơya tu\ do, broă tam pa brê nho neh gơtìp ơm ing tài bơta tơnhàu brê kơ\ kơljap gơtìp ơm ing. Ồng Chung đơs tờm broă tơnhàu brê jat rơndap broă atbồ brê kơ\ kơljap geh gơ rềng niam ngan tus bơtàu tơnguh brê. Lơh jat broă do, dà lơgar ờ duh pal tă priă nàng dong kờl, tơm priă atbồ sền gàr brê in tai:

“Bơta tơnhàu geh rơndap broă atbồ brê kơ\ kơljap mờ broă lơh gơ rềng tus bơta kis jo\ brê dê niam ngan. Do là dùl bơta geh is mờ khoa học. Tơnhàu tàm do ờ di là tơnhàu dùl bă ur ar. Tu\ bơt bơtàu rơndap broă do neh kờp du\ nền nền khà gơguh uă pah nam bơh brê dê. Bơh broă ai khà ờ do ờ dă, pơn yơu gơguh 10 khối den he mìng tơnhàu 3 khối, gam wơl lời gơguh tai 7 khối. Den tàng tu\ tơnhàu geh gơ rềng lơyah là broă lơh gơ rềng tus bơta kis jo\ brê dê nàng brê in bơtàu tơnguh ring niam, li la, mơkung khà khối chi brê gơguh uă mhar rlau mờ ờ tơnhàu.”

Mờ ală cơng tàng ngan ngồn do, Sở Nông nghiệp mờ Phát triển nông thôn, UBND càr Kontum neh yal jơnau dan bơh Kong ti TNHH MTV Lâm nghiệp Đak Tô dê tus hờ Bộ Nông nghiệp mờ Phát triển nông thôn mờ yal tus Chính phủ. Bulah bè hơ\, tus tu\ do kung ờ hềt geh jơnau hơ wơl sơl.

Tu\ do tàm Daknông, 5 kong ti lâm nghiệp ờ lơh broă tai, 1 kong ti lâm nghiệp tam gơl gơs mpồl atbồ brê mờ 6 kong ti tam gơl gơs kong ti TNHH MTV Lâm nghiệp. Mùl màl 6 kong ti lâm nghiệp neh tam gơl gơs Kong ti TNHH MTV Lâm nghiệp bơh càr Daknông dê lơh broă ờ krơi bè mpồl atbồ brê. Tài jơh 6 kong ti ndrờm ờ lơh broă sa, kă bro, mờ mìng lơh kơnòl atbồ sền gàr brê. Geh krơi là ală mpồl do geh tơnguh tai 1 chủ tịch kong ti, bơh UBND càr sồr tus. Ồng Đinh Văn Quý, kuang atbồ Kong ti TNHH MTV Lâm nghiệp Quảng Sơn (kơnhoàl Dak Glong, càr Daknông) đơs là: geh tai dùl gơnoar broă chủ tịch mut tàm kong ti lơh broă, mìng geh 2, 3 jơt nă cau lơh broă là dùl bơta hoàc huơr bè cau lơh broă, priă jền; mơkung gơlik geh bơta tam pìt gơnoar broă lơh tàm dơlam is mpồl sơlơ gơbàn tung lơtang:

“Tu\ do, kơrnuat priă jền bơh mpồl lơh sa kă bro lâm nghiệp dê den ờ loh làng. Mpồl lơh broă hành chính sự nghiệp kung ờ di, mờ mpồl lơh sa kă bro kung ờ di. Hơ\ là broă lơh bơh kong ti dê là bơh dà lơgar lơh tờm, ngui dơ\ den ờ gơtùi tă rlau mờ khà geh ai bơh mpồl lơh broă hành chính sự nghiệp dê. Den bè hơ\ ờ di là bơta rơcang lài ai mpồl lơh sa kă bro in. Hơ\ là kơrnuat priă jền bơh kong ti lâm nghiệp dê tu\ do ờ git gơ là `chi tai, gơ lời bè hơ\ lơm.”

Tàm dơ\ hơ jơnau lùp mờ cau ai tơnggit jơnau đơs VN, ồng Trương Thanh Tùng, Phó kuang atbồ UBND càr Daknông đơs tờm: Tàm càr do neh geh bơta ală cau sơgràm, tac ù brê tìs mờ adat boh lam, ală cau sơmờm gơnoar kờ` geh kuơ să tờm in mờ ngan là ală kuang bàng, công chức tàm ală kơnă, ală mpồl tờm brê geh broă lơh ờ geh kơnòl tàm broă atbồ, pồn, dong kờl bơta koh kơl aniai brê, sơgràm ù brê, ngan là brê geh jàu mpồl lơh sa kă bro dùl nă să is in. Ồng Tùng kung đơs là: 41 mpồl lơh sa kă bro dùl nă să is geh UBND càr Daknông jàu, ai ơpah ù mờ brê nàng bơcri lơh sa suơn sre chi brê là tài bơta lời wơl bơh ală tơngai lơh broă lài do dê:

“Nùs nhơm bơh càr dê là pal lơh ngan lơh glài krà` ală cau sơgràm ù brê tìs mờ adat boh lam. Kuơ màng là pal lơh glài krà` ală kuang bàng atbồ geh bơta pồn, dong kờl broă koh kơl aniai brê, sơ gràm ù brê. Mơkung lơh ngan ai wơl bă brê gơtìp sơgràm, ngui tìs mờ adat boh lam.”

Pa do ngan rlau jơh tàm nhai 10 nam 2017, UBND càr Daknông tơlik ală Quyết định bè broă lơh glài tus mờ ồng Phạm Đức Thắng, kuang atbồ Kong ti TNHH MTV Nam Nung mờ broă lơh glài tơlik bơh Đảng, tơn lời at gơnoar broă kuang atbồ Kong ti TNHH MTV Nam Nung tài lơh thoàr tàm broă atbồ, lơh bal mờ pồn broă lơh koh kơl aniai brê in.

Tàm Tây Nguyên, ală kong ti Lâm nghiệp gam atbồ rlau 850 rbô lồ brê, geh mờr 30% bă brê bơh tiah do dê. Bơh bồ nam tus tu\ do, Tây Nguyên pơnjat tai gơtìp roh mờr 1 rbô lồ brê, uă bă brê tàm khà do di bơnah brê bơh ală kong ti lâm nghiệp dê. Ală kong ti kwi kuơ rơndap broă bơtàu tơnguh, tàm dơlam is mpồl den tàm dră, dồs den bềng tơn; rài kis cau lơh broă dê gơtìp kal ke tài ờ geh broă lơh, sùm gơtìp dồs priă nhai… Brê Tây Nguyên dê kung gam ờ hềt geh lơngai sơl.

            Cau cih mờ yal tơnggit K’ Duẩn