VOV4.K’ho- Nam 2018 là nam krơi is ngan bơh Tây Nguyên dê bè bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn. Tàm hơ\, lơh sa neh geh ală bơta gơ tam gơl gùng kuơmàng tàm gah broă lơh sa mờ măy mok, ờ mìng lơh sa mờ măy mok lơh gơlik phan lơm mờ uă gah broă lơh pa bè lơh đèng càl, đèng mat tơngai, neh pơgồp bơnah ngui niam ngan bơta phan geh is kuơmàng ngan bơh Tây Nguyên bềng tơngai mờ càl dê.

Bal mờ ală bơta tam gơl bè ală bro, tàm hơ\ tă dia dà lơgar bơh 5 càr tàm tiah Tây Nguyên dê ndrờm lơh geh mờ sơrlèt mờ khà jàu, den ală broă mpồl bơtiàn, tiah ơm kis kung gam sơl là ală bơta lòng dờng, gơ sồr jơh bal gơnoar atbồ ală càr, làng bol mờ mpồl lơh sa kă bro pal lơh ngan bal nàng bơsong.

Neh tơnơ\ uă ngan nam, tàm tiah Tây Nguyên den hơ\ sồng geh bơta duh hồl ngan bơh ală rơndăp broă lơh dờng tàm gah broă lơh sa mờ măy mok dê. Ală rơndeh dờng ngan, pơndiang phan uă ngan, pơndiang bal ală jrong lòs dờng, ală chi puh càl dờng ngan, lòt ur ar tàm gùng rơndeh dờng 14, gùng rơndeh dờng 26 lòt gan ù tiah càr Dak Lak dê, yal tềl ală rơndăp broă lơh đèng càl bơh sơnrờp mờr gơ lòt mu\t lơh broă. Ồng Nguyễn Ngọc Thông-Trưởng phòng Kỹ thuật an toàn Môi trường, Sở Công thương càr Dak Lak pà gi\t, ală cau bơcri priă đơs niam ngan bơta pràn lơh đèng càl tàm càr, bal mờ 6 rơndăp broă lơh geh lòt sền, kờp jơh priă tă lơh pơgăp 1 tơmàn 620 tơlak dolar Mỹ ndrờm mờ mờr 37 rbô tơmàn priă. Ală nđar chi puh, tuorbin, jrong dờng ngan mờ ală cau sền go\, gam geh crăp lơh tàm xã Dliê Yang, kơnhoàl Ea H’leo, tàm dùl rơndăp broă lơh geh lơh gơs mờ tơmu\t bal tàm gùng che ồs đèng dà lơgar tàm nhai tus do tơn.

Bơta pràn bơtàu tơnguh đèng bơh càl tàm Dak Lak là gơtùi lơh ngan ngồn. Bộ Công thương neh ki\ rơndăp ù tiah bơtàu tơnguh đèng càl tàm càr pơgăp 1.400 MW. Tu\ do, dùl hìu măy neh jơh crăp geh bal mờ pràn lơh gơlik pơgăp 30MW, lồi nam geh ai mu\t lơh broă. Gam wơl, ală rơndăp broă lơh ndai geh lơh jơh broă đo kờp càl, crăp lơh tus nam 2025 geh lơh gơs.

Đèng càl Tây Nguyên

Pơndrờm mờ đèng càl, bơta pràn lơh đèng mat tơngai tàm Tây Nguyên sơlơ geh đơs niam ngan. Tàm ală bă ù tàm tiah sar lơgar ngài kơnhoàl Krông Pa, càr Gia Lai dê neh lơh gơs ală sươn dờng lơh đèng dờng ơning ơnàng ngan, geh crăp lơh bơh gi\t nđờ rbô pang pa nô pil mat tơngai. Ồng Tạ Chí Khanh, Phó chủ tịch UBND kơnhoàl Krông Pa chờ hờp đơs: Ù tiah tàm kơnhoàl uă ngan mìng là ù klàr lơm, ro kơnra`, lu\ rơđeh lơm, mơya trồ tơngai duh den duh tơ àl ngan jơngkah jơngka` ngan. Ală rơndăp broă lơh đèng mat tơngai tàm do là bơta pơgồp bal niam ngan nàng ngui geh bơta pràn mơkung lơh geh bơta pràn nàng dong bơtàu tơnguh lơh sa- mpồl bơtiàn tàm do.

Kơnhoàl Krông Pa tu\ do neh geh UBND càr ai gơnoar 17 nă cau bơcri priă in lòt sền 19 anih nàng lơh rơndăp broă lơh đèng mat tơngai mờ kờp jơh pràn lơh gơlik pơgăp 1 rbô MW. Do là bơta pràn dờng ngan pơgồp bơnah bơtàu tơnguh ồs đèng lơh geh wơl bal bơh dà lơgar dê, kung là bơnàng jă nàng kơnhoàl Krông Pa in pơn jat tai lơh jat tam gơl rơndăp tăp sèng lơh sa bơh broă tơrmù priă lơh geh bơh gah lơh broă sa sươn sre mờ tơnguh priă lơh geh bơh gah lơh sa mờ măy mok dê tàm tơngai tus.

Bal mờ broă ai tơmu\t ngui geh cồng nha phan kuơ geh is tơngai mờ càl bal mờ pơgăp 70 rơndăp broă lơh đèng mat tơngai mờ đèng càl gam lòt sền, kờp jơh pràn lơh gơlik pơgăp 20 rbô MW, den phan kuơ geh is Bauxite- Alumin bơh Tây Nguyên dê kung rơ hời sền go\ geh bơngă dipal; jơh bal priă tăc mờ priă lơh geh ndrờm gơguh tus bàr dơ\ pơndrờm mờ nam 2017. Mìng is tàm rơndăp broă lơh Nhân Cơ, càr Dak Nông lơh geh priă jền bơh Alumin neh geh rlau 250 tơlak dolar Mỹ, pơgồp bơnah ai priă lơh geh bơh tăc phan mờ lơgar ndai bơh jơh gùt càr dê gơguh rlau 1 tơmàn 150 tơlak dolar Mỹ. Bơh dùl càr dùl êt làng bol mờ kal ke ngan rlau jơh tiah Tây Nguyên dê, Dak Nông gam brồ guh gơ gơs là càr lam bồ bè tăc phan mờ lơgar ndai. Ồng Trần Xuân Hải-Phó Chủ tịch Thường trực UBND càr Dak Nông pà gi\t, ờ mìng lơh sa mờ măy mok bauxite lơm, gah lơh gơlik dơm chi brê tam, kă bro, drơng broă tàm càr ndrờm geh khà gơguh pràn, den tàng nam 2018, tă dia dà lơgar bơh càr dê geh 2.400 tơmàn, sơrlèt uă ngan broă jàu. Bơta do lơh geh bơta pràn mờ bơta pin dờn nàng Dak Nông lơh jat krà` cê jơh nùs ală broă rơndăp lơh sa- mpồl bơtiàn nam 2019.

Nam 2019, UBND càr pơn jat tai đơng lam sồr lơh pràn tăc Alumin mờ lơgar ndai, ală phan bơna pràn bơh càr dê, bè kơphê, tiêu, điều mờ bàr pe phan bơna lơh geh bơh sươn sre ngui măy mok jak chài pa rài do dê. Càr pơn jat tai sồr broă tă dia bơh bồ nam tơn, lơh ngan lơh geh broă mờ Pơrjum dờng Đảng bộ càr dê neh jàu.

2018 là nam geh uă bơta gơ tam gơl bơh lơh sa tiah Tây Nguyên dê. Jơh ală broă lơh sa tàm 5 càr ndrờm lơh geh mờ sơrlèt rlau pơndrờm mờ broă rơndăp lơh neh jàu, ngan là broă bè gơguh lơh sa, tă dia dà lơgar mờ priă geh bơh tăc phan mờ lơgar ndai. Mơya, gah broă lơh kuơmàng khà dùl, lơh nền tus bơta bơtàu tơnguh kơ\ kơl jăp bơh Tây Nguyên dê là lơh broă sa sươn sre brê bơnơm kung gam geh sơl ală bơta pal kơlôi rơcang ngan. Gi\t nđờ jơ\t rbô hìu làng bol ntrờ` ơm kis khat gơboh ờ tơl ù lơh sa, gam lơh gơlik bơta à` ơnòng kơn jơ\ ngan tus mờ ală bă brê. Gi\t nđờ jơ\t nă kuang bàng tàm ală càr lơh broă ờ jơh kơnòl halà dùl nse bal mờ ală cau mus brê, sơlơ lơh broă sơlơ kal ke ngan bơsong.

Đèng càl Tây Nguyên

Tàm tu\ brê gơtìp mus aniai, mìng là nàng ai ù lơh sa, den lưoh sa sươn sre Tây Nguyên pơn jat tai geh tềl tơngo\ gơ mù tàm 3 gah phan kuơmàng là kơphê, tiêu mờ kau su. Tơnơ\ tờm kau su, tus tờm tiêu gơtìp tăc ờ yòm ngan bơh nam 2016, tu\ do gơ tus tai mờ tờm kơphê, lơh cau lơh broă sa ală càr tìp uă ngan kal ke.

Tây Nguyên nam 2018 gam geh bơta gơguh tai bơh ală cau lơh tìs pa, hơ\ là cau lơh tìs dong kờl mờ ai càn priă sa priă cồng uă, lơh tàm sơrlồng sơrlàng rài kis mờ broă lơh sa tàm uă tiah làng bol ơm kis.

Nàng jòi geh broă bơsong ală bơta lòng gam gơtìp, mìng tàm nhai 12 nam 2018 pa do, tàm Tây Nguyên neh geh lơh 3 dơ\ pơrjum, cribơyai dờng bè lơh broă sa sươn sre brê bơnơm. Tàm do, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc sồr ală càr sơrbac mhar tơn lơh mhar broă bơsong ù lơh sa ai làng bol kòn cau in, bè là dùl broă lơh lài ngan nàng bơtàu tơnguh mờ kơ\ kơl jăp. Thủ tướng kung yal ală gùng dà kuơmàng, gơ sồr jơh bal gơnoar atbồ, làng bol mờ mpồl lơh sa kă bro lơh bal nàng pơlam Tây Nguyên tus pas sơm kơ\ kơl jăp jo\ jòng sùm.

Kuơmàng là pal hòi jà geh ală mpồl lơh sa kă bro bơcri priă tàm [òn lơgar, tiah kơh bơnơm, pal pơgồp bal geh jàu bă, sền gàr mờ tam brê, pơgồp bal tam ală tờm chi geh priă jền uă tềng hơđơm m[ur chi brê. Mờ a` đơs ngan là tam brê ai dơm chi là cồng nha ngan rlau jơh tu\ do. A` ờ gơtùi gi\t mờ gơlơh nrơ\t ndơl ngan là priă geh bơh tăc dơm chi brê tam mờ lơgar ndai bơh lơgar he dê tàm nam pa do gơguh tus mờr 10 tơmàn dolar Mỹ. Do là bơta pràn mờ gơnoar atbồ ală kấp pal gi\t wa\ geh. Mờ bi tam brê dơm chi dờng, den tàm 10 nam, chi che bơh brê dê neh geh 90%.

Bơta geh ngan nam 2018 pà go\, bơta lòng bơh Tây Nguyên dê gam tus bal dùl tu\ mờ tu\ tơngai niam. Bơta kơn jơ\ mpồl bơtiàn, tiah ơm kis gam lơh ală càr pal crơng gơs dùl rơndăp tăp sèng lơh sa bơne\ bơnài bal đah lơh sa mờ măy mok, lơh broă sa sươn sre, lơh broă brê bơnơm. Lơh sa mờ măy mok jòi phan kuơ tàm ù, ồs đèng, lơh gơlik phan…gam geh ală tềl tơngo\ pin dờn ngan. Dilah gơnoar atbồ, mpồl lơh sa kă bro mờ làng bol geh ală broă lơh bơcri priă dipal tàm lơh broă sa sươn sre brê bơnơm, lơh sa Tây Nguyên geh ring bal mờ mpồl bơtiàn- tiah ơm kis, hơ pơrgon bơtàu tơnguh kơ\ kơl jăp jo\ jòng.

Cau mblàng Lơ Mu K’Yến