VOV4.K’ho -Bol he gam ơm tàm ala\ ngai lồi nam bơh nam Đinh Dậu, mờ ua\ ngan bơta chờ, mờ kơp kờ` tàm dùl nam pa geh cồng nha. Kơp kờ` hơ\  lơh geh tàm bơta prap pềr bơh ua\ nam gàr niam nàng bơtàu tơngguh. Bơta tềl go\ niam la jơh tàm tiah do neh sơrlèt dùl nam 2017 bềng kal ke, bơh trồ tiah tus mờ drà ka\ bro. Lơh sa tiah do gam bơtàu tơngguh neh chồl pràn mờ khà gơguh lơh sa mờr geh 8%, ala\ mpồl lơh sa ka\ bro bơtàu tơngguh  pràn. Bơta kuơ mpồl bơtìan, ngan la tàm ala\ tiah gơbàn aniai bơh trồ tiah aniai, mìu càl dà ko\ dà cò… Tàm ala\ ngai lồi nam Đinh Dậu, bol he geh sền wơl pang rùp  lơh sa-mpồl bơtìan Tây Nguyên mờ ala\ tềl tơng kah sơrlèt kal ke brồ guh loh làng ngan mờ ala\ tu\ tơngai neh geh lơh geh ai tus ala\ tơngai pa.

            Tàm ala\ tơngai mờr tus sa tềp bơhìan dà lơgar Mậu Tuất, ala\ dơ\ càl mriềt àng drim gờ`, tơngai  sòl geh gơ sòl jơh ala\ [òn làng tàm càr Daklak. Bi Y Thơm Niê atbồ [òn Buôn Jung 2, xã Ea Yông, kơnhòal Krông Pach ai git, ờ hềt go\ tu\ lơi trồ tiah den gơbàn ờ niam  tus lơh sa suơn sre bè 2 nam pa do. Lồi nam 2016, bồ nam 2017 ala\ dơ\ mìu ờ di kàl neh lơh rlau 150 lồ sầu riêng tam plai bơh làng bol tàm Buôn Jung mờ xã Ea Yông gơbàn chơt, lơh làng bol gơmù pria\ geh rlau rhiang tơmàn pria\ pah nam. Pơnjat hơ\ la mìu càl dờng sồ 12 nam 2017 mờ ala\ dơ\ mìu tìs kàl sùm gơbàn, lơh chi tam tờm ngan bơh [òn lơgar slơ gơtìp ua\ bơta pơhìn. Bulah bè hơ\,  mờ bơta lơh ngan nhap nhar bơh ala\ kỹ sư, cau kuang kỹ thuật, làng bol Buôn Jung geh pria\ bơh 400  tơlak pria\ tus rlau 2 tơmàn pria\. Sa\ tờm Y Thơm kung geh tơnhàu ua\, lơh geh hìu kuơ\ gơlang rlau 4 tơmàn pria\ nàng wa\ rò sơnam pa Mậu Tuất. Bi pà git,  cồng nha do neh pơnjờng làng bol pơnjat tai geh sơrlèt kal ke, khin cha tam gơl pa nàng geh cồng nha rlau:

            Ban tự quản [òn sền tờm sầu riêng la chi tam tờm ngan geh cồng nha lơh sa jơnhua ngan. Den tàng nam do jơh ala\ [òn lơh ngan  trơ gùm tàm bơcri tam tờm sầu riêng mờ ờ ua\ chi tam ndai geh kuơ ngan bè  la tờm bơ Booth. Bal mờ hơ\, làng bol kung ờ ua\ sơng ka sền gàr kơphe mờ ua\ chi tam ndai kung tam tàm dùl mpồl ba\ ù nàng tơngguh cồng nha lơh sa phan bơna.

            Mìu  càl dờng sồ 12 nam 2017 la dơ\ mìu càl dờng geh gơbàn aniai tus Tây Nguyên tàm khà gơbàn aniai lài  do ờ hềt go\, lơh hòac hươr ua\ ngan tus broa\ lơh sa suơn sre. Chi tam  gơbàn aniai ua\ ngan tàm dơ\ mìu càl dờng do la tàu, mờ mờr 60 lồ tàm Gia Lai mờ Dak Lak gơbàn gơ pừ. Bal mờ hơ\, drà ka\ bro geh gơbàn tam gơl ờ niam geh lơh pria\ tàu gơmù tus rlau 20% pơndrờm mờ nam lài. Dilah gam lơh sa rah rài bơh tơl hìu nha\, den  ua\ ngan cau tam tàu tàm Tây Nguyên nam do mìng gơ rê wơl pria\ tuh lơh la bơtuah ngan. Mơya, mờ broa\ lơh suơn tàu lồ dờng gam geh pờ ơnàng, cau lơh sa gam lơh sa geh cồng nha mo tơn tàm tu\ tơngai kal ke. Ồng Tống Văn Hiền kis tàm [òn Thắng Lợi 3, xã Ea Sol, kơnhòal Phú Thiện, càr Gia Lai ai git: Bulah khà sơdàng tàm tàu gơmù dùl bơnah lơi bơh mìu càl dờng, pria\ den lơyah tài drà ka\ bro ờ niam, hìu nha\ ồng gam  geh cồng di 2, 30 tơlak  pria\ tàm dùl lồ. Dilah gam tàm khà pria\ do, kàl tàu nam tus cồng nha gam geh gơguh jơnhua  tai:

            Tam bơhìan den mìng 60 tấn lơm, dilah broa\ lơh  suơn tàu lồ dờng den pal lơh geh bơh 100 tus 120 tấn dùl lồ. Pria\  den tu\ lơi blàng suơn lồ dờng kung dơ\ pria\ bơcri lơh êt rlay,  tu\ lơi kung geh dà tuh, tàu den dờng pràn, ờ hoan tuh phơng, 1 lồ den  geh cồng  di 30 tơlak pria\.

            Tàm bơta kal ke  ờ ru broa\ ua\ ngan bơh tài tam gơl trồ tiah mờ drà ka\ bro,  dơ\ bơt bơtàu [òn lơgar pa tàm Tây Nguyên gam rhời geh tus lơh gơs. Chờ ngan la ua\ [òn lơgar neh jòi geh gùng lơh niam ù tiah,  tơngguh ua\ dơ\ bơh  bơta geh bơh bal dùl ba\ ù. Pơ ò, koac, plai bung, kuêt, sầu riêng, bơ neh geh bơsir tàm rơndap  chi tam, tam bơrlu\ bal tàm ala\ suơn kơphe, dong tơngguh pria\ geh bơh di 2, 3 tơlak pria\ tus rlau 1 tơmàn pria\ dùl lồ, dùl nam.  Broa\ lơh pria\ geh tàm làng bol bơh broa\ lơh [òn lơgar pa gam rê tus hờ lồi niam ngan kơnờm broa\ lơh pa. Ồng Trần Thành Vinh, Chủ tịch UBND xã Ea Kênh, kơnhòal Krông Pach, càr Dak Lak ai git, bơh tàm nam Mậu Tuất 2018 do, geh kờp bal tơl na\ cau tàm gùt xã geh gơguh pràn mờ  di gơlan geh gơguh mờr 2 dơ\ tàm di 2, 3 nam tus, tu\ mờr 1 rbô lồ sầu riêng tam bal tàm suơn kơphe tàm xã tơnhàu geh:

            Sầu riêng tus tu\ do, xã geh 30 lồ, tơl ồ gơ ai tơnhàu bơh 50 tấn tus 70 tấn. Nam 2018 geh tus 50 lồ  mờ nam 2019 geh pơgap di 1 rbô lồ tơhàu geh, tài làng bol cau tam bơh nam 2012. Dilah khà phan geh mờ bơta kuơ bè  tu\ do den tàm nam 2018, 2019, geh kờp bal tơl na\ cau tàm gùt xã geh bơh 50 tus 70 tơlak  pria\ dùl na\ cau dùl nam.

            Bal mờ chi tam sa plai, chi tam lơh sơnơm kung geh ai git la bơta pràn pa dong cau lơh sa suơn sre tàm Tây Nguyên lơh pas. Ala\ suơn tam rmit ai tơnhàu 200 tơlak pria\ tàm dùl lồ, suơn đương quy 400 tơlak pria\ dùl lồ, ờ gam la bơta pa tai. Mờ cau lơh sa suơn sre mờ mpồl lơh sa ka\ bro Kon Tum, chi lơh sơnơm neh la mat phan sơnơm slơ geh tu\ dờng ngan, tu\ mờ sơnơm sâm Ngọc Linh Kon Tum geh dờp la mat phan ka\ bro dà lơgar.  Dùl gar sơntìl sâm  tàm càr tu\ do geh  pria\ tac di 2, 3  jpt rbô, dùl tờm sâm sơntìl kờp pria\ 200 rbô, mờ dùl kơnuh sâm Ngọc Linh ka\ bro, kờp pria\ geh bơh rlau 10 tơlak pria\. Bơta do geh ai go\ lơh ala\ cau geh lơh hìu sơnơm slơ ngai slơ ua\ tàm ala\ xã tiah sar lơgar ngài, tiah kal ke tàm càr. Ồng Vương Văn Mười, Phó Chủ tịch UBND kơnhòal Tu Mơ Rông, càr Kon Tum ai git, ai sâm Ngọc Linh lơh tờm, kơnhòal gam bơtàu tơngguh dùl ròt ala\ chi sơnơm bè ca kòi, kim tuyến liên, hồng đẳng sâm… mờ bơta lơh ngan jơnhua:

            Tu\ do, UBND kơnhòal gam geh lơh bal jơh mờ ala\ bơta khà pria\ dong kờl bơtàu tơngguh lơh sa geh lơh ngan tàm 3 xã Măng Ri, Tê Xăng mờ Ngọc Lây. Kơnhòal kung neh lơh geh dùl broa\ lơh lơh geh anih tờm  sâm  kơnhòal dê.

            Tơnơ\ ua\ sơnam lơh geh, Tây Nguyên neh geh bơta kuơ ngan ngồn nàng bơtàu tơngguh, hơ\ la mpồl cau lơh broa\ sa trơ yang trơ ỳông, bềng bơta mờng. Khi gơ tùi tam geh cồng nha ua\  ngan ala\ bơta chi tam  geh kuơ ngan ngồn tàm Việt Nam, bơh chi tam công nghiệp, chi sa plai tus ua\ ngan ala\  biap tam kas kuơ mờ chi sơnơm kuơ. Kơphe Buôn Ma Thuột, tiêu Cư\ Sê,  biap, bơkàu Dà Làc, Bơh Daklak, tu\ do la sâm Ngọc Linh.. neh gơ gơs la ala\ mat phan ka\ bro geh sơnđan  pơnrơ ngan. Bơta mờ Tây Nguyên gam ờ tơl la ala\ mpồl lơh sa ka\ bro pràn lơh lam bồ, lam  cau lơh broa\ sa ai ala\ mat phan ka\ bro do geh tus mờ dunia, cèng wơl bơta kuơ jơnhua mờ kơljap. Mờ bơta gam ờ tơl hơ\ kung gam geh geh bơsir niam. Pa do ngan, mo tơn tàm ala\ ngai bồ nam pa 2018, Trung tâm bơceh lơh biap,  bùm sơnrờp  bơh Tây Nguyên, neh geh mut lơh tàm càr Gia Lai. Mờ  bơta pràn lơh, ka\ bro di 200 rbô tấn dùl nam bơh trung tâm do, geh khà dờng ngan biap bùm geh bơceh lơh mờ ma\y mok pa ngan, pơ gồp bal tơngguh cồng nha lơh broa\ bal bơh mpồl lơh sa ka\ bro mờ cau lơh broa\ sa, bè jơnau đơs bơh Bộ trưởng Bồ Nông nghiệp mờ Phát triển Nông thôn, ồng Nguyễn Xuân Cường, tu\ ồng tus bal dơ\ mut lơh trung tâm:

            Mờ broa\ lơh do den bol a` pin la tơnơ\ do ờ mìng bol he lơh gơs dùl trung tâm bơceh mờ công nghệ cao bal mờ tơlik tac tàm ala\ drà ka\ bro dờng. Kuơ màng  rlau la geh bơyai lơh gơs ala\ tiah lơh geh phan bơna  ua\  mờ làng bol cau lơh sa mờ ala\ hợp tác xã mờ ala\ mpồl lơh sa ka\ bro dềt. Bơh hơ\ lơh geh ròt broa\ lơh sa sir tơn bơh  broa\ bơyai lơh tus mờ bơceh lơh mờ tơlik tac mờ lơgar ndai.

            Mờ ala\ bơta sơnđan nàng mut lơh geh  tàm ua\ nam, Tây Nguyên neh lơh geh ơn tàm bơrnàng ja\ nàng bơtàu tơngguh pràn tàm tơngai pa. Jat thượng tướng Tô Lâm, Ủy  viên Bộ chính trị, Bộ trưởng Bộ kuang àng, Atbồ mpồl đơng lam Tây Nguyên, hơ\ la tu\ tơngai ai jơh pràn  nàng bơtàu tơngguh lơh sa, ai lơh sa nàng gơlam tus ala\ bơta mpồl bơtìan, lơh geh bơta pas gơs, kơljap  tus jơh tàm tiah do:

            Tu\ do pal đơs tờm la mpồl bơtìan den niam. Bơta niam hơ\ neh lơh geh nàng bơtàu tơngguh. Sơnđan lài do, bơh bol he dê la gàr niam nàng bơtàu tơngguh den tu\ do geh tam gơl wơl 2 bơta kuơ màng ngan bơh Tây Nguyên la bơtàu tơngguh nàng lơh geh tơl bơta  gàr niam kơljap.

            Sơnam pa gam tus. Tây Nguyên gam brồ guh mo tơn tàm ala\ kal ke jơh bè  trồ tiah,  mờ drà ka\ bro. Tây Nguyên  gam kràn ngan tàm ntàu tam lơh gam đơs tờm bơh ơnà sa\ tàm bơtàu tơngguh lơh sa. ‘’Ai tiah brê bơnơm geh thàn bàn tiah ring’’, tu\ do ờ gam la bơta tàm mpau mờ bơh sơnrờp neh mut lơh geh ngan ngồn.

                                                Cau cih mờ yal tơnggit K’ Brọp