VOV4.K’ho- Bồ nam 1945, Tam lơh Dunia dơ̆ 2 mŭt tàm tơngai tơn jơh. Ngai 15/8/1945, Nhờk pờ tai ờ jai Liên Xô mờ ală lơgar dùl mpồl bal mờ ờ duh pal geh bơta lơi. Bơta pờ tê ờ jai bơh Chính phủ Nhờk dê neh lơh ling Nhờk tàm Đông Dương gơ mŭt tàm bơta jơh bơta gơn kơnờm. Chính phủ bơh ồng Trần Trọng Kim dê lơbơn lơñô, jơnau yal ling Nhờk pờ tê ờ jai tam lơh mhar ngan pơneh tàm làng bol. Làm gùt ù tiah tàm dà lơgar he, Việt Minh bơyai lơh ală dơ̆ pơrjum tơrgùm să, lik dră tơngŏ bơta pràn phàu crong. Tềng đăp bơta hơ̆, Chủ tịch Hồ Chí Minh neh àng sơrdah gĭt wă geh là: “Tŭ do là tŭ tơngai ƀươn neh tus, bulah phi să tus kàr lơi, bulah pal chu ồs sa jơh sèng bơnơm Trường Sơn kung pal kơ̆ dơn jơh nùs lơh ngan ai geh bơta lơngăp lơngai is jơi bơtiàn in”.

Tàm dùl jơnau gơlik geh ndai, ngai 09/3/1945, phát xít Nhờk lơh dơ̆ lơh gơlừ gơnoar ătbồ jai pha mờ bơtrơh tơlik lơgar Tây. Tàm mang hơ̆ tơn, Pơrjum Mpồl duh broă sùm Dà lơgar rề ơnàng lơh nền lam lơh dùl dơ̆ ntàu tam lơh kăc màng duh hồl lơh bơnàng jă ai dơ̆ ntàu tam lơh dờng in. Nhai 3 nam 1945, Đảng Dà lơgar geh jơnau sồr: Nhờk mờ Tây tam cuh ndrang gơ̆p mờ broă lơh bơh bol he dê. Nhai 4/1945, srơh tam lơh mờ Nhờk dong klàs dà lơgar geh lơh pràn kơldang. Nhai 5 nam 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh bơh Cao Bằng rê tus Tuyên Quang, rwah Tân Trào lơh pôs đồng kăc màng. Tàm do, neh geh lơh Pơrjum gùt lơgar Đảng dê, ring bal kơrnoat sồr ntàu tam lơh dờng mờ pồ Ủy ban tơngklàs dà lơgar, Chính phủ ing bơh ồng Hồ Chí Minh lơh Chủ tịch. Mang ngai 13/8/1945, Kơrnoat sồr tam lơh geh ai ngui: Bol he pal lơh broă gơ in mhar, mờ nùs nhơm khin cha ngan, kơrhia ngan! Dơ̆ tam lơh pha lin jơh geh gơ rê mờ hê.

Kung tàm tŭ tơngai kah yau hơ̆ sơl, Hồ Chí Minh geh sră hòi jà ntàu tam lơh dờng đơs loh: Tŭ jiơ lơh nền ai rài kis jơi bơtiàn in neh tus. Jơh gùt lơgar làng bol pal ñă ntàu ai bơta pràn he dê mờ hồ toh dong klàs is ai he in.

Bơh bơta đơng lam bơh Đảng mờ Chủ tịch Hồ Chí Minh dê, làng bol gùt lơgar dùl ròt bal guh ntàu tam lơh dờng ai geh gơnoar ătbồ. Bơh ngai 14 tus ngai 18/8/1945, dơ̆ ntàu tam lơh dờng geh lơh mờ ai geh bơta pha lin tàm ƀòn lơgar tiah ring đah tô dà lơgar, tiah tàm gùl lơgar mờ dùl bơnah tiah đah jum dà lơgar. Ngai 19/8, dơ̆ ntàu tam lơh ai geh bơta pha lin tàm Hà Nội, ngai 23/8 tam lơh ai geh bơta pha lin tàm Huế, Bắc Kạn, Hoà Bình, Hải Phòng, Hà Đông, Quảng Bình, Quảng Trị, Bình Định, Gia Lai, Bạc Liêu...Ngai 25/8 tam lơh pha lin tàm Sài Gòn- Gia Định, Kon Tum, Sóc Trăng, Vĩnh Long, Trà Vinh, Biên Hoà, Tây Ninh, Bến Tre, Côn Đảo...Mìng tàm pơgăp 15 ngai lồi nhai 8 nam 1945, dơ̆ ntàu tam lơh dờng ai geh bơta pha lin jơh, gơnoar ătbồ tàm lơgar gơ rê tàm tê làng bol dê.

Ngai 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ala măt Chính phủ ing sền sră Yal bơr lơngăp lơngai is, yal bơr tềng đăp làng bol Việt Nam mờ dunia in, lơgar Việt Nam Dân chủ Cộng hoà crơng gơs. Sră Yal bơr lơngăp lơngai is bơh sơnrờp mờ ală jơnau đơs “gam sùm” tàm sră Yal bơr lơngăp lơngai is nam 1776 bơh lơgar Mỹ dê mờ sră Yal bơr gơnoar kòn bơnus mờ gơnoar làng bol bơh kăc màng lơgar Tây dê nam 1789. Broă lơh do nàng kờñ đơs ngan dùl jơnau song tàm bơta bơtàu tơnguh bơh mpồl bơtiàn kòn bơnus dê, hơ̆ là là jơnau song ờ cau lơi rơgơi pơndang. Yal bơr lơngăp lơngai is yal tìs iơh bơh bol sò tơm dê rlau 80 nam ătbồ neh “sơmờm nha bồng bi khăt gơboh is, ring bal, kờñ gơboh kòn bơnus tus tung kơñau dà lơgar he, rồn bơklơn làng bol he”.

Bè jơnau bơh tài tam lơh lơh geh bơta pha lin, Kăc màng Nhai Phàm là cồng nha tơrgùm bal bơh 15 nam tam lơh bòl glar ngan bơh jơh gùt làng bol dê bơh bơta đơng lam bơh Đảng dê, neh pơlam tàp bơh pe dơ̆ ntàu tam lơh kăc màng. Làng bol kăc màng geh Đảng lam lơh đơng lam mờ pơlam tàp. Bơh bơta geh ngan tam lơh hơ̆ gơ gơs là mpồl chính trị dờng pràn ngan, geh mpồl ling phàu crong làng bol lơh mpồl cau tờm. Kăc màng Nhai Phàm lơh geh cồng nha là bơh Đảng he neh rơcăng lài mpồrl cau dờng ngan jơh gùt làng bol tam klăc bal tàm Mặt trận Việt Minh, jăt tàm bơnàng jă tam klăc bal ală mpồl cau: công nhân mờ cau lơh broă sa bơh bơta đơng lam bơh Đảng dê. Bơh hơ̆ đơs ngan: Bơta đơng lam dipal ngan bơh Đảng dê là jơnau tờm ngan rlau jơh, lơh nền tam lơh pha lin bơh Kăc màng Nhai Phàm nam 1945 dê.

Kăc màng Nhai phàm nam 1945 neh lời wơl ai bol he in uă jơnau bơsram mờng chài kuơmàng, pơnrơ: Geh dùl Đảng lam lài ngan ngồn kăc màng, đòm jăt bơta pơlam gùng bơh Mác- Lênin dê, geh bồ tơngoh Hồ Chí Minh sòl pơnđàng mờ gĭt nền bơta gơlik geh ngan ngồn bơh tơl tŭ tơngai kah yau dê, tơlik gùng dà kăc màng dipal ngan, geh broă lơh mờ broă tam lơh dipal; gĭt dờp ăt tŭ tơngai, bơ̆t bơtàu mờ rơndăp mpồl, ngui niam geh bơta pràn tơrgùm bal bơh jơi bơtiàn dê mờ bơta pràn tŭ tơngai dê nàng tề lam làng bol ñă ntàu ai geh gơnoar ătbồ. Kơ̆ nùs kră kơldang ngui bơta tam lơh kăc màng mờ gĭt ngui bơta tam lơh kăc màng dùl bă dipal nàng lơh gơprah gơpring jơh mpồl ătbồ dà lơgar yau, crơng gơs mpồl ătbồ dà lơgar bơh làng bol dê.

Cau mblàng Lơ Mu K’Yến mờ K’Duẩn