VOV4.K’ho- Tàm Tây Nguyên, kra [òn là gơnoar broă geh làng bol [òn lơgar pồ ai cau klau ngac ngar, geh bơngă pin dờn in nàng lam bồ bơsong ală broă bơh [òn lơgar dê, tề lam [òn lơgar sền gàr bơta kơ\ kơl jăp mờ bơtàu tơnguh.

Mơya, kung geh sơl dùl êt nă ngan cau ùr neh sơrlèt gan bơta tam cah is do, nàng gơ gơs là ùr kra [òn. Jơnau gi\t wa\, bơta pin dờn, nùs nhơm bơh khi dê neh sơrlèt rlau jơh, lơh jơh dùl [òn lơgar pal sền dờng màng, pin dờn mờ pồ. Pơnrơ ngan là ùr kra [òn Ksor H’Lâm, tàm xã tiah nhàr lơgar Ia Mơr, kơnhoàl Cư\ Prong, càr Gialai dê.

Xã tiah nhàr lơgar Ia Mơr, kơnhoàl Cư\ Prong kàl mìu do gùng lòt kal ke ngan. Bơh tàm gùl kơnhoàl tus tàm xã ngài mìng pơgăp 30 kơi sồ lơm mơya kung pal roh tus 2 jiơ lòt rơndeh u oát sơl. Gùng lòt bơh xã tus tàm hìu ùr kra [òn Ksor H’Lâm dê tàm [òn Krông sơlơ kal ke rlau tai. Bulah bè hơ\, tu\ bol a` dan lòt còp ùr kra [òn Ksor H’Lâm den bi Siu Kiôch, Kuang atbồ Mpồl cau ùr xã Ia Mơr, jơh nùs jơh tồr nggờc nggờr ngan lam bol a` lòt.

Tàm gùng lòt, bơh jơnau yal bơh bi Siu Kiôch dê, rùp să bè dùl nă ùr kra [òn ngac ngar, geh bơngă pin dờn, rềp mềl mờ làng bol, bềng nùs kờ` gơboh cau neh mpờl go\ loh làng ngan. Bi Siu Kiôch, yal bè do:

“Nùs nhơm rài kis bơh mò dê niam ngan, mò rềp mềl ngan mờ làng bol, dong làng bol kung uă sơl. Ờ mìng làng bol tàm [òn Krông lơm gời ờ, mờ tàm 3 [òn cau Jrai dê den mò ndrờm dong kờl lơm. Bè a` den kung lơh broă tàm ală anih lơh broă chính trị xã dê sơl lòt lam sồr hòi jà làng bol, pơn yơu bè hòi jà ală cau geh oh kòn tam bau gờ` bơh dềt ờ hềt tus sơnam ai bau, he lòt lam sồr bơh sơnrờp khi đơs bè do, đơs bè ne, mơya he kơ\ nùs ndrờm bè mò sơl. Dùl dơ\ lòt ờ gơtùi den lòt dơ\ 2 tai, tu\ lơi mờ khi kơno he đơs den he hơ\ sồng ơm”.

Ùr kra [òn Ksor H’Lâm să ja` jơnhoa rơgai, muh mat lơbơn niam mờ lơh quèng mhar ngan, tu\ lơi kung geh nùs nhơm `o\ nhơl chờ hờp sơrmah sơrmài. Nam do mò neh 73 sơnam, mơya să jan kung gam pràn kơldang bè ờs sơl.

Wa\ rò năc tàm hìu pa lơh mờ sơmang niam ngan, mò H’Lâm yal, pa geh Cau ling tàm Binh đoàn 15 lơh pà hìu bơnhă mò in. Gi\t nđờ jơ\t nơm sră jờng rơ ală bơta bơh xã tus kơnhoàl, càr mờ dà lơgar dê pà geh mò sền dờng màng yồng tềng anih kuơmàng. Geh bàr pe nơm sră jờng rơ cih tìs mò H’Lâm là cau klau tài bơh tồn lah cau kra [òn là cau klau, ờ go\ di là cau ùr.

Kềng ly dà cê, mò H’Lâm kah mờ yal wơl bè do, tu\ mò pa 13 sơnam neh lòt jat cau ling lòt yal tơngi\t jơnau, lòt jun sră pơ àr, à` tềng pơnì sơ\ bềng sră nggal hơ\ sồng rê dong broă tai, lòt tùng cau ling sồt să, lòt jun phan sa, phàu crong, sơnơm tơm ba ai cau ling in.

Tơngai hơ\, ùr ơruh lòt yal tơngi\t jơnau do ờ hềt gi\t sră, ală tu\ ru broă, dilah tìp cau lơi den kung jà lơm cau bơto sră ai he in. Kơnờm ngac ngar, bơsram mhar gi\t mờ mìng dùl êt tu\ tơngai lơm, mò H’Lâm neh gi\t cih mat he dê, [òn tờm, [òn lơgar mờ cih chài geh ală bơta chờ hờp, bơta muăt jrùm tàm ală ngai sơnrờp lòt lơh broă kăc mạng.

Tus nam 1967, ùr lòt yal tơngi\t jơnau H’Lâm geh jun tus tiah đah tô dà lơgar bơsram sră, chính trị, ling klàng hơ\ sồng rê wơl hờ [òn tờm Gialai tam lơh mờ bol sò tơm. Tơnơ\ 25 nam lơh broă ling klàng, tus nam 1983, mò jơh sơnam lơh broă, rê wơl hờ [òn Krông, rềp mềl mờ brê bơnơm, kềng hiòng dà croh Ia Mơr.

Nam 1990, tơnơ\ 7 nam ơm kis mờ làng bol [òn lơgar, mờ bơngă pin dờn, nùs nhơm niam geh jơh tơl nă cau dờp sền, mò H’Lâm geh pồ lơh kra [òn Krông tus tơngai do tơn. Mò sùm lơh niam gơnoar broă bơh he dê tềng đap làng bol [òn lơgar. Mò H’Lâm, đơs:

“Bơta kơnòl den he là dùl nă cau geh đảng, bulah ờ geh gơnoar broă kra [òn den he kung gam pal geh kơnòl sơl mờ làng bol [òn lơgar. Tu\ do geh tai gơnoar broă cau kra [òn den kơnòl sơlơ kơ` jơ\ kơ` ju\t tai. Geh broă lơi bè do bè ne, den kung gơ tus tàm să he sơl, he kung pal lơh ngan bơsong gơ niam. Pơn yơu bè broă tam pìt tam phà, tam lah bè do bè dă, den he pal lơh ngan bơsong sơl”.

 Ùr kra [òn Ksor H’Lâm

Tàm sùm 27 nam lơh kra [òn Krông, mò H’Lâm sùm kơlôi sơnơng, jòi broă lơh nàng [òn Krông, nàng xã Ia Mơr klàs bơh bơta r[ah. Mờ ală jơnau gi\t wa\ bơh he dê, mò lơh ngan bơto pơlam, dong làng bol tàm [òn tam gơl pa sươn rơhàng, tam tờm tơngời, tờm bùm blàng, ròng kơnrồ, ròng sur nàng bơtàu tơnguh rài kis. Bơh priă nhai jơh sơnam lơh broă, mò tềm pềr den hơ\ sồng pà cau do in càn blơi kơnrồ tus dì pà cau ne in càn blơi sươn mìr. Dilah cau lơi gơtìp kal ke ngan ngồn, mò ndrờm jơh nùs dong kờl.

Dong uă tus di tu\ mò kung ờ gam kah sơl là neh dong gi\t nđờ nă cau, ờ mìng tàm [òn Krông mờ gam geh ală [òn ndai tai. Ală broă dờng dềt bơh [òn dê, mò ndrờm tus bơsong lơm, ală bơta tam pìt tam phà tàm [òn lơgar sùm bơh mò lam cah r`a, di- tìs ndrờm loh làng ngan. Ală broă neh lơh là uă ngan, mơya mò H’Lâm kung gam pơndềt să ngan sơl. Mò đơs bè do:

“Geh broă lơi den pơndờm pơnđiang làng bol lơh ngan lơh sa, jòi broă lơh jòi priă jền, ròng phan. Tàm do, den geh 2 broă hơ\ lơm. A` den mìng là dong kờl dùl êt lơm gời, ờ go\ geh dong kờl uă”.

Ồng Rơ Lan Chim, Kuang atbồ Ủy ban Nhân dân xã Ia Mơr, pà git: Ờ mìng tàm broă lơh sa lơm, ùr kra [òn H’Lâm gam geh gơnoar broă kuơmàng ngan tàm broă pơgồp bơnah sền gàr bơta lơngăp lơngai ờdo ờdă tàm tiah nhàr lơgar do.

Mờ bơta gi\t wa\, bal mờ bơngă bơh he dê, mò H’Lâm neh dong gơnoar atbồ tiah do bơto tơngkah làng bol tàm do ờ go\ pin dờn, ờ go\ di iat jat bol ờ niam. Den tàng bè hơ\, xã tiah nhàr lơgar Ia Mơr sùm gàr geh bơta kơ\ kơl jăp lơngăp lơngai. Ồng Rơ Lan Chim, đơs:

“Gơ wèt mờ bơta lơngăp lơngai chính trị, ờdo ờdă mpồl bơtiàn, den mò H’Lâm pơgồp bơnah uă ngan gơ wèt mờ [òn lơgar mờ gơnoar atbồ tiah do. Tàm tơngai lài, mò mblàng yal làng bol in ờ go\ di iat jat bol ờ niam pơrlồm pơn jồ, dô gan nhàr lơgar tìs mờ kơrnoat boh lam.

Den tàng, xã Ia Mơr geh 5 [òn niam ngan, ờ geh cau lơi iat jat bol ờ niam dô gan nhàr lơgar tìs mờ kơrnoat boh lam. Ală dơ\ pơrjum dờng dềt kuơmàng, bol a` ndrờm jà mò H’Lâm tus bal nàng bơto pơlam, mblàng yal làng bol in gi\t loh làng rlau tai gùng dà broă lơh bơh Đảng, kơrnoat boh lam dà lơgar dê mờ bơtàu tơnguh rlau tai bè broă lơh sa”.

Sơrlèt gan bơta tam cah, mò H’Lâm neh gơ gơs là dùl tàm ală ùr kra [òn dùl êt nă ngan tàm tiah Tây Nguyên. Bồ tơngoh jak, bơngă pin dờn, nùs nhơm niam bơh ùr kra [òn dê gam gơ rề uă tàm [òn lơgar, pơgồp bơnah sơlơ bơtàu tơnguh lơh sa kung bè gàr kơ\ bơta lơngăp lơngai tàm tiah nhàr lơgar Ia Mơr.

Cau cih mờ yal tơngi\t- Lơ Mu K’Yến