Lơh yàng khồm tồr là dùl tàm ală bơhiàn lơh yàng kuơmàng ngan bơh làng bol ală jơi bơtiàn dồ êt nă cau tàm tiah Tây Nguyên dê. Do là broă lơh tềl tŭ tơngai tàm pơ dờn rài kis dê nàng bơh hơ̆ brah yàng, hìu bơnhă mờ ƀòn lơgar dờp dùl nă cau pa, dùl nă kòn bơnus pa tus mờ ƀòn lơgar. Tiến sìh ồng Bùi Ngọc Quang, Phó Kwang lam bồ Anih prap ơn phan kuơ kah yau jơi bơtiàn Việt Nam pà git: “Ndrờm bè jơi bơtiàn lơi tàm Tây Nguyên kung geh dơ̆ lơh yàng khồm tồr. Tơnơ̆ tŭ oh dềt geh den cau kơlôi sơnơng là, ờ hềt tus 1 sơnam oh dềt ờ hềt git đơs, oh dềt mìng là dùl nă kòn bơnus lơm gời, dilah kờñg ơ gơs cau ƀòn lơgar dê den oh dềt hơ̆ pal cih dờp bơhiàn niam chài bơh yau mpồl bơtiàn dê. Gơ wèt mờ cau Tây Nguyên, să tờm kòn bơnus, hìu bơnhă mờ ƀòn lơgar là bơta tàm bơrlŭ bal kơ̆ ngan, ờ gơ tam cah is. Den tàng dơ̆ lơh yàng khồm tồr bulah lời ai 1 nă cau tàm hìu bơnhă in mơya đơs ngan là ai jơh gùt ƀòn lơgar in. Tài bơh tŭ do rê hờ tơnơ̆, oh dềt là cau ƀòn lơgar dê”.

Nàng bơyai lơh yàng khồm tồr, bơh tŭ cau mè deh oh dềt, hìu bơnhă neh sơn đờm rơcang phan pơdơng duh khoai yàng, mò pàng in bè iar, sur, plai chi, ƀañ kèu… hìu bơnhă lơi pas sơm den lơh poac sur, kơnrồ. Bơdìh mờ rơcang phan pơ dơng duh khoai mò pàng in bè iar, sur, plai chi, ƀañ kèu… den 1 tờm chi gơ nơng dềt kung geh cau tờm hìu bơnhă lơh tàm hìu tơn. Tờm chi gơ nơng tàm ngai lơh yàng khồm tồr là tờm chi tiơng pơn rơ is ồn bơh làng bol kòn cau dê mòn mờ gle, blah ntê mờ sềr rùp bơka tềng tờm gơ nơng. Ồng Đinh Ply, lam bồ mpồl jơi bơtiàn Bahnar tàm ƀòn niam chài, lòt nhơl ală jơi bơtiàn Việt Nam pà git: “Tờm chi gơnơng lơh jơnang duh khoai den tàng tờm gơ nơng mìng dềt lơm. Tờm gơ nơng rềp jơnang duh khoai nàng he ƀuơn sền gŏ, ƀuơn kah. Jà brah yàng, mò pàng rê sền gŏ bal mờ hìu bơnhă”.

Tŭ phan pơ dơng lơh yàng neh wil tơl, cau tờm hìu bơnhă rơp jà cau lơh yàng. Gơ wèt tàm tơl jơi bơtiàn mờ cau tờm lơh yàng digơlan là cau bơ jơu halà să tờm mè bèp oh dềt dê. Dơ̆ lơh yàng khồm tồr sùm geh lơh tàm trồ mho, mơya bơh àng drim gờñ, ală cau pròc mhàm tờm tàm hìu bơnhă neh geh jà tus nàng sa ngai. Tơnơ̆ tŭ sa den lơh yàng khồm tồr. Khồm tồr đah ma lài, tồr đah kiau tơnơ̆. Cau bơ jơu rơp ngui dùl nrang kơrla jòng mờr 30 phơng lời brong 2 đah bồ. Tơnơ̆ hơ̆ ơn rềp tồr oh dềt, khồm rơlĕ bơh ding kơrla tềng tồr oh dềt mờ đơs ală jơnau nting bơr kơp kờñ niam ngan rlau jơh tus mờ oh dềt.

Cau tờm lơh yàng là cau khồm tồr sơn rờp, hơ̆ sồng tus mè bèp, jơi nòi mờ ƀòn lơgar, dơ̆ dùl dơ̆ đơs ală jơnau niam bơnĕ mờ oh dềt. Dilah là kòn ùr den hòi dan tŭ dờng gơ gơs hàng niam, tryăng tryồng broă biap piang, gơ wèt mờ kòn klau den jak ting mòc phan, git ià phan tam lơh nàng sền gàr ƀòn lơgar. Tiến sìh ồng Bùi Ngọc Quang, Phó Kwang lam bồ Anih prap ơn phan kuơ kah yau jơi bơtiàn Việt Nam pà git tai: “Cau Tây Nguyên rơ wah ngai niam nàng lơh yàng khồm tồr oh dềt in. Cau tờm lơh yàng yal mờ yàng ngai do hìu bơnhă, ƀòn lơgar rơp lơh yàng khồm tồr oh dềt in. Cau tờm lơh yàng là cau khồm mờ đơs sơn rờp tơnơ̆ hơ̆ tus mè bèp mờ ală cau gùt dar đơs tai. Tơl nă cau đơs dồ êt, sền oh dềt là cau tàm ƀòn lơgar mờ tơm boh bơr mờ oh dềt bè ală bơta niam bơnĕ, mblàng wơl mờng chài kis, mờng chài lơh broă, lơh sa, mblàng wơl niam chài… oh dềt in”.

Tơnơ̆ ală jơnau nting bơr niam bơnĕ oh dềt in, cau tờm lơh yàng rơp ai dồ êt tơrnơm bong tềng mbùng, tềng bìng liang oh dềt. Hơ̆ kung là tŭ dơ̆ lơh yàng tơn jơh mờ tơl nă cau mut tàm bơnah ñô sa, đơs crih tamya. Ală cau geh jà tus bal dơ̆ lơh yàng gơtùi cèng phan pà, cau lơi geh phan lơi den pà phan hơ̆, bơta kuơmàng là nùs nhơm nàng nting bơr gờm chờ hìu bơnhă cau tờm lơh yàng in.

Jat bơta kơlôi sơnơng bơh làng bol ală jơi bơtiàn tàm tiah Tây Nguyên dê den bồ tơngoh kòn bơnus gơ ơm tềng trồm tồr. Tơl nă cau tŭ pa deh ndrờm pal lơh yàng khồm tồr nàng geh dờp bơta jak chài. Pơgap 1 poh tơnơ̆ ngai lơh yàng khồm tồr, cau mè yờ oh dềt lòt tus tus ală hìu jơi nòi nàng dờp phan pà. Phan pà oh dềt in sùm là wơu, ñòng halà đềs, dang chi brài… ờ sền kơn jơư bè bơta kuơ mơya geh gơtha pơrya mờ bơta kơp kờñ oh dềt pràn kơldang, tơnơ̆ do geh rài kis wil tơl, gơboh gơbài.