Lòt gùt dar ală ƀòn kòn cau M’nông tàm càr Lâm Đồng, ờ kal ke nàng sền gŏ làng bol soh phan kòn cau tàm ală ngai lơh yàng, lap klau tam bau ùr, lơh chờ mờ jơh bal tàm rài kis bè ờs pah ngai. Bơh kơnòm dềt tus cau kra, cau klau halà cau ùr ndrờm gơtùi soh ală blah phan kòn cau li la dà trum, rùp hin. Mò H’Leo ơm tàm ƀòn Dăk Săk, sàh Dăk Săk, càr Lâm Đồng pà git:

“Ồi àu kòn cau M’nông tŭ do geh soh uă ngan, ndrờm bè hìu bơnhă lơi kung geh lơm. Bơh cau kra tus kơnòm dềt, cau klau halà cau ùr, cau lơi kung blơi bàr pe blah nàng soh. Tŭ do ồi àu kòn cau kung ờ huan kas bè lài do tai, gơtùi blơi ồi àu neh mai halà blơi chi brrài tàm drà nàng rê tàñ is, mai is. Bè hơ̆ den tàng, làng bol geh bơta ƀuơn nàng soh ồi àu kòn cau uă rlau, ờ mìng tàm ală dơ̆ lơh yàng, lơh chờ, lap bau, tam bau mờ jơh bal tàm rài kis bè ờs pah ngai tơn”.

Lài do, nàng gơtùi mòn gơs dùl blah ồi kòn cau, làng bol pal tam đềs, ruồi brài, jòi phan geh is nàng trum dà che brài hơ̆ sồng tơmut tàm bơrnơ̆ tàñ ồi. Broă lơh kal ke, nền nòn lơh ồi kòn cau gơ gơs kuơmàng mờ ờ di là hìu bơnhă lơi kung geh priă jền nàng blơi soh. Ồng Y Đum ơm tàm ƀòn Dăk Săk, sàh Dăk Săk, càr Lâm Đồng kah wơl:

“Rài yau, ồi kòn cau kuơmàng ngan, geh tŭ pal tàm pơ gơl mờ rơpu, kơnrồ den hơ̆ sồng geh dùl blah ồi niam. Tài mòn gơ kal ke ngan den tàng làng bol sùm sền gàr, mìng soh tàm ală dơ̆ geh broă kuơmàng. Tŭ do den phan mòn ƀuơn jòi rlau, bơta niam mai phan kung li la rlau sơl”.

Tŭ do, dùl blah ồi àu kòn cau geh mòn mờ tê geh giă tac bơh 1 tus 2 tơlak đong; ồi tơ̆ pơgap bơh 2 tus 3 tơlak đong, gơ wèt tàm bơta phan mòn, dờng, dềt mờ bơta kal ke tàñ. Ală phan dềt bè kơldung triau, kơldung ià tê, phan kơt sŏ,… sùm geh giă tac bơh 300 tus 500 rbô đong. Dilah blơi phan kòn cau mai mờ măi mok den digơlan gam ờ kas rlau tai.

Ƀuơn jòi phan mòn mờ phan lơh gơs geh ngui li la, mơya ală bơta kuơ niam chài tàm ồi kòn cau kung gam geh làng bol kòn cau M’nông sền gàr sùm. Bi H’Her ơm tàm sàh Thuận An, càr Lâm Đồng pà git, ală bơta dà màu mờng kwèng bè tơlir, jù, bò bal mờ ală rùp bơka ai lơh pơn yơu chi che, kòn bơnus, gar kòi, gar nhồng, gar rơpual… là bơta niam tờm ngan tàm ồi kòn cau:

“Ồi kòn cau M’nông bol hi dê tơl rùp bơka ndrờm geh gơtha lơm. Rùp kòn bơnus tàm nggùl, gùt dar là ală gar kòi, gar phe, chi che, ai tơnggŏ bơta kơp kờñ rài kis sùm hờm ram, wil tơl, brah yàng sền gàr kòn bơnus in. Ală rùp bơka ndai kung ai lơh pơn yơu ală rùp hin, phan ngui đềt mềr tàm rài kis”.

Gơ wèt mờ cau M’nông lài do, git tàñ ồi kòn cau là dùl bơnah bơh bơta chài rơgơi mờ tryăng tryồng dê. Ală blah ồi mbơn, blah ồi tơ̆ bơh mpàng tê he tàñ gơs ờ mìng là phan ngui tàm hìu bơnhă, mờ gam gơ jat bal mờ ală bơhiàn bơh yau kuơmàng tŭ kòn ùr kup bau. Mò H’Leo yal tai:

“Ñô bau kòn ùr añ dê pa do añ neh tàñ is 4 blah ồi kòn cau, hơ̆ sồng mai is ồi àu, lơh ồi tơ̆ kòn ùr in kơt hìu bơklau in. Hơ̆ là bơhiàn bơh yau, kòn ùr kup bal pal geh ồi tơ̆, ồi mbơn kơt hìu bơklau in den hơ̆ sồng geh dờp là kòn ƀan, bơta do neh geh bơh rài yau rau gơ”.

Bal mờ broă sền gàr ală rùp bơka bơh yau, ồi kòn cau M’nông gam geh lơh pa bè rùp să nàng dipal rlau mờ jơnau kờñ rài kis. Cau kơnòm să kờñ mai àu lơh pa, kơldung triau, che kơt sŏ, chèu pơn… Cau tàñ ồi kòn cau kung pal tam gơl pa bơceh lơh mờ yal tơnggit phan lơh gơs, tac phan tàm mạng sàh hội. Bi H’Her pà git tai:

“Tŭ do ală cau kơnòm să kờñ mai uă bơta ồi àu pa bè àu lơh pa, kơldung triau, che kơt sŏ, chèu pơn… Añ dờp mai jat jơnau bơceh ală bơyô dê. Ồi kòn cau tŭ do geh ngui uă rlau, gơtùi soh lòt lơh broă, lòt nhơl, lòt lơh chờ. Rùp să li la den cau kơnòm să kung ƀuơn ngui rlau, mơya he kung gam gàr dà trum, rùp bơka kòn cau M’nông dê”.

Ală phan cèng rùp bơka bơh yau geh lơh pa bè rùp să, yal tơnggit mờ tac tàm mạng sàh hội, dong ồi kòn cau tus rềp rlau mờ cau kơnòm să mờ cau ngui. Broă lơh digơlan tam gơl, mơya bơta kuơ ồi kòn cau dê kung gam geh gàr wơl tàm tơl bơta dà trum, rùp bơka mờ bơta chài rơgơi cau ùr dê. Ồi kòn cau M’nông tŭ do gam rềp mềr rlau mờ rài kis. Hơ̆ kung là broă nàng bơta niam bơh yau pơn jat tai geh sền gàr, geh ngui mờ tàm pơr dờn wơl tàm rài kis pa.