Tàm Bàu Trắng, dùl tàm ală tiah tus tiơng pơn rơ bơh tiah dà lềng Bình Thuận lài do dê, mpồl lơh sa kă bro ờ mìng gam kơlôi tus broă gàr jơng năc lòt nhơl ơm wơl tàm dùl tiah lơm. Sền gŏ bơta pràn ờ hoan geh tơnơ̆ tŭ tơmŭt bal 3 càr Dăk Nông, Bình Thuận mờ Lâm Đồng, uă mpồl lơh sa kă bro lòt nhơl neh jòi broă lơh tàm tơrbŏ bal mờ kơ̆p kờñ lơh sir ală “bơnah tàm pơgồp bal” gam rah rài. Khi jòi broă lam năc lòt nhơl guh tus Dà Làc. Den hơ̆ sồng bơh Dà Làc mut tus tơnau dà Tà Dùng. Tơl tiah tus gơ gơs dùl bơta tàm tơrbŏ bal tàm ală dơ̆ tus sền. Ồng Nguyễn Văn Hùng, Lam bồ đơng lam Tiah lòt nhơl Bàu Trắng U&M pà gĭt, mpồl lơh sa kă bro neh mhar ngan geh jơnau kơlôi sơnơng mờ geh ală broă lơh ngan ngồn: “Geh dùl bơta geh ngan rlau jơh mờ Kông ty neh wèt tus là bơta tàm tơrbŏ bal đah ală mpồl lơh  broă lòt nhơl, is ồn là mpồl lơh broă lam lòt nhơl. Bơt bơtàu ală broă lơh dong kờl sùm tŭ tus Dà Làc, mù tus dà lềng mờ bơh dà lềng gơguh tus drà rơbô bơkào. Tiah lòt nhơl gam lơh broă lơh dong kờl ờ sa priă lơm vĕ mut mpồng. Bơdìh hơ̆ geh ală broă lơh tơrmù ƀà giă ai năc lòt nhơl in”.

Bơdìh ală tềl tơngŏ chờ hờp ngan, lòt nhơl càr Lâm Đồng kờñ ngan ngồn pờ nđar kung kờñ geh bơta lòt bal bơh gơnoar atbồ mờ ală broă dong kờl tơl pràn. Tài bơh ngan ngồn, uă “bơnah tàm pơgồp bal” kwơ màng kung gam rah rài. Lâm Đồng kung ờ tơl ală phan bơna tơl bơta pràn nàng gàr jơng năc lòt nhơl uă ngan. Lơh sa mang gam ờ hềt pràn, lòt nhơl tàp pràn să jan ngòt rơngơ̆t kung ờ hềt ndrờm pal mờ bơta pràn. Lòt nhơl broă lơh sa suơn sre, gah geh kơ̆p gơn lơh geh bơta krơi is, kung gam kwi kwơ tàm ală bơta kòl yan bè broă lơh.

Tàm tiah ù ơnàng rlau 22 lồ tàm tiah Dăk Nông yau, ală àr zơu tơi, rơpung zàl, măng cụt, sầu riêng mờ uă bơta biăp bùm kơnuh plai đo goh geh sơng ka sền gàr niam ngan. Cau tờm tiah broă lơh sa suơn sre hơ̆ ờ mìng kờñ tăc phan lơh geh bơh broă lơh sa suơn sre lơm. Bơta mờ mò kơ̆p kờñ rlau jơh là nàng năc lòt nhơl in geh pĭc tơn mờ tê, sền gĭt, ơm rơlô wơl tàm ù tiah tơlir mờ gĭt wă rlau tai bè broă lơh sa suơn sre ngui măi mok pa. Bồ tơngoh kơlôi sơnơng hơ̆ neh geh kơ̆p kờñ uă nam do. Mơya tus tŭ do kung ờ hềt lơh geh ngan ngồn. Mò Bùi Thị Khánh Hòa, Kwang Lam bồ Kông ty pơgồp bal Broă lơh sa suơn sre goh Dăk Nông, pà gĭt: “Ai gơnoar lơh nàng ngui uă ngan rlau jơh bơta pràn bơh ù, bơta kwơ bơh broă lơh sa suơn sre dê lơm mờ bal mờ hơ̆ dilah lơh sa kă bro phan drơng broă den ờ gĭt lơh bè lơi. Mờ mpồl lơh broă, dùl dơ̆ ơm rlô chờ gơtùi wă gĭt nđờ rơbô năc tus sền gĭt bè broă lơh sa suơn sre goh mơya ờ ai geh sră blơi phan. Tài bơh tàm sră dờp bơcri priă lơh neh gơtìp sồr là ờ gŏ di lơh kă bro phan drơng broă mờ mìng cèng bơta là lơh gơrề uă sền gĭt bè broă lơh sa suơn sre goh lơm”.

Ờ mìng is mpồl lơh sa kă bro bơh mò Hòa dê lơm. Uă broă lơh lòt nhơl broă lơh sa suơn sre, lòt nhơl ƀòn brê bơnơm ndai kung gơtìp ală kòl yan ndrờm bè hơ̆ sơl. Tàm tŭ hơ̆, do wơl ngan là bơta gơtùi tàm tơrbŏ geh is ngan đah tiah kơh bơnơm Dà Làc, tiah broă lơh sa suơn sre Dăk Nông mờ ală tiah ơm rlô să kềng gah dà lềng. Dilah geh tă bơsong di tŭ, do digơlan gơ gơs phan bơna cèng bơhiàn niam chài is bơh càr Lâm Đồng pa dê.

Tàm tiah dà lềng, ală kơlôi sơnơng kung ờ dồ ết sơl ờ. Tiah is ồn Phú Qúy gam ngai sơlơ geh uă năc lòt nhơl rơwah. Ală ƀồt kung gam ờ tơl ală bơta kwơ màng nàng gơ gơs tiah tus ơm rlô să niam. Tơnơ̆ gùng lòt pơgăp 4 jiơ tàm dà lềng năc lòt nhơl ờ hềt geh tiah nggui rlô di pal tŭ cơnđoà jơng tus tàm bồt. Bơdìh mờ bơta niam gam bè ờs ngan, Phú Qúy ờ hềt geh drà mang mơkung ờ tơl drơng broă nhơl chờ tơnơ̆ tŭ mat tơngai ñơ̆p. Bi Nguyễn Thị Thu Hương, tus bơh Hà Nội, pà gĭt: “Tŭ cơnđoà jơng tus tàm anih ơhò ơm Phú Qúy den pal geh dùl hìu kơ̆p niam ngan, ơnàng, sàng goh mơya tŭ do Phú Qúy ờ hềt bơta hơ̆. Nàng bơtàu tơnguh lòt nhơl pal geh lơh sa mang mờ drà mang tŭ do Phú Qúy ờ hềt geh. Năc tus ơm wơl mìng geh 2 ngai halà dùl mang halà 2 mang lơm. Tàm ală nhai lồi nam Phú Qúy mìu càl rơbŭt dờng ngan ơhò geh tŭ ờ ai lơh broă tus 10 ngai, broă lòt rê kal ke uă ngan”.     

Ală jơnau đơs hơ̆ pà gŏ, bơta mờ năc lòt nhơl kơ̆p kờñ ờ gŏ di là geh uă tai tiah tus sền lơm. Bơta mờ khi kờñ là dùl gùng lòt ƀuơn ƀoài rlau, uă sền gĭt rlau, uă broă drơng rlau. Mờ bơta gơlơh gơdan kờñ ơm wơl jŏ rlau. Jat Tiến sìh Phan Bảo Giang, Hìu bơsram Đại họk Kinh tế- Tài chính ƀòn dờng Hồ Chí Minh, bơta mờ càr Lâm Đồng kờñ tŭ do ờ mìng là bơcri priă lơh tai phan bơna bơt bơtàu. Kwơ màng rlau là dùl broă lơh kwơ màng bơtàu tơnguh ring bal, dùl mat kă bro bal, dùl broă yal bal bè ù tiah pa. “Bol añ geh ală anih tờm lòt nhơl tiơng pơn rơ uă ngan, pal kơlôi sơnơng uă rlau tai bè broă lơh bơt bơtàu dùl broă lơh kwơ màng tơrgùm bal là tàm tơngai tŭ do gam geh uă ală bơta li la bè phan bơna. Añ kơlôi là jơnau pơgồp bal bơta pràn, dùl nùs bal tŭ do gam kwơ màng ngan. Tơl tiah bơh Dăk Nông, Lâm Đồng tus Bình Thuận yau den tơl gah ndrờm geh ală bơta niam krơi is den tàng dilah tŭ do tàm dùl broă lơh dờng bè do geh bơta dùl nùs bal, pơgồp bal bơta pràn añ pin dờn là tơl bơta kal ke rơ̆p sơr lèt gan jơh”.

Dùl rơndăp ù tiah pa gam geh lơh sir. Ală gơl gùng lòt rê tàm tơrbŏ bal đah tiah kơh bơnơm mờ dà lềng gam hời rơ hời geh bơcri priă lơh. Ală mpồl lơh sa kă bro kung sơnđờm nggui wơl bal mờ gơ̆p nàng lơh ală phan bơna bal ală tiah. Hơ̆ là ală tềl tơngŏ pà gŏ ală “nsàng bơkiar” gam rơ hời jòi geh tiah bơh he dê. Mơya nàng lơh bơta pràn gơ gơs bơta pràn tàm pơrlòng, càr Lâm Đồng kung gam kờñ geh uă rlau mờ hơ̆. Pal geh dùl bơta sền sơnơng tơl jòng. Dùl broă lơh tơl niam. Mờ rlau ngan jơh là bơta lòt bal đah gơnoar atbồ, mpồl lơh sa kă bro mờ mpồl bơtiàn.

Sền jơnau cih dơ̆ sơnrờp tềng do: https://vov4.vov.vn/kho/jonau-tongit-mpol-botian-thoi-su-xa-hoi/rot-jonau-cih-lot-nhol-lam-dong-ala-nsang-bokiar-loh-gos-dul-anih-tus-jonau-cih-do-sonrop-lot-nhol-lam-dong-nhar-u-tiah-neh-torbo-gung-lot-kung-gam-koh-gol-524276.vov4