Tang Liang: Biap brê “bơtang mơya tryăng tryồng”
Chủ nhật, 06:00, 01/03/2026 Cau mblàng: K’Duẩn/ VOV Tây Nguyên Cau mblàng: K’Duẩn/ VOV Tây Nguyên
VOV.K’Ho – Tàm phan sa kòn cau Jarai dê, Tang liang ờ mìng là biap sa, mờ gam là bơta ƀô bơkah bơh jơnau kah kir ƀòn lơgar dê. Mờ tŭ nhai 1 tus, jŏ jòng tus nhai 3, làng bol Jarai hô hơng gờm chờ kàl biap Tang liang – dùl phan pà kuơmàng ngan mờ trồ tiah ai pà.

Tang liang (geh tiah hòi là teng leng) là tờm chi gơ hòn is tàm mìr, kềng gah brê. Tang liang là tờm chi dơm jơnhua, nha mờ bơkàu sền mờr ndrờm bè tờm sầu đâu halà tờm xoan, sa gơ lơh bơtang. Di tàm tơngai sơnam pa tus, tờm chi sơnđờm căt nha bơnung mờ tơt bơkàu, kung là tŭ làng bol kòn cau Jarai tàm càr Gia Lai lòt pik nha mờ bơkàu tang liang nàng rê gơm biap sa, lơh phan tĕ.

Tang liang iat den gơ lơh krơi sơ ƀơi mơya tŭ neh sa den gơ kờñ ngan.

Biap tang liang cèng bơta bơtang is ồn, mơya tơnơ̆ bơta bơtang hơ̆ là bơta lơngồt – dùl bơta bơkah lơh cau lơi neh geh tŭ sa den ờ gơtùi huĭ. Bi Hiao Dương ơm tàm ƀòn 7, sàh Phú Thiện, càr Gia Lai pà git: “Biap tang liang sùm gơ hòn bơh nhai 1 tus nhai 3, tŭ do den tờm chi gam căt nha bơnung mờ tơt bơkàu, ƀô thồm dồ êt, do là tŭ mờ sa bơkah ngan rlau jơh. Den tàng dilah kờñ sa biap chi do pal kơp tus nhai gơ hòn, pal mut tàm mìr jòi den hơ̆ sồng geh. Jơh bal bơkàu mờ nha ndrờm bơtang lơm, mơya dilah git sa bơtang mờ git gơm den bơta bơtang gơ ờ huan bơtang ir mờ bơkah ngan”.

Gơm biap bơtang do den kung ƀuơn ngan sơl. Nha mờ bơkàu tang liang sùm geh hur dồ êt tàm ồs nàng gơ in lơbơn, hơ̆ sồng bơr còt lề nàng gơ in ƀô thồm. Tơnơ̆ hơ̆ den ƀŏ mờ boh mrĕ.

Biap tang liang sùm geh bơrlŭ bal mờ poac buh, ka rì halà geh ƀŏ lơh boh nàng sa bal mờ piang. Mơya bơkah ngan rlau jơh kung là tŭ bơrlŭ bal mờ poac buh halà ka buh. Poac buh sin, gam ƀô thồm ồs rơnga, geh chề dềt hơ̆ sồng bơrlŭ bal mờ tang liang. Jơh ală phan do gơ bơrlŭ gơs dùl biap sa mờng kwèng mơya bơkah krơi is ngan.

Is ồn, nàng bơkah rlau, làng bol gam tĕ tai ngòñ sàm ràñ nàng lơh gơlik dà sràt geh is. Bơta sràt ngòñ dê gơ bơrlŭ bal mờ bơta bơtang bơh biap, hòi bơh mrĕ mờ hang bơh boh dê lơh gơs dùl biap tang liang bơkah krơi is ngan. Bơta bơtang bơh chờm bè pơrlai jơh ală bơta đal git tàm lơm piat, hơ̆ sồng rơhời lời wơl ai bơta lơngồt, ƀô thồm in, lơh cau sa kờñ kwĕ sa sùm.

Jat mò Siu H’Kyut, ơm tàm thôn Plơi Tel A, sàh Phú Thiện, càr Gia Lai, biap do neh mờng kwèng ngan mờ cau Jarai bơh git nđờ rài do. Bulah rài kis neh bơtàu tơnguh rlau, tŭ do làng bol kung ờ huĭ bơta bơkah krơi is gơ dê sơl, geh tŭ gam gơ gơs biap sa bơkah bơh cau tryăng tryồng dê tai: “Kah wơl rài yau tŭ gam rơƀah lơ ời, sa neh kwèng gơ lơh ờ gam bơtang tai. Biaơ do tŭ do kung geh cau yoan tàm ƀòn kờñ sơl sa. Cau Jarai bol hi sùm tàm đơs tơnhial gơp là cau sa bơtang den tryăng, sa hòi den alah. Digơlan tài bè hơ̆ mờ tang liang bulah bơtang mơya gơ bơkah”.

Tŭ do, rài kis neh tam gơl, uă phan sa pa geh trŭ gơm mờ bơta chài gơm sền niam mờ bơta ƀô bơkah li la ngan. Mơya tàm git nđờ bơta sac rơ wah hơ̆, tang liang kung gam gàr bè ờs bơta mờng kwèng gơ dê tàm broă sàu sa bơh cau Jarai dê. Is ồn là tơnơ̆ ală ngai chờ, ngai sa tềp, tŭ neh làp mờ ală phan sa uă tơngi, làng bol kah tus bơta bơtang bơh tang liang dê. Dùl prèng tang liang bơrlŭ mờ poac buh halà ka buh ờ mìng dong dơ̆ sàu sa gơ gơs bơkah rlau mờ gam cèng wơl bơta lơngờm, geh kuơ pràn kơldang să jan in.

Ai gơ wèt mờ ală cau lòt lơh broă tiah ngài den pah tŭ tus nhai biap tang liang, khi kah tus bơta bơkah gơ dê. Bi Ksor H’Ry ơm tàm Ƀon Chơ Ma, sàh Ia Pa, càr Gia Lai đơs: “Bơh dềt añ neh kwèng mờ bơta bơtang bơh biap tang liang dê. Tŭ do lòt lơh broă tiah ngài kah ngan biap do, den tàng pah tŭ tus nhai biap tang liang căt nha bơnung mờ tơt bơkàu den mè bèp añ dê sùm lòt tàm mìr pik mờ pơyua añ in. Sa gơ lơh kah ngan ƀòn, ki ngàm ngan nùs nhơm hìu bơnhă dê tàm tơl phan sa”.

Tang liang tài bè hơ̆ mờ ờ di mìng là dùl bơta biap brê. Hơ̆ là bơta bơkah bơh sơnam pa tiah kơh bơnơm dê, là bơta đềt mềr đah kòn bơnus mờ brê bơnơm, là bơta niam tàm niam chài phan sa cau Jarai dê. Tàm bơta tàm pơn jat rài kis pa dê, tŭ uă bơta kuơ ờs mờng bơh yau rơhời roh huĭ, ală biap sa bè tang liang kung gam ngềt ngơt tơngkah bè tơngu rơyas, bè ƀòn lơgar, bè ală ngai bal mờ gơp lòt lơh mìr, bal mờ gơp bơtòm tơrgùm gùt dar bơnhă ồs.

Cau mblàng: K’Duẩn/ VOV Tây Nguyên

Viết bình luận

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC