1. Nau tâm lơh nau kan tăch rgâl lah êng, nau tâm boh Mỹ-Trung duh jêr, jo\ jong

            Mỹ n’huch nau kan Trung Quốc ntuh kơl tâm nau kan kỹ thuật, công nghệ, leo Huawei tâm nroh moh săk mô ân, nkân rjăp nau kan công nghệ, [ư ueh nau mât nau kan kon se hăn nti. Trung Quốc lơh mplơng đah âk nau kan m’huch nau tăch ndơ tuch tăm bah Mỹ, [ư rjăp nau kan tăch ndơ neh mpêt, lơh rnoh prăk Nhân dân tệ…Rơh tâm lơh mô knu\ng khuch tât nau kan văng sa bar dak, ma hôm geh nau khuch ngăn tât nau leo tăch ndrel jâng văng sa lam ntur neh.

            Nau ru\ng răng chính trị- rêh jêng ta Hongkong (Trung Quốc) ntoh tă bah nau dun bah âk mpưm [on lan leo tât nau mô ân lăp kan bah n’gâng kan Hongkong, ăp nau [ư ru\ng răng geh nau kan têh, ngăn lah bah rơh mom geh ntơm khay 3/2019, ntoh luh hô ngăn, lơh khuch tât nau mât rnă njrăng, đăp mpăn ta Hongkong. Cảnh sát Hong Kong ho\ lơh mbam, nhu\p kân âk rhiăng nu\ih. Jêh nê, Mỹ ntru\nh nau nchrăp luật “[on lan [ư tơm ndrel N’gâng kan Hong Kong” ndrel luật mô ân tăch luh ăp ntil ndrak nsiu nkân njrăng ân cảnh sát Hong Kong, [ư nau tâm boh Mỹ-Trung Quốc duh jêr mpeh nau kan chính trị, nchră nau ndrel văng sa./.

     2. Nô nău ta gôl dak Triều Tiên duh jêr tay

Tâm nchră gưl têh Mỹ- Triều Tiên tâl 2 ta Hà Nội n’hanh rơh mâp gưl têh Mỹ- Triều Tiên ta Bàn Môn Điếm mô ns^t tay nău dơi tam. Tâm boh bar ding Triều Tiên geh sru\ng gâng, Bình Nhưỡng âk tơ\ rlong ndrak nsiu, tâm nê geh le\ ma grăp u\nh bôk ndrak. Tổng thống Mỹ Donald Trump mbơh njrăng lor mbra do\ng tahen lơh đah Triều Tiên./.

            3. Trung Quốc tih ngăn luật pháp lam ntur neh, [ư nau kan mô ueh ta Biển Đông

            Lo\ [ư nau kan “Trong si\n gưl” (hôm geh ntơ lah Trong mpiăt ndrôk) gay ma in Biển Đông, Trung Quốc lo\ ndâk ndơ geh ntơ lah “Nkuăl [on têh Tam Sa”, leo tahen lăp do\ng ăp gôl dak nkra êng ma khân păng ndâk ta Trường Sa, âk tơ\, âk nar ndơ\ duk HD 8 nau lăp lơh khuch tâm nkuăl văng sa ndrel nkuăl nkuăl dak lêng bah Việt Nam.

Nsum mpôl lam ntur neh ho\ ntoh nau nduih lah ngăn. Âk rơh r[u\n, nchră nau lam ntur neh ndrel nkuăl ho\ ncho\ng kloh tâm nau tih bah Trung Quốc ta Biển Đông, kuăl jă Bắc Kinh ân geh ryơk tâm âk nau dơi ndrel ăp dak ndrel luật pháp lam ntur neh./.

            4.Dak Nga  dôl rlău jêr jo\t, têh dăng mpeh ăp ntil

            Bol ma tâm rdâng đah nău mpă wa\r, mpăng hô, mbro mbrăng ăp năm bah Mỹ n’hanh phương Tây, dak Nga dôl têh dăng mbrơi mpeh ăp ntil. Năm 2019, GDP bah Nga geh 1,3%, nsrôih geh tât 2% năm 2020, tât năm 2024 geh 3,3%, jêng jâng wa\ng sa têh tâl 5 bah lam ntu\r neh. Ndrel đah nê, Nga geh ntu\k gu\ kan lơn ma têh khlay lam ntu\r neh, ta Trung Đông, châu Phi, châu Âu, châu Á. Nga dôl an [ư trong nchrăp “N’hong hoch mpeh bah lơ 2” đah le\ rngôch tơm prăk ntuh kơl rlău 11 rmen đôlar, nthoi Nga đah Đức./.

            5. Nau mêt uănh nchut dôih Tổng thống

            Nau mêt uănh nau nchut dôih Tổng thống Donald Trump mô êng lah nau kan êng bah dak Mỹ, yor geh tât Tổng thống Ukraina Volodymir Zelensky.

Tổng thống Donald Trump ho\ geh ntôn mât du rnoh prăk kơl an ân Ukraine gay lơh nau mpet đă, nchâp rđau kan Ukraina ntơm [ư nau mêt uănh r[o\ng tâm nu\ih rdâng bôk têh ngăn bah wa Trump tâm nau săch kan Tổng thống Mỹ năm 2020, lah Groi Tổng thống Joe Biden. Kan aơ rgum nau uănh khlay ngăn bah âk nu\ih [on lan Mỹ ndrel lam ntur neh, yor păng geh rnôk Tổng thống Trump hôm ê rklaih luh bah ăp nau tih nau mêt uănh Nga rnôk lăp tâm nau săch Tổng thống Mỹ năm 2016. Âk nau ndơn lah, nau kan aơ mra [ư Tổng thống Trump roh âk phiếu săch ân rnôk [ư Tổng thống năm 2020./.

      6.Tâm rkeh, tâm lơh Arab- Israel duh hô

            Du rut ăp trong kan mhe aơ [ư jêng tâm rlăch bah Tổng thống Mỹ Donald Trump ho\ ntrôl nău đăp mpăn Trung Đông lăp tâm trong du\t. Nău Mỹ ntrơn Đại sứ quán tât Jerusalem, kơp dơn ntu\k gu\ mô geh nău way nu^h Do Thái bah Israel ta Bờ Tây, kơp dơn [ư tơm bah Israel đah dor yôk Golan pit mât bah Syria, ho\ [ư jêng duh jêr ta Trung Đông, lơn ma lôk jru tâm rkeh đah Arab n’hanh Israel. Nău kan dja dơi uănh lah tu\n jot kalơ luật pháp dak bah dih, [ư nău khlay kan bah Mỹ jêng mô ntoh mpơl dăng tâm trong nkra đăp mpăn Trung Đông. Âk dak Arab, nkual n’hanh lam ntu\r neh, tâm nê geh le\ ma dak băl bah Mỹ, ho\ mbơh nduih lah Mỹ du\t hô./.

            7. Nau kan Brexit hôm geh mbrơi, dak Anh dôl geh nau vi| ve\

            Nau kan dak Anh luh bah Liên minh Châu Âu lo\ lơn ma mô ueh, mô dơi geh tâm di dah nar nchrăp lor lah lơ 31/10/2019. Nau tâm rkeh êng dôl geh ho\ [ư Chính phủ bah Thủ tướng Theresa May geh tu\p tu\cu ndrel phung no\ng êng bah Thủ tướng Boris Johson hao mât nau kan.

Yơn lah, nau kan soay, nkuăl n’har bri nâp nâl bah mpeh ba lơ Ireland hôm ê geh rklaih đăp mpăn, lo\ lah nau nkol têh ngăn bah nau kan. Gay joi trong lh bah nau ru\ng răng, ăp ding tâm ban nau nchrăp săch tay nau kan ân Quốc hội Anh tâm lơ 12/12/2019. Lơ 28/10/2019 EU tâm nchră tay gay nchjrăp nar Brexit tât lơ 31/1/2020./.

            8.Duh jêr chính trị hô ta nkual Mỹ Latin

            Ta Venezuela, ntoh bah ăp nkô| nău wa\ng sa- rêh jêng kon nu^h, lơn lah ntơm bah rnôk Kruanh Quốc hội Juan Guaido sơm êng săk lah Tổng thống manh kan ôp kuăl tahen rlơt tu\p Tổng thống tâm di Maduro nar 30/4, du nar bah kơi tay, Tổng thống Maduro mbơh lơh chrai nău ndơm rlơt tu\p chính phủ.

Ta Bolivia, rlău du khay bah kơi rnôk geh nău dơi tâm rơh bầu cử, Tổng thống Evo Morales ân n’glơh êng nău kan tă bah mpêt tahen mpet đă n’hanh mpôl mât bôk neh dak châu Mỹ ntôn rơh bầu cử geh mplư rlăm. Groi kruanh tâl bar Thượng viện Jaenine Anez Chavez mbơh jêng Tổng thống manh kan. Ăp nu^h u\ch t^ng wa Morales n’hanh mât kan mât rnă njrăng ho\ geh tâm peng. Ăp mpôl tahen ta Bolivia ho\ geh dơi nău tâm ton bầu cử Tổng thống ơm, gay klaih luh bah rơh duh jêr chính trị a[aơ./.

            9. Nau nkah njrăng nau kan mô ueh mih nar lam ntur neh

            Năm 2019, lam ntur neh râng saơ ăp nar duh nar hô ndal ta Châu Âu, ăp tơ u\nh sa bri ê ho\ tă geh tă bah Nam Mỹ ân tât Australia, ăp tơ\ mih dak lip hô ta Sri Lanka, Congo, mih tu\p pler hô, mih rlơ\ yan ta Mỹ, prăng bri ê ho\ tă geh tâm thác têh ngăn lam ntur neh Victoria. Aơ lah ăp nau tât khuch yơn ê di lah dăch du\t bah nau rgâl mhe trôk nar lam ntur neh geh nau tât jêr.

Ta rơh r[u\n tal 25 ăp ding râng nau tâm ton nsum bah Liên hợp quốc mpeh nau rgâl mhe trôk nar (COP 25) lơ 2/12 ta Tây Ban Nha, Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonia Guterres lah rjăp nau ru\ng răng mpeh trôk nar dôl nkri ngăn tât nau rêh bah kon nu\ih. Aơ geh ân lah nau nkah du\t du\t mpeh nau rgâl mhe trôk nar ndrel nkri tât nau rêh jêng bah kon nu\ih ndrel lam ntur neh ân geh nsum ty rdâng lor ma tât la ir./.

            10. U\nh sa nhih brah Đức Bà Paris (Pháp)

            Nhih brah Đức Bà Paris, nhih brah du\t ơm yău 850  năm deh, ngoăy tâm ăp ndơ nt^t bah dak Pháp, ho\ ntoh u\nh sa hô măng 15/4, [ư lam ntu\r neh phit klach. Chông u\nh [oh bah 6 mông kêng măng n’hanh jo\ tât n’gul măng, ho\ u\nh sa lêk le\ chor [ư ma si hang rhiăng năm du\t n’hâm mpêt khlay, ndrel đah chông mplônh n’hanh rklaih si bah nhih brah. Rnôk [ư rdâk tay mbra roh jo\ bar pe jât năm, roh hoach hang rmen euro.

Rơh u\nh sa mô dơn [ư khuch khat hô du ndơ nt^t văn hoá, lịch sử, chroh r[u\n n’hanh nhih brah bah dak Pháp, ma hôm roh hoach du\t âk tât n’gâng kan pâl nđaih bah dak Pháp ơm ho\ rgoh n’gơ tă bah duh jêr [ư ru\ng răng bah mpôl ao êr ntoch jong tâm âk khay bah kơi nê, ndrel geh ma nău n’huk djơh hô./.

            Nu^h rblang: H’Thi- Điểu Thân