VOV4.M’nông: Ntru\nh rgâl trong [ư “Lơh nga\ch, nkra ngăch” an “Lơh dơi, ru\n dơi” bah Đại tướng Võ Nguyên Giáp [ư du\t rjăp kơt janh dăng bah “Kruanh tahen plơ\ tay” di kơt Kruanh Hồ Chí Minh le\ nsing nơm. Nău ntru\nh ne\ dơi uănh lah “khoă” gay pơk mpông ntu\k rgum gu\ Điện Biên Phủ-dơi ndơ\ săch ta ntu\k kâp geh nu nău ntu\k tâm lơh, rblang nu nău ngăn du trong khoa học n’hanh wât rjăp jru hvi nău m^n “Lơh mbra dăng” bah Kruanh Hồ Chí Minh.

            Lah nu^h kơl kan trong hăn lơh bah nhih pah kan bôk tơm mpeh Bộ Tổng tham mưu ntu\k tâm lơh tâm su Điện Biên Phủ, wa Nguyễn Công Dinh lah ngoăy tâm rnoh đêt nu^h kơl kan, rgum nchih nău lư ăp nar bah ăp nhih pah kan bah dih ntu\k tâm lơh gay mbơh an Đại tướng Võ Nguyên Giáp ta sở chỉ huy gu\ ta Mường Phăng, Điện Biên Phủ. Păng nkoch: Ntơm bah An toàn khu Định Hoá, Đại tướng Võ Nguyên Giáp geh măt ta sở chỉ huy Thẩm Púa (ngai đah Điện Biên Phủ 15km) n’hanh ntơm an [ư trong nchrăp lơh kơt le\ ntro\ng n’hanh tâm ban u\ch đah ăp nu^h rnâng kan Trung Quốc bah bôk năp lah “lơh ngăch, nkra ngăch”. Yơn lah, ntơm bah bar pe nar bah năp lor rnôk rtoh phao, Đại tướng Võ Nguyên Giáp rvê n’hanh gu\ m^n du\t âk mpeh nău  nt^nh ntăn bah wa Hồ, nê lah “Nklăp ma dơi mơ d^ng lơh”.

            Măng bah năp nar rtoh phao, Đại tướng Võ Nguyên Giáp rngeh du măng rsol n’hanh tât ơm ôi nar 26/1, păng rgum rơh họp Đảng uỷ măt trận ndrel ăp tư lệnh, chính uỷ đại đoàn n’hanh ăp cục trưởng.  N’glôch jêh rơh họp lịch sử n’hanh du\t ji bôk rngok nê ma nău ntru\nh; gay mât đăp mpăn nău way du\t têh lah “Lơh nklăp ma dơi”, ân rgâl trong r[o\ng nkh^t phu\ng rlăng ntơm bah “lơh ngăch, nkra ngăch” rgâl jêng “lơh dơi, ru\n dơi”. N’glêh an ntruch tay rơh rdôl lơh. Ntru\nh đă an tahen lam mpôl plơ\ ru\ch s^t ntu\k rgum, n’hanh têk pháo luh. Lôch nê, wa Nguyễn Công Dinh dơi geh nău ntru\nh đă bah Đại tướng Võ Nguyên Giáp ndơ\ si [u\t tât wa Hồ mpeh rgâl trong r[o\ng lơh. Wa Nguyễn Công Dinh nkah tay:

            “Lôch rnôk n’glêh an ntơm bah “Lơh ngăch, dơi ngăch” rgâl jêng “Lơh dơi, ru\n dơi”, Đại tướng Võ Nguyên Giáp geh nchih du si [u\t gay mbơh wa Hồ n’hanh Bộ Chính trị. Nar 27/1/1954 gâp dơi kuăl hao mâp na nê| Đại tướng n’hanh Đại tướng le\ ndơ\ an gâp si [u\t nt^nh na nê| an gâp “Kônh geh nău dơn kan ndjôt si [u\t dja s^t tât an toàn khu ndơ\ tât ti wa Hồ n’hanh nt^nh aơ lah si [u\t du\t khlay, ân hăn tât to rho aơ”.

            Bah năp nê, bơi tât nar pơk trong hăn lơh, âk pháo bah he nha mô ho\ dơi têk lăp tât ntu\k ho\ ơm nchrăp lor. Ta ăp ntu\k n’gân pháo hôm du\t n’hâm soih aih, lah đăng măt phu\ng rlăng mbra mpơl saơ n’hanh plơng lơh, he mbra geh roh hoach âk tahen. N’glêh an rgâl trong r[o\ng lơh jêng tât nău têk pháo luh lah du nău ntul rlong mô đêt đah ăp cán bộ, tahen pháo binh. Đại tá Trần Liên, nu^h tă mât uănh nău kan ntop kơl trinh sát bah Trung đoàn pháo cao xạ 367 an lah: Têk pháo lăp ho\ du\t n’hâm krit jêr hôm yơn têk pháo luh lơn ma krit jêr lơn đo\ng. Lha si njâm ho\ nhop hoănh, phu\ng rlăng le\ mpơl saơ jêng pănh lơh du\t rgu\t n’g^ng, soan nu^h ho\ ju\r rgănh âk lôch du njăr trong hăn têk pháo lăp. Ndr^ yơn, đah ăp nău nsrôih n’hanh nău rôih bah tahen pháo binh, [h^t sol nar 5/2/1954, n’gâr pháo n’gle\ du\t le\ têk tât ntu\k rgum, nău kan têk pháo luh ho\ lôch jêh geh nău dơi. Tahen pháo binh le\ nchrăp lơh t^ng trong r[o\ng “lơh dơi, ru\n dơi” an rơh rdôl lơh tâm ntu\k gu\ nde bah phu\ng rlăng ta Điện Biên Phủ. Đại tá Trần Liên lah rjăp:

            “Mpôl tahen pháo cao xạ du\t khlay lah koh tăch gâl ngăn trong hăn kơl ndơ bah phu\ng rlăng. Bar lah n’hao mpôl tahen kơl ndơ bah phu\ng rlăng mô dơi ju\r tât đo\ng ôh yor pháo binh le\ pănh r[ah mpă le\ ma nkual trôk. Tâm rnôk nê khân păng ntôn nchuăn rdeng ndơ kơl jêr jo\t, mô dơi tât ndơ kơl. He ân dơi lah nău dơi geh pit ntu\k gu\ bah pháo tâm trong hăn lơh du\t khlay”.

            Đại tướng Võ Nguyên Giáp le\ tă nkoch tâm ndrôm si [u\t bah he: N’glêh an ntruch tay nar rdôl lơh bah he. Ntru\nh đă an lam tahen plơ\ ru\ch s^t ntu\k rgum n’hanh têk pháo luh. Nê lah nău n’glêh an du\t jêr jo\t tâm rơh mât bôk tahen bah he. N’glêh an nê, dơi wa Hồ n’hanh Trung ương tâm ban u\ch an lah: “n’glêh an rgâl trong hăn lơh ntơm bah “lơh ngăch, nkra ngăch: jêng “lơh dơi, ru\n dơi” lah di ngăn. Wa Dương Niết, đại đội 263, tiểu đoàn 18, Trung đoàn Thủ đô an lah:

            “N’glêh an bah Đại tướng du trong di ngăn. Lor rnôk trong hăn lơh ntơm ngăn mpôl hên dơn geh si [u\t nkoch trêng bah Navare, mbrach wa\r nkual Điện Biên phủ lah ntul Đại tướng Võ Nguyên Giáp an tahen lăp lơh. Rnôk ntul rlong kơt nê| he nha ât rdâng mô nteh n’glônh đo\ng. Tât rnôk he ntơm lơh ri du\t phit klach. Lơh rơh bôk năp tâm Him Lam khân păng saơ he geh pháo binh ma bah năp nê nơh khân păng mô saơ geh. Nău n’glêh an bah Đại tướng rnôk an têk pháo luh gay [ư ntu\k nsan tâm lơh lôch nê têk pháo lăp tâm trôm, lah nău rlăm mpôn du\t blău ma Pháp mô dơi rlăch dun ngăn. Tât bah kơi nơh tướng Pháp rnê nău n’glêh an bah Đại tướng Võ Nguyên Giáp lah nău n’glêh an di”.

            Nar 13/3/1954, lôch âk năm khay nchrăp, mông nar lơh ho\ du\t tâm di, he pănh lăp tâm Ntu\k gu\ rgum Điện Biên Phủ ma rơh pănh du rơh lăp tâm bôk rlong mpeh bah lơ, yôk Him Lam. 56 nar măng lôch nê, t^ng dăp ntô nching nkrum bah mpôl tahen rlăng dơi pơk luh, ăp ntu\k gu\ nde du\t dăng mô dơi klaih luh bah soan rdôl lơh dăng tâm ban ma phu\t ndal sial ndăng bah tahen [on lan Việt Nam. He le\ geh nău dơi lam le\ rngôch, du\t têh kuâng bah ntơm tât a[aơ, du\t bah rơh tâm lơh mprơh Prăng lôch âk năm lăp tu\n jot. Wa Nguyễn Công Dinh lah rjăp: N’glêh an rgâl trong r[o\ng “lơh ngăch, nkra ngăch” rgâl jêng “lơh dơi, ru\n dơi” lah mâng keh pơk mpông lăp lơh mpôl tahen gu\ nde Điện Biên Phủ. N’glêh an nê, dơi ndơ\ luh nsing tâm ntu\k groi nđôi krêp dêh ntu\k tâm lơh tâm su, rblang năl nô nău du trong khoa học n’hanh nău g^t wât jru hvi lam le\ rngôch nău m^n “lơh năl ma dơi ngăn” bah Chủ tịch Hồ Chí Minh:

            “Rgâl trong r[o\ng lơh ri ho\ saơ kloh. Lah mô rgâl trong r[o\ng hăn lơh ri phu\ng rlăng rgum jêng du mpôl jêng rsâng blo\ du\t dăng. Rnôk nê mpôl tahen du\t jêr lơh, jêng ân roh tay mông nar nchrăp. Trong r[o\ng dja njêng luh lơh dơi Điện Biên Phủ du trong nâp dơi ngăn kơt nê|. Jêh aơ nơh mơ saơ aơ lah trong r[o\ng lơh du\t blău bah Đại tướng. Lah mô geh trong r[o\ng lơh dja ri mô dơi nkra nău Điện Biên Phủ”.

            I ngăn tâm 56 nar măng an saơ nău nsrôih rgâl trong r[o\ng lơh bah “lơh ngăch, nkra ngăch” rgâl jêng “lơh dơi, ru\n dơi” lah du trong n’glêh an tâm di n’hanh âk nău dơn kan bah Bộ Tư lênh trong hăn lơh, dâk bôk lah Đại tướng Võ Nguyên Giáp. 65 năm rlău aơ, du\t âk si [u\t rgum nchih nău lư ơm năl lah da dê nău rgâl trong lơh dja tâm mông n’gle\ du\t geh nkô| du\t n’hâm khlay, lah ndơ n’glêh an jêng tât geh nău dơi bah trong hăn lơh, du\t bah ngăn nău mpo\ng tu\n jot bah Pháp ta Việt Nam lah êng n’hanh Đông Dương lah nsum. Aơ lah jâng ntơm an geh nău dơi bah rơh mprơh Mỹ jêh aơ nơh./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân