VOV4.M’nông: Tâm ăp Thôn, [on nkuăl jrui ngai, nau kan mât chăm n’hâm soan ân nu\ih [on lan lah nsum ndrel n’hâm soan bah kon se mhe deh lah êng mât âk ngăn nau mô to\ng, jêr jo\t. Ntơm năm 2010 tât rnôk aơ, ndrel nau nsôih bah n’gâng kan dak si Việt nam ndrel ntu\k kan dak si lam ntur neh, tâm nê geh Liên minh Châu Âu EU, rmôt nu\ih đang deh tâm [on lan geh bu nti\m nti ngăn. Aơ lah ăp nu\ih rgop nau nsôih tâm nau mât chăm n’hâm soan me ndrel kon se mhe deh tâm nkuăl jêr jo\t bah lam dak. Du nau ntoh mhô kơt tâm n’gor Kon Tum mra kơl kônh wa gi\t kloh lơn nau kan aơ.

Yuh Y Sương ndrel ăp kon păng dol ma sông mông kêng măng. Rnôk aơ saơ ueh ngăn, rhơn lơn rnôk geh yuh Y Nga-du hê bu ur danag deh bah xã Ngọc Tụ, nkuăl Đăk Tô, n’gor Kon Tum. Yuh Y Nga ho\ 2 tơ\ kơl an yuh H’Sương deh kon ndrel jêng tâm mơng kơt nu\ih tâm ngih:

‘Bah năp nơh gâp đâng ân yuh Sương le\ bar tơ\ deh. Du mon ri deh năm 2011, du mon ri deh tâm năm 2014. Rnôk nê gâp ê geh nau blau ngăn ôh, ê gi\t kloh ơm mpeh nau đâng deh, yơn gâp nsôih hăn nti gay geh nau blau mât chăm ân oh yuh tâm thôn, yor oh nur ta aơ jêr jo\t ngăn, mô geh prăk gay hăn ngih dak si mô lah ntu\k êng êng ôh”.

Ăp nau ma yuh Y Nga mhe nkoch ko\ lah nkô| nau leo yuh Y Nga tât đah nau nti\m nti ân bu ur đâng deh tâm thôn [on năm 2015, ta ngih săm [u\t Trung cấp Y tế n’gor Kon Tum. Bah jrâu nti\m nti, yuh Y Nga ho\ blau do\ng ndơ tâm ngih dak si gay mâ rnôk deh, n’hao nau blau đâng, nkre mbơh ân ăp kon se nau mât chăm n’hâm soan ndrel kon se mhe deh, nkoch mbơh, bonh đă hăn khám rnôk bu\n, kon deh tâm ngih dak si…ndrel jêh nê 20 kon se tâm xã Ngọc Tụ ho\ deh ueh lăng rnơm đah mpang ty bah yuh Y Nga ndrel rmôt nai dak si tâm xã ntu\k aơ. Yuh Y Vân-du hê ho\ tă geh yuh Y Nga kơl ntơm bah rnôk bu\n ân rnôk deh kon bôk rah, ngơi:

‘Jêh rnôk geh yuh Nga mbơh, gâp ko\ blau mât chăm săk jăn âk lơn, blau nau ngêt sa ăp to\ng kah, pah kan n’gơch ueh, mô pah kan jâk”.

Nai dak si Lê Thị Nguyệt, Kruanh ngih dak si xã Ngọc Tụ, nkuăl Đăk Tô, n’gor Kon Tum ân lah, nu\ih đang deh Y Nga a[aơ jêng ntu\k nsing rnơm ân oh nur tâm nkuăl hôm:

  " Yuh Nga lah du hê nu\ih đang deh gơih ngăn. Ăp khay yuh ko\ mbơh rnoh n’hêl ndrel tâm di. Yuh ko\ vay hăn nkoch mbơh ân kônh wa. Ăp nu\ih bu\n ma mô lăng ueh tât săk soan ri yuh Nga đă bu hăn ngih dak si. Y Nga mô knu\ng kơl an ân ngih dak si ma hôm lah ntu\k nsing rnơm ân kônh wa ta aơ đo\ng”.

  Nau kan bah ăp bu ur đâng deh kơt yuh Y Nga lah mô geh mô kơp dơn. Nu\ih đang deh lah nu\ih rnoi đê\, geh săk tă bah [on lan nơm, gi\t nau vay, nau rêh bah nkuăl, nơih tâm mâp ndrel blau nau ngơi bah rnoi nơm gay ma nkoch trêng, bonh đă, mbơh nau kan [ư me ân đăp mpăn tâm thôn [on…Ăp bu ur đâng deh tâm [on geh ntoh mhô kơt lah “laih ty nthoi jong” bah ntu\k kan dak si, rgop nau tâm kan n’hoch rnoh nu\ih me ndrel kon se mhe deh khi\t tâm nkuăl jru ngai, nkuăl jêr jo\t. Đah nau kan geh mbơh tâm ăp jrâu nti yor Liên minh Châu Âu kơl an, ăp nu\ih đâng deh tâm thôn [on mra si\t [on nơm gay leo nau blau mât chăm n’hâm soan kơl an ăp nu\ih bu ur bu\n ndrel oh bê mhe deh. Tâm năm 2014-2016, Liên minh Châu Âu ho\ nti\m nti ân 530 nu\ih đâng deh tâm thon [on jêr jo\t ngăn bah 10 n’gor ach o ngăn Việt Nam, geh: Lào Cai, Yên Bái, Sơn La, Hà Giang, Điện Biên, Cao Bằng, Lai Châu, Kon Tum, Gia Lai, Dak Nông. Kơp tât bôk năm 2017, bôk nau kan kơl an ngih dak si rơh bar bah EU kơl an nti\m nti ân  rlau 200 nu\ih đâng deh tâm thôn [on:

Nau rhơn bah ăp nu\ih me, nau rhơn bah [on lan rnôk ăp nu\ih kon mhe deh ueh lăng nê lah n’hâm gay bonh dă ăp nu\ih đâng deh tâm ăp nkuăl jêr jo\t lo\ [ư nau kan bah nơm, dut n’hâm jêr jo\t ngăn. Khân păng ngăn lah ho\ jêng ntu\k nsing rnơm nuih n’hâm ân [on  lan. Nau kan nu\ih đâng deh tâm nkuăl jru, nkuăl ngai, nkuăl [on lan rnoi mpôl đê| geh n’hao prêh ndrel mât nâp mra rgop nau mât ueh nau [ư ti\ng ăp nkô| nau Hun hao rach năm ndrel r[o\ng tât ăp Nkô| nau Hun hao nâp nâl mpeh n’hâm soan me ndrel kon sa tâm năm 2030 bah Việt Nam./.

                           Nu\ih rblang: H’Thi