VOV4.Mnông – Nô nău an manh deh prăk kon âk moch lăp bêng ăp njônh njănh lam [on lan ta n’gor Dak Lak le\ [ư jêng luh ăp nău tât khuch hô mpeh đăp mpăn rnă njrăng, [ư jêng nuih ăl tâm lam rêh jêng kon nu^h. Đah nău ndơm an manh ngăch dơh, âk nu^h [on lan ho\ tu\p nău ndơm an manh deh prăk kon âk. Khân păng ân rêh tâm phit klach, ân krap du bah dih jay rnôk geh âk nu^h tât ntêt nkri ôp rnon đah rnoh deh prăk kon tăch nuih n’hâm.

Yuh H’ Bhuốt Niê, deh năm 1972, ta {on Phơng, xă Ea Tul, nkuăl Cư Mgar tât a[aơ mô ho\ le\ klach rnôk rnăk wâl yuh geh rmôt phung m’h^k tât jay so\k rnon. Nău ntơm bah khay 7/2018 yor nău rêh jêr jo\t, mô geh prăk jêng le\ djôt sam [u\t kơp dơn do\ng neh bah rnăk wât tât du ntu\k tăch ndơ ta nkual nchăm manh 10 rkeh prăk rwa\t phân poh mât chăm an mir cà phê. Khay 11/2018, yuh u\ch so\k sam [u\t kơp dơn do\ng neh jêng le\ đă du hê nu\ih bên tâm [on nkoch ntu\k an manh ndal bah dih. Nu\ih aơ đă yuh H’ Bhuốt an manh ndrel sam [u\t kơp dơn do\ng neh ntop tay 30 rkeh prăk gay trok ngân hàng. Jêh ne\, yuh dơi ndơ\ hăn nkual [on têh Buôn Ma Thuột gay mât du rmôt nu\ih an manh prăk. Djăt nău nu\ih bên, yuh H’ Bhuốt le\ nt^m ta sam [u\t manh rnon ma mô dơi g^t tâm trôm nchih ăp nkô| nău. Jêh rnôk jêh sam [u\t manh rnon, le\ rngôch rnoh prăk dơi jao an nu\ih bên tâm [on, hôm yuh ri s^t ty dơm. 3 khay bah kơi, tam khay 3 năm 2019, geh 2 hê nu\ih mô năl măt djôt sam [u\t manh prăk lât nglău ty bah yuh H’Bhuốt n’hanh đă rnăk wâl trok 30 rkeh prăk rnon me n’hanh prăk kon 15 rkeh prăk. Mô geh prăk trok, ăp nu\ih nkri n’hanh đă, lah bah kơi du pơh mô geh prăk trok rnon ri an tăch jay, drăp ndơ lah mô le\ jay mbra nkh^t. Yor klach ir, ur sai yuh H’Bhuốt le\ du, 3 hê kon jêt an ntlơi nti hăn ndrel.

Pơng u\ch manh prăk gay trok 30 rkeh rnon le\ nchăm sam [u\t do\ng neh. Jêh so\k sam [u\t do\ng neh gay manh ngân hàng. Manh ngân hàngtrok tay 30 rkeh ri. Jêng le\ hăn manh 30 rkeh prăk kon ndal, 30 rkeh aơ lah bah mpôl an manh prăk kon âk. Jêh ký sam [u\t, khân pơng an gâp lât me ty, gâp ndrel 4 nu\ih, lât me ty jêh ne\ so\k rup. Mpôl hên lah gâp hăn nkual [on têh Buôn Ma Thuột so\k prăk. Gâp mô g^t geh dâng âk prăk. So\k prăk măng dâl, nu\ih joat ri an pơng du nklâm prăk, an gâp du nklâm prăk. Gâo so\k lah pơng nklăch le\ tâm dung kho.

Anh manh prăk kon khlay

Rnăk wa Lại Mỹ Dung, ta [on Niêng 3, xă Ea Nhuôl, nkuăl Buôn Đôn, n’gor Dak Lak geh tâm nău geh jay ma mô janh gu\. Wa Dung nkoch, bôk năm 2018, yor u\ch manh prăk ndal gay ndơ\ sai hăn săm ji, wa Dung le\ geh nu\ih lah H’Loan, nu\ih tâm [on, an manh 10 rkeh prăk đah prăk kon 500 rbăn/du nar. Jêh rlău 1 năm, prăk me deh prăk kon, rnoh prăk wa Dung rnon H’Loan le\ hao tât 80 rkeh prăk. Mô dơi joi prăk trok rnon, wa Dung le\ H’Loan an nu\ih tât nkri jêh ne\ so\k le\ drăp ndơ n’hanh đah wa Dung ký tâm sam [u\t manh rnon đah rnoh prăk 100 rkeh ri khân pơng mô lơh dông. Mô hô geh trong wa Dung le\ ký tâm sam [u\t manh, n’hanh a[aơ dôl geh nău geh jay ma mô janh gu\ yor klach phung m’h^k tât so\k rnon:

Sai ji ri H’Loan nta an kơl gâp manh 10 rkeh prăk. Jêh đêt khay ri mô geh ndơ trok bah 10 rkeh prăk jêng 80 rkeh prăk, gâp trok prăk kon 1 rkeh 5 rbăn du nar. Ri gâp lah gâp dăn trok rgop ri kon bah H’Loan leo nu\ih moh săk Tiên n’hanh Thông lăp tâm wâl, khân pơng so\k ndơ, so\k ty nklân ta nko bah sai gâp lah may ranh hôm may hôm u\ch rêh đêt năm tay đo\ng ? Nar bah kơi ri pơng [ư du\t hô, pơng djôt ndêh tât rdêng kho, aơ, ti vi, bôk măy, lah nsum tâm jay gâp moh ndơ geh so\k le\. Măng ne\, pơng nking n’gang ur sai, pơng lah a[aơ an nchih sam [u\t rnon an pơng lah 100 rkeh prăk. Ri gâp lah rnôk ne\ ur sai gâp klach, m^n lah găp djăt nchih an pơng, jêh ne\ m^n tay bah kơi.

Mô knu\ng rnăk yuh H’Bhuốt, wa Dung ma tâm âk năm dăch aơ ta du\t âk [on lan, tổ dân phố ta lam n’gor DakLak geh hang rkeh nu\ih êng le\ tă lăp nău ndơm bah ăp rmôt an manh prăk kon âk, geh khân pơng mpet tât dôih rnon đah prăk kon nkh^t nu\ih jêh ne\ nkri nuih n’hâm, đă nchăm sam [u\t neh ngih wâl. Nu nău knu\ng dơi saơ rnôk ăp nu\ih xã hội đen tât jay so\k rnon. Yuh Phạm Thị Bích Thuý, Kruanh rmôt bu ur xă Hoà Phú, nkual [on têh Buôn Ma Thuột an g^t, ta xă Hoà Phú geh âk rnăk geh tât an manh prăk kon khlay, yơn [on lan knu\ng dơi g^t bah du đêt nu\ih:

Tâm bu ur a[aơ lah geh 5 nu\ih nchoăt du geh tât manh prăk kon khlay. A[aơ geh âk rnăk saơ tât rnôk manh prăk kon khlay lăp lơh tâm wâl, mpet đă he trok mơ saơ ăp rnăk ne\ geh tât manh prăk kon khlay. Am nău manh prăk kon khlay ne\ mpôn ngăn, mê| manh ri kon sai mô g^t, kon manh ri me bơ\ mô g^t tât rnôk khân pơng so\k mơ g^t nău aơ le\ geh.

An manh prăk kon khlay

Thượng tá Nguyễn Văn Quý-Groi kruanh Jrô Cảnh sát hình sự-Công an n’gor Dăk Lăk an g^t, bah khay 8/2018 tât a[aơ, Công an n’gor Dak Lak le\ saơ 41 ntu\k, 51 rmôt đah 214 nu\ih (tâm ne\ geh 29 nu\ih [ư jêt chrai êng) geh tât nău [ư an manh prăk kon khlay. Rlău ma ne\ ta [on lan hôm geh ăp rmôt bah âk n’gor, nkual [on têh mpeh Bắc tât DakLak tâm rgop ndrel ăp nu\ih geh nău tih dôih ndrel [ư. Ăp nu\ih mpôn bah kơi doanh nghiệp, công ty mbơh nt^m prăk kaih, an manh ndeh ô tô, ndeh máy, nchăm ndơ… gay mbơh mpla sam [u\t, kuăl điện thoại an ăp nu\ih u\ch manh prăk đah nău jă ôp mpeh sam [u\t manh dơh, mô kâp nchăm ma knu\ng kak, mrô điện thoại. Gay dêr luật, ăp nu\ih way mô na nê| prăk kon tâm sam [u\t nchih; [a [ơ rgâl ntu\k kan, ntu\k gu\, [ư jêr an rmôt kan dơi kan saơ, uănh nđôi. T^ng Thượng tá Nguyễn Văn Quý, bah manh prăk kon khlay le\ geh âk trong [ư tih pháp luật êng kơt nhu\p kân nu\ih tih pháp luật, phah drăp ndơ, [ư roh đăp mpăn nsum mpôl, tih tâm nău rêh jêng… Bôl công an n’gor Dak Lak le\ rchăng n’gang phah âk rmôt, hang rhiăng nu\ih geh tât nău [ư an manh prăk kon khlay, ntu\k kan le\ rgum sam [u\t, sam tra yơn mô ho\ to\ng pháp lý gay rmal hình sự đah du hê nu\ih. T^ng Thượng tá Nguyễn Văn Quý: Nău ntru\nh an do\ng bah pháp luật a[aơ rmal du\t đêt mpeh tih an manh prăk kon khlay:

T^ng nău ntru\nh bah Bộ luật hình sự an mpeh tih dôih an manh prăk kon khlay tâm nău rgâl an đah nu\ih [on ri rnoh rmal âk ngăn đah nău tih aơ lah 3 năm gu\ ndrung. Aơ lah nău tih đêt nău jru, ma t^ng nău ntru\nh bah Bộ luật tố tụng hình sự a[aơ ri ngih pah kan uănh nđôi knu\ng dơi kơt do\ng trong nking n’gang bah tih dôih jru let lơ, hôm tih dôih đêt jru mpôl hên geh dăn đă nhu\p kân ri Viện kiểm sát mô uănh an đo\ng. Lah knu\ng an manh prăk kon khlay ri mô dơi nhu\p kân, ma phong dôih gay nkri mhal, tal 2 lah mô dơi geh nău tâm ban u\ch bah nu\ih [on lan.

Nău [ư an manh prăk kon khlay le\ [ư âk nău tih đah nău rêh kon nu\ih. M^n ngăn, ndrel đah nău nkra rgâl ăp nău ntru\nh bah pháp luật mpeh rnoh rmal tâm nău tih an manh prăk kon khlay ri ngoay tâm âk trong mkra khlay gay ntrôl ru\ch nău an manh prăk kon khlay an mkra tât lôch nău “u\ch prăk” bah nu\ih [on lan; n’hao nău dơi g^t tơm prăk bah nu\ih [on lan lah du trong ueh tam gay n’hu\ch an manh prăk kon khlay./.

Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja