VOV4.M’nông: Dak lak du\t săk geh dơh ue\h gay hun hao ăp trong leo [ư tuch tăm nkre mât njrăng bri n’hanh ăp trong leo [ư dja ta Dak Lak le\ n’hanh dôl ns^t geh nău dơi ngăn ngăn mpeh wa\ng sa,, ntu\k gu\ rêh bri dak. Yơn lah, nău hun hao ntil trong wa\ng sa dja lơn âk lah tă bah rnăk [on lan [ư êng, mô ho\ geh trong kan ntru\t nsôr tâm di bah ngih dak.

            Năm 2002, wa Nguyễn Văn Kỳ, ta thôn Yên Thành 1, xã Đăk Nuê, nkuâl Lăk, dơn geh 8,5 ha bri gay mât njrăng. Tâm trôm bri geh dơn mât, păng le\ [ư geh ndro\ng bri ma ăp tơm si khlay kơt, rdăp nđôch, tơm sưa. Ta ntôr bri, păng tăm rlu\ cà phê, tơm sa play, cau…đah trong leo [ư dja, êng bah tơm tăm rlu\ meng bri, le\ ns^t tay tơm geh wa\ng sa rlău 100 rkeh prăk ăp năm, kơl rnăk wâl đăp mpăn wăng sa.

            Ndăn do\ng neh bri dja ri rnăk gâp tăm cà phê geh play klêh, tăm tơm sa play hăn năm gay ntop geh wa\ng sa. Rgum geh ăp năm dah âk an kon hăn nti le\, nơm geh ta neh dja mơ geh ndơ ma mât kon hăn nti”.

            Wa Nguyễn Hoài Dương, Giám đốc Sở Nông nghiệp n’hanh Phát triển nông thôn n’gor Dak Lak an g^t, [ư tuch tăm jo\ jong ma trong n’hao âk ntil ndơ gu\ rêh ta mir tơm jong nar kơt tăm tơm nku\m n’hâm, tơm đai bri, rlu\ tơm sa play…dơi nU^h [on lan tâm n’gor tăm rơ\ du\t âk ntil ta nâm trong leo [ư tuch tăm nkre đah mât njrăng bri (lah: bri kro\ng, tơm jong nar, tơm si bri, mir, n’glău…); tuch tăm nkre si gle (lah: tơm jong nar, tơm si bri, tơm sa play, tơm săk pih…) ns^t tay nău geh tam. Âk rnăk le\ tâm rgop đah ăp công ty si gle dơn tăm bri, mât njrăng bri n’hanh le\ do\ng trong kan tuch tăm nkre si gle, ntơm bôk năp le\ ns^t tay nău dơi tam kloh mpeh ntu\k gu\ rêh neh ntu n’hanh wa\ng sa. Yơn lah, ăp trong leo [ư dja hôm geh nchah nchrai, mô ho\ geh du nhih pah kan mô lah ntu\k mât bôk kan rgum nchih jêng du ntu\k nsing nău lư ăp to\ng mpeh tuch tăm nkre đah mât njrăng bri. Lơn lah mô ho\ geh nău way trong kan na nê| an nkô| nău dja.

            “Dak Lak rlong [ư du đêt ntu\k yơn nkô| nău dja ân dơi rgum, r[o\ng trong. Lơn lah, ân jêng ăp si [u\t pháp quy bah ngih dak gay ăp n’gor tâm ban u\ch an [ư, geh trong dơh soih [ư si [u\t tâm di kơt nê| ri mơ geh ntu\k nsing pơk hvi tâm let năp tay gay nu^h [on lan mơ geh trong dơn mât yơn nha ndăn [ư tuch tăm ns^t geh bah bri đo\ng gay nkra nău rêh n’hanh rgop mât njrăng bri ue\h lơn”.

            Ndrel đah nê, năch tâm pă kloh rvah đah mât njrăng bri n’hanh tuch tăm jêng 2 ding le\ [ư an neh tăm bri nkre đah tuch tăm tu\p tâm trong [ah mpeh trong kơl an nău kan dja. Aơ lah ăp mpêr n’gar nking kol [ư tuch tăm nkre mât njrăng si gle mô dơi so\k do\ng le\ săk geh. T^ng wa Nguyễn Tiến Định, Viện Chính sach n’hanh chiến lược hun hao tuch tăm [on lan, Bộ Nông nghiệp n’hanh Phát triển nông thôn, du nău ngăn geh lah tâm le\ rngôch ăp trong nchrăp, trong kan jo\ jong mpeh hun hao tuch tăm geh trong r[o\ng hun hao t^ng trong way tăm êng, njêng luh ăp ntu\k tuch tăm rgum, têh hvi nkre đah nkret njêng.. Tâm rnôk nê, trong kan mpeh si gle geh trong r[o\ng mât njrăng bri n’hanh lơi ir so\k do\ng tơm ndơ bah bri. Yor kơt nê| le\ njêng luh ăp trong [ah mpeh trong kan tuch tăm nkre đah mât tăm bri.

            “Bah meng trong [ah mô ho\ geh trong kơl an tuch tăm nkre đah mât tăm bri ri a[aơ ăp trong kan geh tât tuch tăm nkre đah mât tăm bri ri đêt. Nt^t kơl trong kan ntop kơl rnoh di mpeh tuch tăm têh hvi ri a[aơ thông tư mbrô 27 bah Bộ Nông nghiệp mhe qui định mpeh rnoh di an neh tăm si gle n’hanh neh tuch tăm têh hvi, yơn đah neh tuch tăm nkre đah mât tăm bri têh hvi ri mô ho\ geh rnoh di êng na nê| an păng. Yor mô ho\ geh rnoh di êng jêng trong ntop kơl an [on lan tuch tăm nkre đah mât tăm bri a[aơ an [ư nkre jêr nkre mô geh hôm nkre mpêt jê|”.

            I ngăn ta Dak Lak an saơ, gay kơl n’hao nău dơi tam do\ng trong leo [ư tuch tăm nkre đah mât tăm bri têh hvi, ân rdâk njêng trong kơl tâm di, lơn lah mpeh an tơm prăk manh. Nkre, n’hao dăng pah kan ntru\t nsôr tăm si mpeh rdâk njêng trong leo [ư, ntop kơl kỹ thuật, rgâl ue\h lam rêng rnoh khlay tuch tăm nkre đah mât tăm bri ntơm bah nău pă an ntil si tăm an nu^h [on lan tât nkret njêng lôch klêh; rdâk njêng ntu\k mât prăp nău lư pơk uănh g^t tuch tăm nkre đah mât tăm bri lam dak, tâm di đah nkual bri…T^ng Tiến sĩ Võ Hùng, Kruanh bộ môn Lâm sinh, Khoa Nông lâm nghiệp, Nhih nti đại học Tây Nguyên, ân geh trong kơl tâm di, mơ mât ue\h tam nău khlay lor dâk [ư bah nu^h [on lan, ntrôl âk trong leo [ư tuch tăm nkre đah mât tăm bri.

            “Ta aơ nău khlay [ư tơm bah nu^h [on lan lah du\t khlay, khân păng lah ăp nu^h ngăch ngăr, geh nău dơn kan n’hanh khân păng way m^n mhâm [ư gay rgâl mhe si tăm ndơ mât gay khân păng ns^t tay nău geh wa\ng sa du\t âk ta du neh tuch tăm. Yơn nkô| nău hôm [a [a\ lah trong tăch luh, rnoh khlay tăch mhâm [ư trong kơl do\ng neh n’hanh lơn lah tât đah tơm prăk manh dơh nê lah ăp ndơ ma ân dơi lăp kana bah ăp nhih pah kan dơi kan ma ngih dak gay t^ng [ư nău dơi kan dja”.

            Tuch tăm n’hanh si gle ta Tây Nguyên, âk năm aơ hun hao tâm trong tâm rdil, tuch tăm ru\n in si gle, jêng tât săk geh bri dak neh ntu ntu\k gu\ rêh hu\ch hêng hô. tuch tăm nkre đah mât tăm bri, du\t bah tâm rdil bah 2 n’gâng kan dja dôl jêng du\t jăch ndăn, kơt Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc lah rjăp ta Rnôk tâm nchră lam dak mpeh trong nkra đăp mpăn [on lan dah ro\ng ntrơn du n’hanh do\ng neh bah ăp nông lâm trường ngih dak, kêng du\t năm 2018. T^ng Thủ tướng, lah [ư jăp nău kan tuch tăm nkre đah mât tăm bri, tâm 10 năm, Dak Lak lah êng, Tây Nguyên lah nsum, mbra tât dơi 90% rnoh u\ch tât kan mpeh rnoh nku\m n’hâm bri. Ndr^ yơn, gay dơi tât nău nê, Ngih dak ân ôp uănh tay ăp to\ng le\ rngôch, ăp to\ng jêh trong kan, ntru\t nsôr dơi doanh nghiệp n’hanh nu^h [on lan ndrel râng, lơn lah ăp mpôl [on lan gu\ rêh dăch kêng bri./.            

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân