VOV4.M’nông: Đah nau kan ntrŭt dăng nau tâm rlong blau nau kan mhe ân kon se nti tâm ăp năm rlau aơ, nau kan mĭn njêng ntĭm nti tâm gưl kan trung học tâm Dak lak hŏ ndơn geh nau kơl an âk lơn bah nai nti ndrel kon se. Bah nê, kơl an kon se geh âk nau dơi ueh lơn tâm nau mĭn njêng khoa học du ntrong ueh lơn, tăbah nê geh âk nau mhe, nau kan khlay ngăn.

            Đah nau mĭn nkra njêng ndơ nklâm ân play sa tă bah ndơ geh ơm êng, Nguyễn Thị Tường Vi ndrel Phan Thị Hằng, kon se nti jrâu 9A1, tâm ngih săm ƀŭt THCS Tô Hiệu, xã Ea Bông lah rmôt mĭn njêng tal 2 tâm nkuăl Krông Ana, n’gor Dak Lak geh nau dơi tâm rơh tâm rlong Khoa học kỹ thuật gưl kan neh dak ân kon se nti trung học, yor N’gâng kan ntĭm nti ƀư tâm năm 2021. Nau geh bah rơh tâm rlong lah ntil ndơ Gel geh tu tơm êng, geh njêng tă bah ntô grăp cà phê ndrel n’ha mlu, ndơ geh âk tâm nkuăl. 2 kon se dŭt rhơn ngăn yor nau nkra bah nơm kơl an rklaih tâm 3 nau dôl geh rnôk aơ, nê lah nau kloh ueh bah ntil ndơ, kơl geh mât ndơ tuch tăm-play sa geh rnoh âk ngăn tâm nkuăl ndrel rgop nau leo rklaih ăp nau khuch djơh tă bah cà phê, tâm n’gor geh rnoh cà  phê âk ngăn bah lam dak. Oh Phan Thị Thu Hằng, nkoch:

             ‘Cà phê lah ntil tơm tăm jong năm âk ngăn. Yơn tâm rnôk ê nkra ri bu dŏng nau kan kĭn mbĕ ri ntô mbir geh âk Pectin luh bah ntŭk gŭ neh ntu ri păng khuch djơh ngăn. Yor ri ma hên ŭch nsing ndăn ntil ndơ mbir nê gay ma njêng ndơ mât ân play sa gay dơi geh prăp play nkre geh der bah nau hôl djơh ntŭk gŭ”.

            Oh Nguyễn Thị Tường Vi, mbơh:

             ‘ Ndơ gay ma mât play bah phên ri păng geh êng ma ntil ndơ mât prăp êng ngăn, nê lah păng ueh kloh ndrel hữu cơ. Tâm rnôk nkra njêng ri ntil ndơ mât aơ păng geh dơi mât play sa jŏ lơn, n’huch nau khuch bah ntil ndơ ƀư luh mbrĭng ndrel ntoch jong nar geh mât prăp play âk lơn”.

            Kŏ rƀŏng tât nau ngăn, ndal bah nkuăl, du nau kan khoa học bah kon se tâm Dak Lak kŏ geh giải nhất gưl kan n’gor ndrel giải pe gưl kan neh dak lah rơh tâm rlong nau blau bah mom ndăm, kon se năm 2020, ne elah “Nau kan mpơl saơ nau ntŭng kăl bri ndrel ŭnh sa bri tă bah ngai”. Tâm nau aơ, Đỗ Lê Minh Quân ndrel Trần Đại Lợi, kon se nti jrâu 9 Ngih săm ƀŭt THCS Phan Bội Châu, nkuăl ƀon têh Buôn Ma Thuột hŏ dŏng ndơ ƀĭt đah nau dŏng cảm biến gay ma ndơn saơ nau rgâl duh, n’ik, l’ĭt ndrel nau nteh rnôk ot tơm si dôl geh tâm ăp bri. Dŏng sóng tần số vô tuyến (RF) gay ma rhôp ndrel nkoch mbơh nau tât màn hình tâm ntŭk mêt uănh tâm nklăp 1,5km. Ta aơ, nŭih uănh geh aơ ăp nau mpeh duh, n’ik, ndrel nteh sĭk. Tă bah nê geh dơi saơ ăp nau nteh hô (kơt nteh máy ót) mô lah duh hô yor ŭnh sa bri. Ndơ dŏng aơ kon jê̆, nơih, dŏng prăk mô âk, dơi kơl mrôt mât njrăng bri ngăch ơm saơ ndrle ma rklaih ăp nau ŭnh sa bri mô lah kơl bu saơ ntŭng kăl si. Đỗ Lê Minh Quân, nkoch:

             ‘Tâm nkuăl ƀon têh ri gâp mô geh nau dơi lăp tâm bri âk ôh, yơn gâp mra saơ nau ueh khlay bah bri tă bah nau geh ntĭm nti tâm ngih săm ƀŭt, tâm jrâu nti. Jêh rnôk nglăp dŏng geh nau dơi, phung hên ntơm tât tâm bri ntơm veh ân ntil ndơ dŏng aơ jêh jêh ri njoăl hăn. Ntil ndơ aơ geh rnoh nklăp 2,3 rkeh. Gâp ŭch mra dơi rgâl njêng ndơ nkah mbơh gay ma dŏng nơih lơnh, saơ ueh lơn. Ndrel dơi mpơl mrô bah điện thoại ndrel âk màn hình êng bah du ntŭk nkah”.

            Ăp năm êp aơ, ăp nau tâm rlong khoa học kỹ thuật nar lơn ma rgum âk ngăn kon se tâm Dak Lak râng, đah rlau 100 ntil ndơ, nchrăp nau kan geh nau dơi dŏng ngăn, tâm dăch đah nau rêh. Du đê̆ nau kan, ntil ndơ mô geh nsrŭng tâm ăp nau tâm rlong ma hôm geh tâm dăch đah nau rêh ngăn. Kơt bôk nau kan “Ntu dak nthông ân nkuăl geh dak lip băm ndrel djơh dak”, dôl geh dŏng săk tam tâm nkuăl vay geh dak lip bah n’gor Dak Lak ndrel du đê̆ n’gor mpeh Miền Trung, Bôk nau kan ê nka ntrong mêt uănh ndrel mât kon se tâm ngih săm ƀŭt bah rmôt kon se ngih săm ƀŭt Tiểu học, THCS, THPT Victory, nkuăl ƀon têh Buôn Ma Thuột, kŏ dôl ma geh nau jêh tay gay ma dơi dŏng tâm ngih săm ƀŭt nơm nkre. Wa Đỗ Tường Hiệp, Groi Giám đốc N’gâng kan ntĭm nti n’gor Dak Lak năl lah, ăp ntil ndơ, ăp nau kan bah kon se ân saơ, ăp oh kon se ntoh nau mĭn njêng jru, mô êng knŭng ueh tâm nau mĭn, nau blau mĭn njêng, nau dơi saơ bah nau kan ma hôm lah nau kơp dơn ngăn, nau ŭch rklaih ăp nau kan dôl ma mâp ngăn tâm nau rêh:

             ‘Rơh tâm rlong khao học ký thuật lah du nau kan jru ngăn tâm ăp ngih săm ƀŭt. Đah nau kan rgâl mhe nau ntĭm nti rnôk aơ ri nau ntrŭnh nau kan ntĭm nti khoa học kỹ thuật lah ngoai tâm ăp nkô̆ nau khlay bah nau kan ntĭm nti tâm ngih săm ƀŭt. Ăp ngih săm ƀŭt ân geh ntĭm nti STEM, nau kan ân geh gĭt ngăn, ndrel nau prêh ngăn nê lah rnơm nau blau nau kan nkra njêng tâm ngih săm ƀŭt”.

            Bah ăp nau tâm rlong blau nau mhe tâm nau kan ân druh ndăm kon se nti, nau kan mĭn njêng khoa học hŏ rêng lam tât âk ngih săm ƀŭt tâm Dak Lak. Tă bah nê, ntrŭt dăng nau kơl an kon se joi, dŏng ăp nau kan khoa học tâm nau ngăn nau rêh. Nkre lah, nau kan aơ kŏ rgop nau kơl an nau rgâl mhe nau ntĭm nti tŏng ntrong hun hao nau gĭt, nau blau, nau dơi bah kon se nti tâm ăp nau ntĭm nti bah n’gor./.

                                    Nŭih rblang: H’Thi