Ƀon Lò dơi jêh ndrel đah rnôk jêng nkual neh Phú Yên rlău 400 năm bah năp, yơn drăp ndơ yău mhe knŭng dâk bah năm 2023. Ăp nuĭh ntuh kơl pâl nđaih, ngăn lah bah Hà Nội, lĕ sĭt ta aơ pơk ăp homestay. Âk jay 3 nhong ơm dơi rwăt tay gay nkra ta neh jay nâm ơm ăp ntŭk rhŏ an năch pâl nđaih. Yuh Nguyễn Thị Thu Lài, du hê nuĭh ƀon lan tâm ƀon an gĭt, bôl trong rgâl ngăch dăng an pâl nđaih, yơn nuĭh ƀư nău kan dak lêng ri hôm e mât nău kan, nuĭh ŭch nău kan mhe ta ntŭk ri dăn lăp pah kan tâm ăp homestay.

Bah rnôk tĭng ri uănh aơ lah uănh kơt jay tal 2 hôm. Gâp saơ năch nar lơ âk. Knơm âk home pơk luh geh nău kan đăp mpăn lơn, wăng sa pơng đăp mpăn lơn.

Pâl nđaih đŏng, yơn năch pâl nđaih rnôk tât đah ƀon Lò mbra geh âk nău ƀư ngăn jêr chuêl yor nău rŏng uĕh n’hanh nău dăch dêh bah nuĭh ƀon lan ntŭk aơ. Kônh wa tâm ƀon dơi an lĕ nar gay nkoch bri đah năch mpeh lịch sử bah ƀon, ndơ lơh pơng geh săk lah ƀon Lò n’hanh wât mpeh nău kan dak lêng bah khân pơng. Năch pâl nđaih dơi gŭ lĕ nar gay dơi ăp mê̆, ăp yuh ntĭm trong tanh jal, n’hanh mbôl jal; dơi lăp ŭnh năk nuĭh ƀon lan gay ăp mê̆ ntĭm gâm trau ka an mô ƀô ngĭr, mô lah mĭn joi gĭt mpeh trong kônh wa ta aơ nkret gâm trau, du ntil tơm xương rồng ta ntŭk. Băl Phạm Duy Tân, tât bah Đồng Nai nkoch, gâp ŭch ngăn lah dơi djăt dak lêng rchoh tĭng ăp rơh nuĭh ƀon joi ka tât ndrâm. Tât măng, dơi hăn djăt mprơ chòi, mprơ bội bah ăp nghệ nhân tâm ƀon n’hanh lơn lah di rơh năch pâl nđaih dơi râng ăp lễ hội way ơm bah kônh wa ntŭk aơ:

Oh mbra tât ta aơ dŭt âk tay. Bah kon nuĭh jêh nĕ mông nar ta aơ oh saơ sŭt bên. Ntŭk ntô dak lêng ri dŭt uĕh ngăn. Geh âk nkual dak lêng du ding lah dak bôh, du ding lah dak ngăn n’hanh oh mô hoach prăk ŭm dak ngăn. Oh dơi hăn chợ n’hanh uănh khân pơng ndơ̆ ka, nĕ lah nău ma oh mô hŏ dơi saơ. Ndơ khân pơng tăch, trong ndơ̆ ka, trong ma khân pơng nkoch bri nsum pơng dŭt răm.

Hăng rhiăng năm đah âk nău rgâl têh, nsum mpôl ƀon Lò hôm e mât ndrăy ăp nău khlay văn hóa uĕh, lăp jru tâm nău rêh n’hanh gŭ âm bah tĭng rnăk. Yor rĭ ma ƀon Lò nar lơ wăch rgum năch joi tât. Nău hun hao pâl nđaih nsum mpôl nsĭt tay nău mhe an ƀon. Wa Lưu Bá Được, ƀon Lò, phường Hòa Hiệp mô dơi mpôn nău răm ta năp nău rgâl bah ƀon nơm:

Lah nsum ƀon Lò jêh nar rklaih đăp mpăn nar 1/4, pơng uĕh ngăn, ơm yău ngăn. Yơn bah rnôk geh pâl nđaih nsum mpôl, jêh nĕ ăp kon nuĭh ƀon Lò bu hun hao ngăn, jêh nĕ ăp ntŭk khân pơng sĭt ta aơ gay ntuh kơl ri ƀon Lò jêng du nkual pâl nđaih têh đŏng ta Phú Yên.

Gay mô ƀư chrai ntŭk ntô ơm geh bah ƀon, phường Hòa Hiệp ntrŭnh đă an mât ăp nău uĕh ntĭt mpơl bah nkual mper dak lêng bah ƀon Lò. Du nău rgop an tâm nchră hun hao pâl nđaih nsum mpôl ta ƀon Lò dơi mbơh ƀư, tĭng gưl ndâk njêng ntŭk aơ jêng ntŭk tât mhe, nta an năch pâl nđai ƀư ngăn, gŭ âm, rlu rlău n’hanh râng ăp nău ƀư văn hóa nsum mpôl ndrel nuĭh ƀon lan ta ntŭk. Tă bah nĕ, rgop mât rƀăy ntŭk ntô văn hóa ƀon treh jal way ơm. Wa Dương Văn Đông, Groi Kruanh UBND phường Hòa Hiệp, n’gor Dak Lak an gĭt:

Mpôl hên rgum tâm trong kan pă an samƀŭt ndâk ƀư: nkoch trêng trong nchrŏng an ăp ntŭk tăch rgâl nău ƀư pâl nđaih n’hanh kônh wa joi ka gŭ rêh nkual aơ mât nău ƀư ntĭt mpơl êng bah ƀon Lò. Tal 2 lah mpôl hên mbra tâm rgop đah nuĭh ranh, ăp nuĭh geh nău way kan mpeh ăp lễ hội kơt lễ hội dăn an joi tui ka, lễ hội tâm rlong duk, mprơ bả trạo gay ntĭm n’hanh nkoch tay nău blău ơm bah khân pơng, rdâk nkra tay nâm ơm ăp nău ƀư lễ hội aơ gay rhŏ an năch pâl nđaih.

Ƀon Lò Hòa Hiệp nar aơ nkre n’gŭr răm yor ăp nău ƀư pâl nđaih nsum mpôl. nkre mât nău uĕh đăp mpăn, ơm yău lĕ geh. Nuĭh ƀon lan bah meng hăn tĭng dak lêng hôm ƀư pâl nđaih nsum mpôl, nkre rgop mât n’hanh rêng hvi ăp nău khlay văn hóa way ơm tă bah ăp ƀon nău kan, lễ hội n’hanh nău rêh ăp nău khlay drăp ndơ văn hóa jêng n’hâm soan ntrôl hun hao wăng sa-rêh jêng, rgop n’hao prêh nău rêh bah nuĭh ƀon lan n’hanh rêng hvi nău khlay văn hóa nĕ tât đah âk nuĭh./.