VOV4.M’nông: Tâm ăp nau kan di nkah 60 năm Nar pơk trong Hồ Chí Minh-Nar vay ơm tahen Trường Sơn (19/5/1969-19/5/2019), rơh tâm nchră khoa học gưl neh dak “Trong Trường Sơn-Trong Hồ Chí Minh: Nau ntoh mhô bah nau mi\n tâm ban neh dak” yor N’gâng kan neh dak Ban tuyên giáo Trung ương geh [ư ta n’gor Dak Nông tâm nar aơ. ĂP nar rlau aơ, ăp nau kan di nkah 60 năm nar pơk trong Hồ Chí Minh ho\ geh tâm aka n’gor. Tâm 2 rơh tâm lơh, âk rbăn bu ur druh bu klô nsdăm xung phong hăn râng pơk trong, nkra ntung, lơh raii bom mìn, rdeng ndrak nsiu tât ntu\k tâm lơh. Khân păng ho\ rgop nau [ư jêng trong trường Sơn ueh ơm kăl e”.

U|ch hăn êng tâm lơh mprơh rlăng ntơm rnôk 24 năm, wa Cao Ngọc Tành ta nkuăl [on têh Đồng Hới, n;gor Quảng Bình ho\ rêh rlau ăp năm khay tâm lơh. Tât 73 năm, păng hôm nkah ơm ăp tơ\ hăn leo [om, dâk [ư ntrong ân ndeh hăn ta trong 12A, trong rlet Mpông trôk Cha Lo, nkuăl Minh hoá, n’gor Quảng Bình. Nau u\ch ro\ng ân ăp trong njok rkăng tât ntu\k tâm lơh ho\ geh nkah mro tâm nuih n’hâm wa. Nau nkah ngăn bah wa Tnàh lah lơ 14/11/1972, ta km 14+20 trong 20 Quyết Thắng tâm nkuăl Bố Trạch, n’gor Q7uảng Bình. Nar nê, păng saơ ndeh lơh djơh yôk yang, trong hăn kol, 8 nu\ih tahen dnrel păng le\ khi\t tâm nklang bri Trường Sơn. Wa Cao Ngọc Tành nkah, geh nar phung rlăng lơh [om [ư rbăn mét khối neh lu\ brôi trong. Yơn lah ntu\k khân păng hôm geh ndơn nau đă ân geh trong ndeh hăn ro tâm 2 mông. Jêh nê, wa Tành ndrel tahen ma păng hăn ta trong nkre mprơ, nkre kan ân chuele lơi nau krit nji:

‘ Gâp hăn râng tâm ăp trong nkra. Ta ntu\k tâm lơh ta Quảng Bình tâm rơh tâm lơh mprơh Mỹ kơl an neh dak lah du ntu\k dak lêng têh. Đah nuih n’hâm tâm lơh janh dăng, yor ri ma ăp ntu\k geh nsu\n gay ma đăp mpăn pơk dơi, mât ân geh trong leo ndoh ndơ kơl an tâm mpeh ba dâng. Rnôk nê, ăp trong hăn, ăp ntu\k tâm lơh. Geh ăp đồng chí ho\ khi\t săk nơm, brôi nkre tâm nê neh, yơn kơl pơk trong gay ma rmôt ndeh hăn rlet”.

Năm 1965, bu ur thanh niên xung phong Trần Thị Thanh Hương ta nkuăl [on têh Đà Nẵng kơl râng mât trong 128 ta dak băl Lào tâm rmôt 559 (Hà Tĩnh). Wa Hương gu\ 24/24 mông, đăp mpăn ân ndeh hăn ro tâm moh nau tât. Geh rnôk mô to\ng mìn gay ma nkra trong, bu doh ngăn [om gay ma so\k nsiu lơh nkra trong. Tât năm 1967, wa Hương si\t dak nơm, râng pơk trong ân ndeh hăn, mât, đăp mpăn hăn trong tâm trong 12 ndrel 15 trong 20 Quyết Thắng. Wa nkoch, phung rlăng lơh hô ngăn, mô geh rnôk ma hăk bi\ch. Wa Hương tă geh [om brôi, pháo rtoh, yơn trong nê mô dơi kol:

`‘Ê to\ng 17 năm, hên ho\ hăn tâm lơh, hăn du khay ma 15 nar tâm neh dak băl. Rnôk nê jêr ngăn, mô geh ndơ sa ôh.  Nu\ih hăn lor muih trong pơk trong, ntu\k tât pơk ri nku\m ân geh ta nê ân hăn rlau. Râng pơk trong, [om ndrak lôch măng nar kơt lah “tăp ân klơ bôk mâng” mô khi\t khi\t ôm mhâm ôh. Tât năm 1967 si\t dak râng pơk trong 15 ndrel 20. Mô êng pơk trong ma hôm râng pănh dneh mpăr, rdeng phe ndrel âk nau êng. Rnôk nê  rlâm trôm neh, gâp geh rmanh. Du\t rhơn lah du rơh tâm lơh tâm trong 128 Lào ndrel si\t trong Trường Sơn, trong Hồ Chí Minh”.

            Ta Dak Lak, rmôt vay ơm Trường Sơn-Trong Hồ Chí Minh n’gor Dak Lak ho\ [ư mâp măt 350 nu\ih ntoh măt ân ăp tahen ơm Trường Sơn, ăp tahen ơm bah Sư doàn 470 a[aơ dôl rêh tâm n’gor. Ta nar mâp măt, ăp tnoh măt ko\ ndel nkah ăp năm khay tâm lơh ta Trường Sơn ndrel đah nau ntơm luh bah rmôt 558 ndrel jêh aơ jêng Nar vay ơm bah Tahen Trường Sơn.

Ntơm ndâk tâm khay 5 năm 1959, rmôt ndeh geh săk ntơ 559. Tă bah du rmôt nchuăn rdeng, rmot 559 ntrơm njêng du rmôt tahen njêng geh: nchuăn rdeng, bộ binh, công binh, trong trôk, druh ndăm xung phong, dân công hoả tuyến, công nhân nkra trong, đăp mpăn trong leo nchuăn ndơ mô rlu hun hao tă bah trong đông Trường Sơn tât Tây Trường Sơn, tă bah ntu\k tâm lơh têh mpeh Bắc ndrel mpeh Nam, Lào, Campuchia, rgop nau leo cách mạng miền Nam tă bah nau mât rmôt lơh Mỹ ân du-Nguỵ ân ân roh, rklaih đăp mpăn miền Nam Đại tá Đặng Đình Đường, Kruanh sư đoàn 470, Groi Kruanh rmôt vay ơm Trường Sơn, Trong Hồ Chí Minh n’gor Dak Lak ân gi\t:

            ‘ Lah mô geh trong rse 559 ri mô geh ndeh sar, tahen, ndoh ndơ ngêt sa rdeng tă bah mpeh ba lơ tât ân ntu\k tâm lơh Miền Nam, ngăn lah nơm ân rklaih Miền Nam ri rhơn ta trong aơ. Trong 59 lah trong ueh, lah ntu\k tâm lơh janh dăng ngăn”.

            Ntoh nau ta nar mâp măt, Đại tá-Anh hùnh Lao động Lê Xuân Bá, Kruanh rmôt vay ơm Trường Sơn-Trong Hồ Chí Minh n’gor Dak Lak lah rjăp: tahen ơm Trường Sơn kăl e ho\ [ư âk nau dơi, [ư jêng ăp nau geh tă bah trong trường Sơn, rgop nau njêng ăp pơk nau vay ơm janh dăng bah rơh tâm lơh mprơh Mỹ bah rnoi mpôl. [ư ti\ng nau vay ơm bah tahen Trường Sơn, tâm nau ndâk njêng ndrel mât neh dak, âk cán bộ, tahen lo\ nsôih pah kan, blau njêng ăp nu\ih ntoh lư tâm hun hao văng sa tâm n’gor:

            ‘Nar aơ, ăp oh nô hên ko\ si\t ta aơ le\, si\t ta aơ ri rhơn ngăn gay ma nkah tay nau ơm kalư e nơm pơk trong Trường Sơn o\ r’ah mhâm. Năm aơ, rmôt ko\ nsôih gay ăp nô, yuh, oh geh ntưp dak si khih diôxin, rnăk vâl ach o ri mhe nơh rmôt bah n’gor ho\ pă 14 nklâm ndơ. Rmôt Trường Sơn a[aơ tâm dâng geh rlau 100 nu\ih pah kan jan sa blau, jur [on lan ri saơ ăp nô, yuh, oh bol ma năm ho\ ranh, n’hâm mô dăng, yơn hôm nsôih pah kan jan sa gay [ư sâm geh âk rnăk vala ndrel rgop ân ndâk njêng nkuăl”.

Tâm bar rơh tâm lơh mprơh Pháp, rdâng Mỹ kơl neh dak, ma rmưn druh ndăm xung phong ho\ hăn râng rdeng ndoh ndơ, ndrak nsiu, phao bleo, ndơ sa, hăn joi [om mìn…kơl an tâm lơh ndrel tâm lơh. Âk jêt rbăn cán bộ, tahen xung phong le\ khi\t ndrel rmanh, ma rmưn nu\ih êng geh ntưp dak si kghih Dioxin. Đảng ndrel Ngih dak mro kơl an đah nu\ih geh n’hâm ma cách mạng, đah rmôt tahen druh ndăm xung phong râng tâm lơh. Wa Vũ Trọng Kim, Kruanh rmôt Druh ndăm xung phong Việt Nam, ngơi:

‘ Nau khi\t ôm roh hoach nting mham bah druh ndăm xung phong ndrel ăp rmôt êng lah nau janh dăng ndrle nau roh hoach hô ngăn bah druh ndăm xung phong ndrel ăp rmôt êng. Nkah 60 năm nar pơk trong Trường Sơn, trong Hồ chí Minh ho\ [ư mpoh kthup, leo nkah tât ăp môch bah Tahen khi\t ta rơh tâm lơh pơk trong Trường Sơn. Ăp nau kan kơt nê, mhâm [ư ân rơh mom nar aơ gi\t geh nau vay ơm ndrel lo\ [ư ueh nau ơm chủ nghĩa anh hùng cách mạng”.

Plơ\ si\t nau rêh ăp nar, ăp druh ndăm xung phong du rơh râng tâm lơh pơk trong Trường Sơn nkah ơm, lo\ râng ăp nau kan kơl an rêh jêng, nsum ty ndâk njêng [on tơm nar lơn sâm geh./.

Nu\ih rblang: H’Thi