VOV4.Mnông:Nău nchrăp kan têh rgâl 50 rbăn ha bri mô ueh jêng tăm cao su ta Gialai le\ geh nău mbơh mô dơi, rnôk ma rlău 30% rnoh neh cao su le\ kh^t mô lah mô geh rtăk. Du\t âk rnoh neh hôm e an nău geh kanu\ng dah du n’gul rnoh way geh. Gay ma bah roh hoach tăm cao su, âk doanh nghiệp le\ rgâl êng neh tăm cao su jêng so\k neh rong ndrôk, tăm tơm sa play, geh ntu\k an bu manh. Nău do\ng neh mô di nkô| bâh nău nchrăp kan mô dơn [ư nkô| mât đăp mpăn nku\m n’hâm bâh bri Gialai lơ ma ngai ma hôm nha geh njêng ăp nău rgâl êng, mbra [ư jêr an nău kan mât ua\nh neh ntu tâm let năp tay.

            2 năm aơ, rnăk vâl wa Bùi Thị Nhường, ta thôn 3, xã Bình Nghi, nkuăl Tây Sơn, n’gor Bình Định manh neh bâh nău nchrăp kan tăm cao su bâh cty Cổ phần tăm bri n’hanh tăm tơm công nghiệp Đức Long Gialai (bâh cty TNHH Tập đoàn Đức Long Gialai) ta xã Ia Blứ, nkuăl Chư Pưh gay ma tăm rpu\ng kai. Wa Nhường an g^t, rnoh manh neh lah 5 rkeh prăk/1ha/3 khay. Lôch geh dơn neh, wa Nhường so\k tay 1 rkeh prăk tay đo\ng gay ma nu^h pah kan doanh nghiệp [ư ueh neh tuch tăm. Nu^h manh neh kanu\ng [ư mbor n’hanh jur ntil. Rđil đah rnoh manh neh ta ăp nkuăl Đông Nam, Gialai r^ manh neh ta aơ thuk ngăn. Yor kơt ne\, rnoh nu^h manh neh nchrăp nău kan [ư cao su bâh Đức Long Gialai ăp nar lơ ma hao.

            “Bâh năm e, nu^h Bình Định hăn ta aơ manh neh tăm rpu\ng,bu mbơh hăn ta bri aơ. Gâp ua\nh neh, lah dơi r^ mu^h ma [ư dơm. Cty an máy cày tât lah he trok prăk an khân păng. He dơi [ư r^ u\ch manh d^ng âk r^ an khân păng manh d^ng ne\”.

            Bâh năm 2008 tât 2011, cty Cổ phần mât tăm bri n’hanh tơm công nghiệp Đức Long Gialai geh pă an rlău 2000 ha bri mô jêng ta ntu\k xã Ia Blứ, nkuăl Chư Pưh, n’gor Gialai gay ma tăm tơm cao su. Lôch 10 năm mbơh [ư nău kan, tât a[aơ, 1.200/1700 ha cao su tăm mhe bâh doanh nghiệp le\ kh^t n’hanh u\nh sa yor mô geh mât chăm. Rnoh neh tăm cao su hôm rêh le\ bơi tât jât năm, yơn ê ho\ dơi geh so\k rtăk yor mô jêng. Wa Lê Ngọc Minh, mât ua\nh nău kan tăm cao su, Cty Cổ phần tăm bri n’hanh tơm công nghiệp Đức Long Gialai ta xã Ia Blứ ua\nh năl, rlău ma nău an nu^h [on lan bah dih n’gor manh neh tuch tăm, doanh nghiệp hôm nha rong ndrôk tâm nkual nău kan. A[aơ, nău nchrăp kan cao su bâh Tập đoàn Đức Long Gialai pah kan mô jêng, đah klâp ma 10 nu^h kan, tâm ne\ geh 2 hê kĩ thuật mât chăm cao su.

            “Neh an dơm, gâp an bu manh tuch tăm gay ma geh prăk an oh nô tâm cty, nkre lah [ư an ueh neh đo\ng, tât ba kơi tay neh kloh aih đo\ng. lah nklơi jăng dơm kơt ntơm nơh r^ an sreh tơm pih ruih, [ư neh, roh âk mông nar ngăn”.

            Khay 5 năm aơ, Chính phủ ntơm geh u\ch an nău ntru\nh an ăp doanh nghiệp kan mô geh nău dơi tâm nău nchrăp kan rgâl mhe 50 rbăn ha bri mô jêng jêng tăm cao su ta Gialai mbra dơi rgâl nkô| mpo\ng do\ng neh jêng tăm tơm tuch tăm êng ta nkual neh geh cao su kh^t. yơn lah, lah rgâl, doanh nghiệp an geh tăm ndơn đah rnoh: rgâl 1 ha neh nău nchrăp kan, r^ an geh tăm ndơn tay 3 ha bri. Chính phủ le\ u\ch rgâl rnôk ma le\ geh dơi nău rlong tăm n’hanh lôch ua\nh năl, an do\ng bâh n’gâng kan tuch tăm.

            Yơn lah,mô mât ua\nh tât nău tăm bri ndơn, bâh bar pe năm ba năp, âk doanh nghiệp le\ rgâl êng, tăm êng rhiăng ha tơm tuch tăm ta nkual neh bri. Tâm ne\, geh [ư du\t âk ngăn lah cty cổ phần cao su trung Nguyên (bâh Tập đoàn Hoàng Anh Gialai), le\ rgâl êng 250 ha jêng tăm play đur n’hanh play rba. Cty Cổ phần ntuh kơl n’hanh rdâk njêng 194 tăm âk ha xà cừ ta rnoh neh tăm cao su mô jêng.

            Nău do\ng neh lêng lang neh geh tâm nău nchrăp tăm cao su mô di nkô| le\ geh HĐND n’gor Gialai saơ ta rơh ua\nh nđôi n’gul năm 2015. [ah bar pe khay ba năp, UBND nkuăl Chư Pưh geh mbơh tay nău aơ tât rnâng kan HĐND n’gor. Ntu\k kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan n’gor le\ ua\nh nău ngăn.

 Yơn lah, nău aơ kanu\ng geh nkah lah dơm. Wa Vũ Ngọc An, groi giám đốc ntu\k kan tuch tăm n’hanh hun hao nkual [on lan Gialai hôm an lah, aơ lah nău jê| dơm.

            “Ăp nru\k kan rgâl êng rlong tăm bar pe ha. Nău ne\ mô ir jêr mpeh nău mât ua\nh ngih dak. N’gor le\ nt^m đă ăp n’gâng kan ua\nh nđôi ăp doanh nghiệp tăm d^ng âk ha, mơh tơm tăm, mơh lơh ê ho\ dơi geh pơk hvi rnoh neh tăm. Ntu\k kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan n’gor le\ ua\nh năl, mbơh an UBND n’gor rgâl mhe doanh nghiệp mât ueh kơt ơm, mô dơi geh pơk hvi tay nău kan”.

            Gay ma dơi [ư nău ntru\nh rgâl 50 rbăn ha bri mô jêng jêng tăm cao su, bâh năm 2008 tât 2011, n’gor Gialai le\ an geh 16 doanh nghiệp mbơh [ư 44 nău nchrăp kan. Rlău 35 rbăn ha neh mô jêng le\ mô geh tăm ndơ, ndơn ta ne\ lah cao su mô jêng, mô hun ha, bar pe jât ha le\ kh^t, u\nh su yor mô geh mât. Doanh nghiệp mô dơn mô geh [ư t^ng nău tâm ton mpeh mât đăp mpăn rêh jêng đah ăp ntu\k ma hôm nha dôl njêng ăp nău rgâl jêr njrăng. Nău mô mât ua\nh mô rmal ndu^h bâh ta ntu\k mbra [ư an ăp nău aơ lơ ma jêr doh rklaih, jêr đă doanh nghiệp tăm tay bri ndơn an rnoh neh rgâl tăm t^ng nău nt^m đă bâh chính phủ.

                                    Nu^h rblang: Thị Đoắt