VOV4.M’nông: Nau tâm lơh tâm rnăk vâl ho\ lơi an ba kơi âk nau khuch, khuch ngăn tât nau hao jêng bah rnăk vâl ndrel nau rêh. Ta Dak Lak, rnơm nau lăp kơl an bah n’gâng kan tâm nkuăl, ăp năm rlau aơ, nau tâm lơh tâm rnăk vâl ho\ geh rgâl oi. Yơn lah, tâm du đê\ nkuăl ngăn lah tâm nkuăl jru, ngai, nau tâm lơh aơ hôm geh lah nau duh ơm. Gay n’huch hô ngăn nau aơ, êng nau lăp kan bah n’gâng kan, ân geh nau mbơh bah nu\ih khuch đo\ng.

            Yuh Trần Thị Bê, ta Thôn 4, Xã Quảng Điền, nkuăl Krông Ana ân gi\r, bar hê ur sai yuh rêh nsum geh rlau 20 năm, ri geh tât 15 năm rêh tâm nau i sai lơh mro.

            Yuh bê nkoch,  sai păng nkre lah nu\ih [lao kan, lo\ măng nar vay mơng ngêt ndrănh. Ăp nau kan têh, jê| tâm ngih ri du hê yuh rvê êng. Nau jể kơt nê, yơn ăp nar yuh Bê ho\ geh tăng sai păng soai, lah dah nau ngơi mô ueh djăt, khuch tât nau rêh. Mô u\ch ât ăp nau [ư djơh bah sai. Yuh Bê ho\ u\ch nkhi\t săk nơm. Lap lah, kon bu klô păng saơ jêh ri leo păng tâm ngih dak si gay ma săm rêh.

            ‘Nơm lah ur, ăp nau kan ri nơm ko\ rvê da dê, ma si gâp ri păng vay ngêt ndrănh âk ngăn, tâm âk tơ\ păng ngêt ndrănh nê păng vay soai nơm kơt lah păng trơi ngăn, păng soai, păng lah nơm ntơm bah 6 mông măng ân tât du mông, bar mông ôi ko\ mô ân bi\ch. Tât rnôk nơm ji nuih ir, mô blau nau ma ngơi ri di\ng ngêt dak si nkhi\t săk, ngêt le\ du chai Vitôc jê|, jêh nê geh kon gâp leo săm tâm ngih dak si. Bả pe nar mư kah rngăl”.

Tâm kơt ma nê, Wa Nguyễn Thị Luận, ndrel gu\ ta Thôn 4, Xã Quảng Điền, tâm ăp tơ\ sai păng ngêt ndrănh ri lah păng geh sai păng soai, rak, mô lah geh rnôk sai păng hôm “thăk ma jâng, lơh ma ty” đo\ng. Tâm ăp tơ\ kơt nê, wa Luận ko\ knu\ng ât êng dơm.

‘Ur sai ri ăp nu\ih ko\ geh nau tyâm lah tâm janh. Geh ndrănh ri ko\ geh nau tâm jin ma nơm đo\ng. Gapa ri ât êng dơm. Lah nơm ngơi ri ur sai jêng geh nau uh ah hô, ri mô u\ch”.

Ti\ng nau mbơh bah Rnâng kan rđau nau Lam [on lan tâm rnglăp ndâk njêng nau rêh văn hoá ndrel njrăng nau tâm lơh tâm rnăk vâl nkuăl Krông Ana, n’gor Dak Lak, tâm 10 năm rlau aơ, lam nkual geh bơi tât 700 tơ\ tâm lơh tâm rnăk vâl, tâm rnoh nê geh rlau 430 tơ\ bu klô [ư. Nau tâm lơh tâm rnăk vâl geh đah âk ntil ngăn kơt lah lơh ma jâng, ma ty sôt tâm săk jăn, ji ri mpet đă n’gô| ur nơm, ngơi nau mô ueh, soai, rak, nkri..

Gay n’huch oi nau tâm lơh khuch djơh tâm rnăk vâl, nkuăl Krông Anna ho\ ndâk 5 rmôt gay njrăng nau tâm lơh tâm rnăk vâl ta Quảng Điền n’hao nau nkoch trêng, nti\m nti n’hao nau gi\t rbăng ân nu\ih [on lan, cán bộ bah rmôt, bu ur, nu\ih nkoch mbơh nau tâm dâng, [ư nau tâm rlong ân gi\t mpeh pháp luật mpeh tâm gu\ ur sai, rnăk vâl, tâm ban bu ur bu klô, rnăk vâl ueh lăng…ndâk 77 rmôt tâm rjaih nau tâm dâng.

Ngăn lah, bok khay 10 năm aơ, UBND nkuăl Krông Anna ho\ tâm rgop đah Sở Lao động-Thương binh ndrel Xã hội ntơm leo ntu\k“Ngih gu\ nde” tâm xã Bình Hoà. Aơ lah ntu\k gu\ nde ndal, mât chăm n’hâm soan, mbơh pháp luật, đăp mpăn nuih n’hâm ân ăp nu\ih geh khuch tâm rnăk vâl. Wa Nguyễn Hồng Quân, Groi Kruanh UBND xã, Kruanh rmôt mât nau kan “Ngih gu\ nde” xã Hoà Bình, ân gi\t:

‘Nau kan aơ mra kơl an mbơh nau ndrel nkoch ăp nau blau ân kan njranưg der. Nau kan ndoh ndơ geh ndâk nkra ntuh kơl geh phôi, mbêl, mu\ng gay ma bi\ch ân du hê mô lah 2 hê me kon geh bu lơh tât ta aơ der tâm du nâr tât 2 nar, geh to\ng dak si ngêt, ndơ sa tâm bar nar. Lah gu\ jo\ ri joi nau kan kơl an. Nau kan aơ ri nơih ngăn ân nkuăl. Tât rnôk aơ ri ko\ ê geh ndơn nu\ih tât gu\ ôh. Phung hên ko\ tâm lah lôr ri, ndâk nau kan aơ ri lơn ma mô geh kan pah lơn ma ueh”.

Đah nau leo lăp kan ngăn bah nkuăl, nau tâm lơh tâm janh tâm rnăk vâl tâm nkuăl Krông Anna tâm rơh rlau aơ lơn ma geh nau ueh. Lah tâm năm 2017, lam nkual geh 64 tơ\ tâm lơh tâm rnăk vâl, ri ntơm bôk năm tât rnôk aơ knu\ng geh 32 tơ\ ndrel mô geh tơ\ tih ân kâp mhal hình sự.

Wa Vũ Thị Thành Huế, Kruanh Jrâu kan văn hoá thông tin, Groi Rnâng kan rđau kan Lam [on lan tâm rnglăp ndâk njêng nau rêh văn hoá ndrel njrăng nau tâm lơh tâm rnăk vâl nkuăl Krông Ana, n’gor Dak Lak ân gi\t, tâm rơh tât,  Jrâu kan Văn hoá thông tin nkuăl mra kơl nchră nau ân UBND nkual gay ntru\t dăng nau kan nkoch mbơh rdâng nau tâm lơh tâm rnăk vâl, nkre đă ăp rmôt njrăng rdâng nau tâm lơh tâm nkuăl tât apư rnăk gay n’huch ngăn nau tâm lơh:

‘N’hao nau kan nkoch trêng tâm ăp ntil ntrong gay mô ân ăp bu ur oh nur nơm ma n’ăp ăp nu\ih tâm rnăk vâl nar lơn n’hao nau gi\t mpeh tâm ban bu ur bu klô. Tal bar lah kơl nchră nau ân UBND nkualư geh nau nchrăp kan jo\ jong mpeh nau rdâng nau tâm lơh tâm rnăk vâl. Tal pe lah r[u\n nchră ân rjăp ăp rnâng kan rđau kan, pă mbơh ân ăp nu\ih gay gi\t nu nau, tal puăn lah tâm rgop đah ăp jrâu kan gay [ư tâm nchră đah bu ur gay gi\t nau kan ndrel ân n’huch lơi nau tâm lơh tâm rnăk vâl”.

Gay rdâng nau tâm lơh tâm janh tâm rnăk vâl, ân geh ăp nu\ih tă bu lơh ndjơh mbơh nau. Yor rnôk nu\ih bu ndjơh ât êng, mô mbơh, mô janh rnôk geh bu lơh, bu răk, bu soai ri nau lơh janh kơt nê mra mô hôm ntu\k ân kơn ôh. Ăp nu\ih oh nur nơm gay gi\t ân kloh, gay nau tâm lơh tâm rnăk vâl mô êng lah nau rvê êng du rnăk ndrel lam ntu\k rêh jêng./.

Nu\ịh rblang: H'Thi