VOV4.M’nông - Năm 2018 tâm ăp nău jêr jo\t n’hanh le\ ma geh nău dơi nsum bah Tây Nguyên, Kon Tum njêng dơi ntu\k chrat ang tâm nău t^ng [ư trong kan đah rnoi mpôl đê|. Rlău 275.000 [on lan rnoi mpôl đê| bah n’gor Kon Tum le\ geh nău rêh rgâl kloh n’hanh geh trong r[o\ng hăn mhe gay hun hao wa\ng sa- rêh jêng kon nu^h du trong nâp dăng.

Ăp nar du\t năm, mông nar răm m’ak ntoh mro tâm rnăk wâl wa Bloong Rum, rnoi Giẻ-Triêng, wâl ta [on Dục Nhầy 3, xă n’har bri Đăk Dục, nkuăl Ngọc Hồi, n’gor Kon Tum. Lôch du năm pah kan, wa Bloong Rum nsôr n’hâm, ba bêng jay, wâl 6 nu\ih sa tât yan bah kơi mô ho\ le\. Prăk ri hôm e âk ne\ yor 3ha bum wâl tăm dôl tâm yan rôk mhe tăch du đêt dơm. T^ng wa Bloong Rum, neh ba, neh mir bah wâl wa kơt kônh wa [on Dục Nhầy 3 hôm e knu\ng geh dâng ne\ rnoh neh, yơn năm aơ knơm ndơ\ ntil mhe, kơt do\ng khoa học an tuch tăm jêng săk geh rlău ăp wâl hơm răm đo\ng:

Kônh wa he ta aơ knu\ng [ư ba lo\, [ư mir dơm yơn năm aơ geh ngăn. Năm aơ du\t rhơn yor mô geh nu\ih ji ngot, ăp jay geh prăk gay rwa\t năm ndơ. Oh kon dơi hăn nti mô geh nu\ih gu\ ta wâl yor ji ngot sa, mô to\ng nsoh. Ba, bum năm aơ ueh da dê geh âk bah, âk bum.

 Tơm sâm Ngọc Linh kơl nu\ih Sê đăng ta nkuăl Tu Mơ Rông rklaih ach o

Năm 2018, đah nău nsrôih n’hao nău rêh an rlău 275.000 [on lan rnoi đêt, geh rlău 53% rnoh nu\ih bah [on, n’gor Kon Tum kơl lor uănh m^n tât nău kan nkra njêng lo\ mir. Nău aơ ntoh bah nău ngăn nu\ih [on lan ăp rnoi mpôl ta ntu\k, kơt: Sê đăng, Bahnar, Gỉe-Triêng… mô lah ăp rnoi oh nô êng, kơt: Tày, Thái, Mường, Dao… nău rêh nsing tâm nkra njêng tuch tăm. Bah nău nt^m, ntru\t đă, ntop kơl bah n’gâng kan [on lan ndrel nău kan lo\ mir ta ntu\k, nu\ih [on lan nsrôih ndơ\ ntil mhe n’hanh kơt do\ng khoa học kỹ thuật an tuch tăm jêng săk geh tơm tăm âk lơn. Yor r^ bôl năm aơ rnoh khlay ăp ntil ndơ lo\ mir, kơt cà phê, cao su, tiêu ju\r da dê, yơn nău geh ring bôk nu\ih bah n’gor Kon Tum hôm e hao bah rlău 34 rkeh prăk hao rlău 37 rkeh prăk rlău nău nchrăp n’gluh an. Dôl rhơn lơn lah rgâl tâm nău m^n pah kan nkra njêng bah nu\ih [on lan. Wa A Xê, rnoi Sê đăng, [on Văn Tó, xă Đăk Ui, nkuăl Đăk Hà, nkoch kơt aơ:

A[aơ tâm bôn hên ăp wâl g^t kơt do\ng kỹ thuật tâm pah kan, nkra njêng. Âk măy kay, măy rli rdơn soan nu\ih hôm. To\ dak đah măy mo\k [ư dơm. Mât rong, tăm tơm kon kônh wa hăn joi rwa\t ntil mhe. An ntil mhe ri mư săk geh âk, [on lan he mư hơm răm dơi geh kơt aơ.

Râng mât uănh bri kơl nu\ih [on lan geh prăk đăp mpăn

R[o\ng tât nkual jru, ngai, nkual rnoi mpôl đêt, năm 2018 n’gor Kon Tum mbơh [ư tay, pơk hvi âk ntrong kan gay nu\ih [on lan geh tay ndơ sa. Ntoh lư lah ntrong kan tăm sâm Ngọc Linh bah dâng tơm si ta ăp xă: Tê Xăng, Măng Ri, Ngọc Lây bah nkuăl Tu Mơ Rông; ntrong kan tăm cà phê ntu\k nđik, nkao lan kim tuyến, sâm rse, đương quy ta ăp nkuăl: Đăk Glei, Tu Mơ Rông n’hanh Kon Plông. Bah âk ntrong kan aơ le\ ntoh âk nu\ih ndro\ng sâm Ngọc Linh, ndro\ng sam rse mô lah ndro\ng cà phê ntu\k nđik lah nu\ih [on lan rnoi đêt. Wa A Hơn, Kruanh UBND nkuăl Tu Mơ Rông, an g^t knơm hun hao âk tơm dak si lơn lah tơm sâm Ngọc Linh, năm 2018 nkuăl n’hu\ch geh rlău 6% rnăk ach o âk bơi n’gul rnoh ring geh nsum bah n’gor:

Nu\ih [on lan tâm 3 xă Tê Xăng, Ngọc Lây n’hanh Măng Ri tăm tơm sâm ngọc Linh tơm khlay aơ le\ rklaih ach o n’hanh [ư ndro\ng bah tơm dak si sâm Ngọc Linh. UBND nkuăl Tu Mơ Rông nt^m rđau, groi nđôi gay ăp rmôt, ăp rnăk tăm n’hâm an geh săk rnglăy gay ăp rnăk dơi ju\t n’hu\ch ach o bah tơm dak si aơ.

Gay nta nău geh nâp nâl an [on lan rnoi mpôl đêt rêh êp bri, tât le\ năm 2018, rlău 193.000ha bri le\ dơi n’gor Kon Tum jao an hang rbăn rnăk, rmôt rnăk n’hanh nsum mpôl mât njrăng. Năm aơ bah tơm prăk trok ntu\k ntô bri r^ng geh du rnăk nklăp 7.300.000 rbăn prăk, rmôt rnăk nklăp 39 rkeh prăk n’hanh nsum mpôl [on lan nklăp 115 rkeh prăk, wa Hồ Thanh Hoàng, Kruanh tơm prăk mât njrăng n’hanh hun hao bri n’gor Kon Tum an g^t, aơ lah tơm nău geh nâp nâl, du\t khlay an nu\ih [on lan rgâl nău rêh n’hanh rgop ju\t n’hu\ch ach o:

Ntrong kan tăm tơm dak si ta nâm bri an [on lan rnoi mpôl đêt geh prăk âk

Nău rêh bah nu\ih [on lan râng mât uănh njrăng bri geh rgâl na nê|, lơn lah nu\ih [on lan rêh tâm bri, êp bri, nkual jru ngai, nkual du\t jêr jo\t. Bah ne\ ntrôl da\ng trong kan rgâl nău kan bri, rgo\ jă âk ăp rơh kơn [on lan nsrôih râng tâm trong kan mât uănh njrăng bri. N’hu\ch rnoh rnăk ach o, đăp mpăn nău rêh jêng, rnă njrăng chính trị n’hanh đăp mpăn kon nu\ih dơi ueh ta ăp ntu\k [on lan, ngănlah ta nkual jru, nkual ngai bah n’gor.

Đah nău mbơh [ư âk trong mkra tâm ban, săk rnglăy, năm 2018 nău rêh bah rlău 275.000 [on lan rnoi mpôl đêt bah n’gor Kon Tum le\ geh ntơm rgâl ueh. Nău aơ saơ tă bah nău [on lan geh n’hanh rlău âk nău r[o\ng n’gluh an, kơt: hu\ch 3,5% rnăk ach o hu\ch rnoh rnăk ach o bah n’gor ju\r hôm bah dâng 17%; n’hao nău geh r^ng ăp nu\ih bah rlău 34 rkeh prăk hao 37 rkeh prăk rlău nău nchrăp n’gluh an; rnoh nu\ih [on lan rnoi mpôl đêt geh thẻ bảo hiểm y tế geh 95%.... Aơ lah ăp săk rnglăy, nău khlay gay năm mhe 2019 nău rêh bah nu\ih rnoi mpôl đêt ta n’gor Kon Tum mbra dơi n’hao tay.

Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja