VOV4.M’nông: Kan rvăt bum sâm Ngọc Linh tâm n’gor Kon Tum nơh kơt sa kẹo. Gay geh rvăt du kg sâm Ngọc Linh tâm Kon Tum, sâm ri hôm n’ăp ma n’hao rnoh rlau 60 rkeh ân ntil 10 bum du kg. Sâm lơn ma le\, lơn ma đê| năm ri lơn ma thuk, yơn rnoh ko\ mô geh tâm dâng 30 rkeh.kg. Lơi du rnoh prăk têh, nu\ih rvăt bum sâm Ngọc Linh moh nau u\ch, ngăn lah ntil ndơ khlay ho\ geh ăp nu\ih kan khoa học năl rjăp, kơt lah n’hao ueh n’hâm soan, ueh săk, n’hao n’hâm châl bah săk jăn, rdâng ndơ khih, [ư ueh săk săk, n’hao n’hâm rdâng châl bah săk jăn, kơl njrăng nau ji ung thư…Yơn lah, geh du\m bri âk nu\ih geh rvăt Sâm “geh nau ntơ Ngọc Linh”. Nau aơ ri mô geh nu\ih gi\t ôhm, mô lah n’ăp ma nu\ih tăm bum sâm. Wa Vương Văn Mười, Groi Kruanh UBND nkuăl Tu Mơ Rông, n’gor Kon Tum, ngơi:

 ‘ Bah a[aơ bơi tât 4 năm, le\ n’gor Kon Tum ăp nu\ih ko\ rvăt dơi sâm. Bôk năp tăch ta Tu Mơ Rông lah 14 rkeh, jêh ri jur hôm 12 rkeh, jêh ri 7 rkeh, jêh ri lo\ 5 rkeh đo\ng. Lam n’gor ăp nu\ih ko\ geh rvatư da dê. Nê lah ntil tơm bum mpeh ba lơ bu leo tât. Jêh ei ko\ ndrel ma nrôk nê mô saơ geh bum sama rlăm, jêh ri kônh wa lo\ hăn rvăt ntil ntơm bah nê gay ma tăm. Jêh ri êp nê đo\ng a[aơ geh du đê| ntu\k kan ko\ tăm tơm nê, yơn a[aơ he mô geh nau mât ri mô dơi git ôh”.

Nau mô tâm di ngăn đah “ntuk tăch sâm Ngọc Linh” a[aơ ta Kon Tum lah tâm rnôk 2 ntu\k kan tăm bum sâm tâm nkuăl, lah Công ty TNHH du ntu\k kan tăm bri Đak Tô n’hanh Công ty Cổ phần Sâm Ngọc Linh, ê geh nkra ăp ntil ndơ tă bah sâm Ngọc Linh, ê geh tăch bum sâm luh ba dih, yơn geh nu\ih u\ch rvăt du\m bri âk tâm ntu\k ri ko\ geh bu tăch to\ng. Du đê| ntu\k [ư kan ngih gu rlu ân năch, ngih tăch ndơ ngêt sa tâm Kon Tum nưih saơ ăp nau nchinh lir “Tăch sâm Ngọc Linh”. Nkoch tât nau “ngăn” bah sâm Ngọc Linh, wa Nguyễn Thành Chung, Giám đốc Công ty TNHH du tnu\k kan tăm bri Đak Tô, ntu\k [ư nau mât ntil sâm Ngọc Linh rvê lah, ho\ geh nau rlăm tâm nkuăl neh ntơm ndâk njêng ntil dak si khlay aơ:

 ‘Bu nsing tâm ntu\k tăch rgâl kơt nê ri bu mra rvăt bum tâm ntu\k êng êng bu le tăm. Sâm nê ntil kơt lah djăr công nghiệp păng chăt ngăch ngăn. Lah u\ch sâm Ngọc Linh gâp tăm ta Ngọc Linh, lah hăn tât mir gâp gay ma uănh, yơn tâm nê geh nau ntoh luh. Gâp mô nkoch lah ngăn mô lah rlăm, yơn rđil đah sâm Ngọc Linh bah phung hên ri păng êng ngăn”.

Tâm jo\ khay rlau aơ, nu\ih rvăt, mô lah n’ăp ma nu\ih tăm bum sâm Ngọc Linh ho\ joi nau ơh ân nau ôp: Mhâm [ư gay năl bum sâm Ngọc Linh ngăn n’hanh rlăm?  Ti\ng Groi Giáo sư-Tiến sĩ Trần Công Luận, Giám đốc ntu\k tăm sâm n’hanh dak si khlay nkuăl [on têh Hồ Chí Minh-Ntuk kan nkra dak si khlay Trung ương, nu\ih geh bơi tât 40 năm tâm dăch đah sâm Ngọc Linh n’hanh rgop nau ndâk njêng săk ntơ ân nkuăl neh tăm bum aơ, ri nau tâm năl bah bum sâm Ngọc Linh ngăn-rlăm ma măt dơm uănh mô lah đah nau tă blau ri ko\ mô dơi gi\t. Wa Trần Công Luận, ngơi:

 ‘Tơm tam thất chăt jêng êng mô la vũ điệp tam thất ta Sapa lah kơt koh lơi gưl bah lơ măt neh ma hôm e knu\ng tâm danag măt neh ri ti\ng nau blau kơt lah phung hên âk năm ma ko\ mô geh nau năl đo\ng. Ntơm năm 2010 plơ\ si\t ba napư nê, moh ăp ntil ndơ leo tât ri phung hên ko\ geh nau dơi năl rnôk geh dak si sâm Ngọc linh tâm nau năl nah nơm ri janh lah sâm Ngọc Linh. Yơn lah ntơm năm 2010 plơ\ ma aơ ri mô hom janh lir tâm nau năl nê tay ôh, ma knu\ng lah geh mô lah mô geh dak si sâm Ngọc Linh”.

Bah năp nau mra tât geh rlăm kơt a[aơ tâm nkuăl, ăp ntu\k kan n’gâng kan bah n’gor Kon Tum ho\ n’hao nau mât. Yơn nau ngăn ân saơ aơ lah nau kan ndăn n’hah mhe nsru\\ng tâm nau kan rklaih mpeh chông. Mpeh nau jo\ jong gay mât geh săk ntơ Ngọc Linh, hăn ndrel đah nau kan mât ntu\k tăch, gay geh du nau mêt uănh ân ăp đah ăp rnăk [on lan n’hanh ntu\k kan tăm bum. Knu\ng lah n’gâng kan n’hanh ntu\k mât kan Ngih dak ăp gưl bah n’gor Kon Tum ntru\nh nau nkân uănh ntil, gi\t n’hêl rnoh neh tăm, năm tăm tâm apư mir tăm ri rnôk nê mư u\ch geh nau rdâng dơi ntil bum sâm rlăm./.

Nu\ih răk rblang: H’Thi