VOV4.M’nông: Aƀaơ ta 2 n’gor Gia Lai n’hanh Kon Tum lĕ geh hang rbăn ha bum geh ntưp kroănh n’ha yor kaman n’hanh ôm reh. Ta năp nu nău nĕ, n’gâng kan ƀon lan n’hanh nău kan tuch tăm 2 n’gor lĕ nchrăp lor ƀư âk trong gay nkhĭt njrăng, nking n’gang bu tuh ƀư ntưp rêng. Nuĭh nchih nău an Đài TNVN ta nual Tây Nguyên geh nău nchih lah nău aơ.

          Ta n’gor Kon Tum dĭng lĕ geh rlău 650 ha bum ta 6 nkuăl, nkual ƀon têh, geh: Sa Thầy, Đăk Tô, Kon Plông, Kon Rẫy, Ngọc Hồi n’hanh Kon Tum geh ntưp bu tuh kroanh n’ha yor kaman n’hanh ôm reh. Rnăk nô Đỗ Văn Tuấn, jay ta thôn 6, xă Tân Lập, nkuăl Kon Rẫy tăm rlău 1ha bum. Dăch aơ tâm mir bum jay nô Tuấn ntoh âk tơm geh kroănh n’ha n’hanh ôm reh. Nô Tuấn an gĭt, rnăk nô ƀư nău ntĭm bah Jrô kan tuch tăm n’hanh hun hao ƀon lan nkuăl, rôk jăng lơi ăp nkual geh tơm bu tuh bôl lĕ an khuch đah wăng sa yor năm aơ mô dơi tăm tay đah rnoh neh aơ:

          Tơm geh buh tuh rôk jăng lơi m’hâm hôm dơi ƀư. Mô geh trong ƀư êng tay. Aƀaơ mih âk aƀaơ tăm lah djơh lĕ mô geh ndơ ƀư”.

Tơm bum geh bu tuh kroănh n’ha yor kaman lơh.

          Ta nkuăl Kon Rẫy, n’gor Kon Tum bu tuh kroănh n’ha yor kaman n’hanh ôm reh ta tơm bum rgum âk ta 2 xă Tân Lập, Đăk Ruồng đah rnoh neh rlău 160ha, rnoh ntưp bu tuh bah 10-20% rnoh neh. Gay nking n’gang bu tuh mô an ntưp rêng tât rlău 4.100 ha bum bah nuĭh ƀon lan tâm nkuăl, n’gâng kan ƀon lan n’hanh nău kan tuch tăm nkuăl Kon Rẫy ntrôl dăng trong kan nkoch trêng, rgŏ jă nuĭh ƀon lan ƀư tĭng rjăp nău nkhĭt njrăng bu tuh kroănh n’ha yor kaman n’hanh ôm reh ta tơm bum. Wa Nay Y Khánh, Groi kruanh jrô kan Tuch tăm n’hanh hun hao ƀon lan nkuăl Kon Rẫy, an gĭt:

          “Nkoch trêng, rgŏ jă nuĭh ƀon lan rôk jăng lơi, su, mô lah tâp jru tâm neh. Đă kônh wa an rgâl ntil mhe n’hanh rwăt ntil ta ăp ntŭk geh tu tơm, geh ntŭk tăm, geh kơp dơn”.

          Ndrel đah ƀư tĭng rôk jăng, su pŭr, ta ăp nkuăl, nkual ƀon têh bah n’gor Kon Tum geh rnoh neh bum geh bu tuh kroănh n’ha yor kaman lah nkuăl Sa Thầy, Đăk Tô, Kon Plông, Kon Rẫy, Ngọc Hồi, nkual ƀon têh Kon Tum, nău kan tuch tăm n’hanh nuĭh ƀon lan ta ntŭk ntơm krih dak si tu ndrŭng buh nglang nking n’gang bu tuh ntưp rêng. Đah jŏ jong, n’gâng kan ăp nkuăl, nkual ƀon têh lĕ geh trong nchrăp đah rnoh neh rlău 650ha tăm bum geh bu tuh kroănh n’ha  yor kaman n’hanh ôm reh. Wa Nguyễn Văn Thuỷ, Groi Kruanh UBND nkuăl Kon Rẫy, an gĭt nkuăl an geh nău rƀŏng mô an geh tay nu nău bu tuh ta tơm bum tâm ăp năm bah kơi aơ.

          “Gay mkra rjăp gay mô an geh bu tuh ta tơm bum khuch tât nău geh bah nuĭh ƀon lan, đă nuĭh ƀon lan lah geh tăm tay rnoh neh bum ri mô dŏng tay nkong bum geh bu tuh. Nău lah bah nkuăl ntĭm rđău mbơh ƀư tĭng trong ntĭm mbra rgâl an tăm tơm tăm êng tâm du năm. Jêh nĕ geh mĭn tât tăm bum ri aƀaơ lah tŏng ăp đăp mpăn mô geh ntưp bu tuh”.

          Mhe aơ, UBND n’gor Kon Tum lĕ geh sam ƀŭt mpeh nău ƀư ăp trong mkra njrăng n’gang bu tuh kroănh ta n’ha bum ta nkuăl Sa Thầy. Tĭng nĕ, UBND n’gor aơ ntĭm rđău UBND nkuăl Sa Thầy ƀư hăn uănh nđôi, năl nkuăl bu tuh kroănh n’ha bum ntoh mhe n’hanh ntưp rêng đah rnoh neh ta xă Mô Rai; ndăn rgŏ jă ăp rmôt kan bah ƀon lan ndrel râng, ntop kơl, ntĭm nuĭh ƀon lan ƀư tĭng ăp trong mkra gay nking n’gang bu tuh kroănh n’ha ta tơm bum. Jao n’gâng kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao ƀon lan uănh nđôi, năl nkô̆ nău bu tuh kroănh n’ha ta tơm bum. Đă rmôt kan tât nkuăl Sa Thầy gay tâm rgop, ntĭm, ntop kơl mbơh ƀư ăp trong njrăng n’gang bu tuh kroănh n’ha ta tơm bum. Wa Đoàn Năng Rường, Groi Chi Cục trưởng Chi cục Tuch tăm n’hanh mât njrăng dak si tơm tăm n’gor Kon Tum an gĭt:

“Nău kan tuch tăm mât rong n’hanh hun hao ƀon lan lĕ ntĭm rđău n’hanh ntĭm ăp ntŭk nkhĭt puh kroănh n’ha bum. Ntĭm kônh wa đah rnoh neh rlău 70% ri rôk jăng lĕ rngôch n’hanh rgâl tơm tăm êng. Đah rnoh neh bah 30% tât 70% rôk jăng ăp tơm tăm geh bu tuh n’hanh tăm srah. N’hanh rnoh neh ma 30% ri rôk jăng srah mô di tăm srah. Gay mkra nău jŏ jong du rnăk tăm bum an nkra njêng êng an nơm du đêt ntil bum uĕh gay ƀư ntil an tăm năm bah kơi”.

Ăp tơm bum geh bu tuh kroănh n’ha yor kaman an rôk jăng su lơi.

Hôm ta Gia Lai n’gor kâng n’har đah n’gor Kon Tum, dôl geh đah nu nău bu tuh kroănh n’ha ntoh âk. Tĭng nău mbơh bah Chi cục tuch tăm n’hanh mât njrăng tơm tăm n’gor Gia Lai, ntŭk lĕ geh rlău 1.000ha bum geh kroănh n’ha, rgum âk ngăn ta ăp nkuăl An Khê, Ia Pa, Krông Pa. Bu tuh kroănh n’ha mbra khuch dŭt têh tât uĕh rnoh bum, săk geh n’hanh rnoh geh bah yan bum năm 2021. Nău aơ, êng ta nkuăl Krông Pa tăm nklăp 20.000 ha bum, yơn rnoh neh bum ta lĕ rngôch ăp xă geh bu tuh kroănh n’ha n’hanh geh ntưp rêng, êng xă Chư Ngọc geh rlău 1.300 ha tăm bum ri geh tât 50% geh bu tuh kroănh n’ha.

 Ta năp nu nău ntoh bu tuh, Chi cục Tuch tăm n’hanh mât njrăng tơm tăm n’gor Gia Lai lĕ an dŭt âk săm ƀŭt ntĭm rđău, ntĭm ăp trong njrăng n’gang bu tuh kroănh n’ha, mô an ntưp rêng lam hvi, khuch tât săk geh bah nuĭh ƀon lan. Tĭng uănh lah bah nău kan dơi kan, nkô̆ nău dŭt âk jêng tât bu tuh kroănh n’ha bum yor neh ƀon lan hôm e sŏk ăp ntil ơm sĭt tăm. Yor nê ăp ntŭk đă nuĭh ƀon lan mô rwăt ntil bum HL-S11, an săch ntil KM94 dơi njrăng n’gang bu tuh kroănh n’ha dŭt tam, uănh nđôi tu tơm ntil. Bah meng nĕ, đă nuĭh ƀon lan rgâl ăp rnoh neh bum geh bu tuh hô an tăm ăp ntil tơm tăm êng đêt ngăn 1 năm gay jăng lơi n’gu bu tuh mhe tăm bum plơ̆ tay. Rnôk saơ geh buh nglang ta tơm bum an nchoeng n’gang puh dak si tu ndrŭng mô ntưp rêng bu tuh, n’hŭch ntưp rêng bu tuh đah rnoh neh bum yan bah kơi. Đah rnoh neh bum năm aơ an puh dak si tuh ndrŭng buh nglang lor rnôk rôk jăng lơi, rgum, su lĕ rngôch tơm bum ta mir đah rnoh neh ntưp hô.

          Nuĭh rblang: Y Sưng Phê Ja