VOV4.M’nông: Jêh âk năm nsrôih mât ndray ntil, pơk hvi neh, tât a[aơ n’gor Kontum le\ geh rlău 300 ha sâm ngọc linh. Ndrel đah bah roh sêng du ntơm tơm mpa khlay tâm ndrôm sam [u\t khlay Việt Nam, tơm sâm Ngọc Linh le\ dơi n’gor m^n lah tơm ndơ tăch khlay, dơi tâm rlong âk hun hao wa\ng sa, rêh jêng bah n’gor. Tâm âk nar bôk năm 2017, n’gor Kontum dôl nchră an luh ăp ndơ tacưh bôk năm nkret njêng bah Sâm Ngọc Linh.

          Kêng du\t khay 8 năm 2016, lôch 43 năm Mpôl hăn ôp uănh tơm dak si bah Ban dân y nkual 5 saơ tơm dak si “giấu” bah [on lan Sêdang ta yôk Ngọc Linh, mpeh bar n’gor Kon Tum n’hanh Quảng Nam, du rơh [ư lễ têh  le\ dơi UBND n’gor Kon Tum [ư wơt dơn: Kơp dơn nkual neh an bum sâm Ngọc Linh. Tâm rnôk nê, jêr nkoch le\ nău rhơn bah ăp nu^h khoa học tâm ban kơt kruanh rđău kan n’gor Kon Tum, yor bar pe jât năm mât ndray, pơk hvi tơm sâm Ngọc Linh tâm rnôk tơm ntil tâm bri geh bu lơh hêng n’hanh dâk ta năp geh ma nău hêng le\, nău nsrôih bah khân păng le\ dơi nchih nkah. Groi Giáo sư- Tiến sĩ Trần Công Luận, giám đốc ơm ntu\k rgum sâm n’hanh dak si nkual [on têh Hồ Chí Minh- Viện dak si Trung ương, nu^h geh 38 năm krêp dêh đah sâm Ngọc Linh n’hanh rgop rdâk njêng ntu\k tơm luh an ntil tơm tăm mha êng dja, an g^t:

            “Aơ lah du nău kan khlay kơt du trong ntơm gay rgâl du rơh hun hao mhe. N’hanh păng ân geh âk nău rgop n’hanh nău nsrôih tay bah ăp nu^h i geh le\ nuih n’hâm mpeh sâm gay hun hao păng”

            Lah ntu\k tơm luh tâl 49 ma Việt Nam mât njrăng n’hanh lah ndơ lor bôk năp geh ta nkual neh bar n’gor, nkual neh sâm bum Ngọc Linh lah 2 xã: Măng Ri, Ngọc Lây nkuâl Tu Mơ Rông, n’gor Kon Tum n’hanh xã Trà Linh, nkuâl Nam Trà My, n’gor Quảng Nam. Ăp xã dja mpeh dor yôk Ngọc Linh ta rnoh prêh bah 1.800 tât 2.500m. T^ng âk nu^h gu\ m^n khoa học, sâm Ngọc Linh lah ngoăy tâm ăp ntil du\t ue\h lam ntu\r neh đah rnoh âk Saponin âk rlău âk tơ\ đah ăp ntil sâm êng [a [a\. ăp nău dơi geh gu\ m^n dak si rlong geh ta sâm Ngọc Linh le\ an saơ ntil sâm dja geh nău tam njrăng n’gang jâk săk, mpăn nuih n’hâm n’hanh n’glâng săk; [ư luh dăng cho\l đah kop ji, njrăng n’gang bah gơnh ranh, njrăng n’gang ung thư, mât njrăng ntô klơm. Wa Lại Xuân Lâm, Groi kruanh UBND n’gor Kon Tum an g^t, nău sâm bum Ngọc Linh sơi Cục Sở hữu Trí tuệ pă an săm[u\t kơp dơn đăng ký ntu\k nkual neh tơm luh nkre geh nkô| khlay wa\ng sa, rêh jêng kon nu^h, khoa học nkre đăp mpăn mât dơi tơm neh, nău mha êng ndơ săk kah ndơ geh [ư, săk ntơ tơm luh bah ntil tơm khlay êng nkual yôk bri Ngọc Linh. N’hanh gay mât njrăng rnoh khlay mha êng geh bah tơm sâm Ngọc Linh, n’gâng kan ta ntu\k le\ geh trong nchrăp na nê|, wa Lại Xuân Lâm lah:

            “Lôch rnôk geh ncho\ng g^t tơm nkual neh luh sâm Ngọc Linh, Kon Tum kan nsum đah Quảng Nam rdâk njêng nău way mât njrăng n’hanh do\ng ntu\k nkual neh luh ngăn lah [ư lhăt ngăn gay đăp mpăn an ăp nu^h, ăp ntu\k t^ng [ư jăp ăp quy định mpeh do\ng nkual neh luh tâm ban kơt ăp nău way rmal ăp nău tih [ư rlăm, tăch rvăt mô geh nău way sâm Ngọc Linh gay mât njrăng nău nsing nơm an nkual tơm neh luh sâm Ngọc Linh”

            A[aơ rnoh khlay tăch 1kg sâm Ngọc Linh rêh hu\ch hao nklăp 30 rkeh let lơ. Ta năp rnoh khlay têh, ăp nu^h wa\ng sa tih le\ nde tâm ăp ntil bum geh săk tâm ban ma sâm Ngọc Linh, kơt Tam thất vũ diệp, mô dơn nê le\ ma bum kiăt gay ma rlăm nu^h do\ng đo\ng. Đah nău nsrôih gay nu^h do\ng dơi tât đah bum sâm Ngọc Linh, ns^t tay nău ue\h an nsum mpôl nău rêh, ntơm bah kêng du\t năm 2016, UBND n’gor Kon Tum rđău đă Công ty TNHH Một thành viên lâm nghiệp Đăk Tô ntuh kơl ntru\p rêng [ư nkret njêng sâm Ngọc Linh rnoh khlay rlău 4 rmen prăk ta nklang nkual tăm sâm gay an luh ăp ndơ geh [ư tăch rgâl lor bôk năp. Aơ lah trong [ư ngăn ngăn bah n’gor tâm nău mât njrăng n’hanh n’hao rnoh khlay an sâm Ngọc Linh. Wa Nguyễn Thành Chung, Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên lâm nghiệp Đăk Tô an g^t:

            “Mpôl hên le\ pah kan đah nu^h tâm boh n’hanh le\ ton rvăt ndơ đo\ng. Jêng lah lôch rnôk [ư nhih máy nkret njêng ri ăp ndơ geh [ư lor bôk năp mbra luh jêng. Ta năp măt nhih máy mbra nkret njêng êng sâm bum nklăp 300kg sâm rêh. Rlău ma nê mpôl hên nkret njêng trà sâm Ngọc Linh đo\ng. Aơ lah ndơ geh [ư bah lha, tơm lôch rnôk klêh găr, kao”.

            Ndrel đah kâp wơt ndơ geh [ư lor bôk năp nkret njêng bah sâm Ngọc Linh tâm bôk năm aơ, n’gor Kon Tum dôl r[o\ng tât nău [ư lôch jêh công nghệ yơng ntil, mât chăm, pơk hvi tuch tăm n’hanh [ư jêng săk ntơ lư lam dak an sâm Ngọc Linh. Ndrel đah nê nsrôih tât năm 2020 pơk  pơk hvi neh tăm sâm Ngọc Linh hao 1000ha; tât năm 2025 tăm geh rlău 9000ha đah trong [ư têh hvi công nghiệp kơt njêng nkual way tăm sâm Ngọc Linh ta 8 xã mpeh bar nkuâl Đăk Glei, Tu Mơ Rông n’hanh ndơ\ ndơ geh [ư bah sâm Ngọc Linh luh ntu\k tăm rgâl tâm n’hanh bah dih dak đah trong [ư âk mpưm./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân