VOV4.M’nông: Ntơm tơm prăk trok tâm bah nau mât njrăng bri, âk rnăk ndơn mât njrăng bri bah nkuăl Kon Braih, n’gor Kon Tum ho\ ntuh kơl rvăt kon ntil gay ma hun hao mât rong, rvăt phân gay ma poh ân tơm tăm hun hao văng sa. Jêh rlau 10 năm ntru\nh, ntơm trong ntuh kơl tâm di ri âk rnăk ho\ rklaih ach o, geh prăk ndâk ngih nâp nâl, mât rong kon hăn nti tât du\t tât lôch. Nau kan mât njrăng bri nkuăl geh n’hao nâp.

Wa A Lít, rnoi Xơ dang, ta Plei Kon Tur, xã Đăk Ruồng, nkuăl Kon Braih, n’gor Kon Tum ndơn mât bơi tât 28 ha bri chăt êng tă bah năm 2008. Wa A Lít ân gi\t, du năm rnăk vâl wa ndơn ntơm 15-19 rkeh ta bah prăk bu trok ân nau mât njrăng bri. Ntơm tơm prăk aơ, rnăk wa ho\ geh do\ng gay ma rvăt sur bri gay ma rnong, rvăt phân gay ma poh ân 1,2 ha cao su, 3 ha bum blang, du ha cà phê, ndrel bơi tât 100 tơm bơi lời. A[aơ nau kan mât chăm, tăm tơm bah rnăk wa geh nklăp 90-rkeh prăk du năm.

Rnơm nê ma rnăk vâl ho\ ndâk ngih nâp nâl, geh prăk rong ân kon hăn nti:

‘Gâp saơ geh ndơn prăk trok ta ưbah nau mât njrăng bri ri geh săk rnglay ngăn ân kônh wa tâm [on lan kơt phung hê. Ăp rnăk geh ndơn prăk geh nau dơi gay ma ntuh kơl hun hao ân văng sa rnăk vâl. Ndrel rnôk geh ndơn prăk ri nau kan mât njrăng bri ko\ geh n’hao prêh. Ăp khay, ăp 3 khay du tơ\ phung hên [ư hăn mêt uănh bgri, rnôk saơ nau tât ri tâm rgop nsum ma cán bộ xã, ntu\k kan mât njrăng bri gay ma nhu\p kân”.

Tâm kơt ma nê, wa Phạm Văn Hải, ta thôn 12, xã Đắk Tờ Re, nkuăl Kon Braih ko\ ndơn mât 8,2 ha bri tă bah du\t năm 2012. Ti\ng wa Hải, nau kan ndơn prakư trok tâm ân nau mât njrăng bri mra pơk trong nơih nsum rnôk ndơn mât njrăng geh ueh lơn, nu\ih [on lan geh tay prăk gay ma rvăt kon ntil hun hao văng sa. Êng rnăk vâl wa, tâm 2 năm 2017-2018, geh ndơn rlau 26 rkeh prăk. Prăk aơ geh ntuh kơl rvăt phân poh, dak si puh tu ndru\ng gay ma mât chăm 1,5 ha cao su, rlau 2 ha cà phê ndrel 3,5 ha bum blang. Nchrăp tât du\t năm 2019, lam ăp ntil tơm tăm mra geh nklăp 250 rkeh.

‘ Tơm prăk mât njrăng bri ăp năm geh trok ân ma phung hên, rnôk ndơn prăk ri phung hên do\ng gay ma rvăt phân poh ân tơm cao su, cà phê ndrel ma bum gay ma hun hao rnăk vâl âk lơn. Ndrel rnôk ndơn prăk ri kônh wa tâm thôn 12 phung hên vay hăn mêt uănh njrăng bri. Rnôk bri geh mât ri nau tât ntu\ng kăl si mô hôm geh ôh, neh bri geh mât nâp nâl”.

Tât rnôk aơ, nkuăl Kon Braih, n’gor Kon Tum geh 983 ha ndrel 24 rnăk ndơn mât njrăng bơi tât 12.800 ha bri chăt êng. Du ha ăp rnăk mô lah [on lan geh ndơn ntơm 700-813 rbăn prăk mât njrăng bri.

Ti\ng wa A Nguy, Groi Kruanh UBND xã Đắc Tờ Re, nkuăl Kon Braih, ntơm rnôk [ư nau trok tâm ân nau mât njrăng bri tâm nkuăl, nau mât njrăng ndrel hun hao bri geh nau ueh, nau ntu\ng kăl si, u\nh sa bri, in neh bri mô hôm geh âk. Ntu\k ntu bi geh mât rgâl ueh nâp, n’hao nau dơi njrăng, pă ndrel mât tơm dak đăp mpăn ân ntu\k ntu.

Wa A Nguy ân gi\t, rnôk nu\ih [on lan geh ndơn prăk mât njrăng bri ndrel geh do\ng ăp nau kan gay ma ntuh kơl, mât chăm ho\ pưok geh âk nau kan geh săk rnglay. Bah nê, ăp rnăk ndơn mât njrăng a[aơ mô hôm ach o tay oh, mô lah geh rnăk ho\ sâm geh:

‘ Kônh wa [on lan ho\ ndăn [ư ueh ngăn tơm prăk trok ân nau mât njrăng bri mpeh nau rvăt phân poh gay ma mât chăm tơm tăm, rvăt ndrôk, sur, be gay ma hun hao văng sa ân rnăk vâl. Văng sa bah [on lan rnơm ma nê geh hun hao rgâl. Êng nê, bah năp nơh bri ê geh jao ri nau kan ntu\ng kalư si âk ngăn, yơn lah a[aơ ri rnơm ueh nau kan trok prăk ân nau mât njrăng bri ri nau kan bah [on lan geh n’hao, ow bri mô hôm roh ôh, kônh wa mât njrăng ueh, bri geh mât nâp nâl”.

Rlau 10 năm ma aơ, ndrel nau săk tam bah nau kan ndơn gi\t bah nu\ih [on lan mpeh nau mât njrăng bri, nau kan trok tâm tơm prăk ân nau mât njrăng bri tâm nkuăl Kon braih, n’gor Kon Tum ho\ kơl an kônh wa geh ay tơm prăk gay ma mât rong, n’hao nau săk geh, kơl an kônh wa jut n’huch ach o nâp nâl. Tă bah nê, nau rêh bah nu\ih [on lan, ngăn lah kônh wa ăp rnoi mpôl đê nar lơn geh rgâl, nu\ih [on lan ntop tay nau dăch dơh ma bri./.

Nu\ih rblang: H’Thi