VOV4.M’nông: Êng đah ăp ntil tơm êng jur ntil tâm yan mih, rnôk aơ mhe ntơm yan vai bah Tây Nguyên, ƀon lan tâm nkuăl neh tăm sâm Ngọc Linh, n’gor Kon Tum mơ ntơm tăm ntil tơm dak si khlay geh rnoh văng sa prêh aơ. PV Radio Việt Nam gŭ kan tâm nkuăl Tây Nguyên tĭng jâng ăp nŭih tăm sâm tâm yôk Ngọc Linh, nkuăl Tu Mơ Rông, n’gor Kon Tum gay saơ nau ueh bah yan tăm.

Bri mhe ang ôi, wa A Niêng, ƀon Đăk Viên, xã Tê Xăng, nkuăl Tu Mơ Rông hŏ tât tâm bri yơng kon ntil sâm Ngọc Linh. Êng ngăn đah yôk dôl ma bôk yan vai kro, tâm yôk Ngọc Linh prêh rlau 2000m rđil đah măt dak lêng hôm l’ĭt mbĕ ơm. Wa A Niêng mbơh, jêh yơng ntil nklăp du năm lah sâm Ngọc Linh dơi leo tăm hôm. Đah rnoh tăch rlau 300 rbăn tâm du tơm ndrel uănh ri mô jêng, ri ma nau sŏk sâm kon tâm mir yơng ntil ndrel jêh nê anh leo tăm tâm bri gay ma tăm geh ƀư ueh ngăn:

‘Gâp ƀư mbrơi ngăn, he sŏk n’ha prĭt jêh ri nklâm bah păng deh ngăn măt. Jêh aơ ri nơm tăm ân păng ngăch têh. Lah nơm rôk tơm nar nê ri nar nê tăm ân lĕ”.

Gay tơm sâm Ngọc Linh nơih geh chăt reh, rhôp ndơ sa ndrel bri trộ, nau săch ntŭk tăm kon ntil kŏ jêr ngăn. Tâm âk rbăn ha bri tâm nkuăl tăm sâm Ngọc Linh tâm yôk Ngọc Linh, tâm 2 nkuăl Tu Mơ Rông ndrel Đăk Glei bah n’gor Kon Tum geh âk rbăn ha tŏng dơi gay ma tăm ntil tơm si khlay aơ. Ndri ma jêh rnpôk kuih ngăn tơm kon ntil tâm ntŭk, ri nŭih ƀon lan ân ngăch ntrơn leo ntŭk ma nơm săch tăm, nar mông ang leo ri kŏ roh âk mông hăn trong đŏng dĭng tât. Yor tơm sâm Ngọc Linh tăm tâm bri, nŭih tăm mô geh dŏng dak si mô lah phân rnôk tăm ndrel nau mât njrăng ân ueh ntơm rnôk leo tăm ndrel rnôk păng têh ri jêr ngăn. Wa A Brít, nŭih âk năm lau tăm tơm sâm Ngọc Linh tâm yôk aơ, nkoch:

‘Tăm, nơm ân geh sŏk mbuh tơm si, tơm si ôm duh nglăp tâm nê jêh ri sŏk n’ha kro nkŭm. Klach mih hô ƀư khuch ngăn bil nơm nkŭm bah ntŭk yơng ntil đŏng. Măng ri nơm hăn ang kon đe klach đe kăp sa. Lah mô kơt nê ri mô geh sa ôh. Mpa dê lơh hô ngăn”.

Rnôk aơ tơm sâm Ngọc Linh ntil hôm lah du nau geh uănh mĭn jêr ngăn tâm nau pơk hvi neh tăm ntil dak si khlay aơ bah n’gor Kon Tum. Gay rvăt du grăp sâm Ngọc Linh du leo dŏng rlau 100 rbăn, hpôm rnôk sâm hŏ geh srih du năm ri geh rnoh rlau 300 rbăn ndrel mô tŏng tơm ntil.

Yan tăm sâm năm aơ êng rnoh neh tăm bah ƀon lan ăp xã: Măng ri, Tê Xăng, Ngọc Lây bah nkuăl Tu Mơ Rông ndrel Mường Hoong, Ngọc Linh bah nkuăl Đăk Glei nchrăp geh tơm ntil âk ri rnpoh neh hôm e bah ntŭk bu ƀư kan. Tâm nê, công ty Cổ phần sâm Ngọc Linh Kon Tum tăm âk ngăn đah du rơh nklăp du rkeh tơm, tâm ban ma 50 ha.

Năm aơ n’gor Kon Tum ndơ nau leo tăm mhe 500 ha sâm Ngọc Linh đah rnoh 10 rbăn tât 20 rbăn tơm du ha, yơn lah nau jêr mpeh tơm tăm, nau leo tăm ngăn knŭng tăm geh n’gul rnoh neh rđil nau nchrăp. Wa A Sỹ, Bí thư Đảng uỷ xã Măng Ri, nkuăl Tu Mơ Rông mbơh, gay tăm ndrel geh tơm sâm Ngọc Linh geh tăch ân rlet âk nau jêr, kơp n’ăp ma nau khuch tât nau rêh kon nŭih đŏng:

‘Mâp âk nau jêr ngăn. Tơm si têh, bri krŏng, tơm si kro chôt, jêh ri lŏ geh sĭm, đe lơh khuch đŏng. Nơm ang knŭng brui si ri kŏ ngai du cây số đŏng, rlau du cấyố nơm sŏk mbrui si gay ma leo tăm dơi du tơm sâm. Kơt lah nơm tăm 100 tơm, tât rnôk 8 năm mô lah rlau 10 năm knŭng rêh nklăp 30% dơm. Nê lah âk ngăn, geh rnôk ri mô tât kơt nê ôh”.

Ntop ma nau jêr nê, tơm sâm Ngọc Linh dôl ma kơl rlau 1000 rnăk, ngăn lah rnpoi Xơ đăng tâm 2 nkuăl Tu Mơ Rông, Đăk Glei bah n’gor Kon Tum rklaih luh ach o nâp nâl ndrel ƀư sâm geh. Đah rnoh tăch nklăp 100 rkeh du kg sâm Ngọc Linh rêh rnôk aơ, knŭng ŭch geh bar pe jêt tơm sâm Ngọc Linh nê lah drăp ndơ khlay ngăn hôm.

Đah ăp ntil ndơ ueh ndrel ndơ tam rlet rlau ngăn rđil tơm sâm bah lam ntur neh hŏ geh nŭih kan khoa học uănh năl, Thủ tướng rnê lah sâm Ngọc Linh lah ntil ndơ khlay ngăn bah neh dak nơm. Ndri ma, ăp nkuăl ndrel n’gâng kan ân geh ƀư ân rjăp nau tăm sâm Ngọc Linh đah neh rêh jêng, pă kan pah, n’hao nau rêh, n’hao tơm prăk soay ndrel ăp rnoh khlay êng tă bah tơm sâm Ngọc Linh.

Tât rnôk aơ n’gor Kon Tum geh rnoh rlau 900 ha sâm Ngọc Linh. Gay lŏ geh pơk hvi rnoh neh tăm, ndrel ma ƀư ăp nau kan bonh đă nau tăm, n’gor Kon Tum dôl mâp ƀư 3 nau tăm sâm Ngọc Linh, nê lah tăm sâm tĭng rnăk, tĭng rmôt âk rnăk, tĭng nau rgop tăm ndrel ntŭk ƀư nau ê nkra sâm Ngọc Linh./.

Nŭih rblang: H’Thi