VOV4.Mnông -Tuch tăm, [on lan kan lo\ mir Tây Nguyên dôl wa\m tâm jêr jo\t rnôk ăp ndơ tuch tăm tơm ju\r thuk. Lah nkual tăm cà phê robusta n’hanh tiêu du\t têh lam dak, mô dơn nê dâk bôk năp lam ntu\r neh mpeh săk play n’hanh rnoh âk geh, yơn ăp ndơ tuch tăm tơm mô hôm kơl dơi [on lan kan lo\ mir  n’hao nău rêh. Trong wa\ng sa t^ng trong rvăch rvăch sreh tăm, tăm sreh…[ư hang rbăn [on lan mô dơi tâm rnon ngân hàng hao tât hang rbăn rmen prăk. Nău dja ân uănh saơ kloh ntul rlong, nchiăng khan, njêng soan ntrôl an tuch tăm Tây Nguyên tâm rơh tâm rlong đah dak bah dih, gay n’gâng kan dja tâm rlong geh nău dơi, njêng năl ntu\k gu\ kan tâm di đah săk geh.

            Rmôt phóng viên Radio nău ngơi Việt Nam way gu\ kan ta Tây Nguyên t^ng [ư du rơh nău nchih “Tuch tăm Tây Nguyên- joi soan ntrôl an rơh mhe”. Phóng sự “Tu\p chrai ta ntu\k gu\ dâk bôk năp”, nkoch nău duh jêr bah 2 n’gâng kan tuch tăm tơm ta Tây Nguyên.

Ăp rơh ndeh nchoăn rdêng n’gâng tiêu ta nkual neh ntu\k tăm âk tiêu ngăn Tây Nguyên lah Chư Pưh-Chư Sê, n’gor Gia Lai nar lơ hao ngăch. Yơn ne\ mô di bâr gơm ma lah dak măt bah [on lan, yor ăp n’gâng tiêu nê mô di gay tăm tiêu ma gay tăch. Du ha n’gâng tiêu đah xi măng, an ntuh kơl 300 rkeh prăk, a[aơ kh^t le\, [on lan an rôk n’gâng tăch an nu\ih ntu\k êng [ư jrông n’gar, geh 60 tât 70 rkeh prăk. Rup ndah ne\ kơt nău mbơh tih ăp nu\ih ndro\ng [on lan ta aơ na nê| khuch roh. Wa Mai Liệu, ta thôn Phủy Phú, xă Ia Blứ nkuăl Chư Pưh an g^t, nkual tiêu ntoh lư aơ roh le\ hôm. Ăp nu\ih ndro\ng nar bah năp, a[aơ dôih rnon ta nău kan, tăch neh, tăch jay, ntlơi [on hăn kan bu:

N'gâng tiêu [] n'gar

            {on hên bah năp măng hăn, nar hăn. N’ăp le\ xă Ia Blứ aơ a[aơ rôk n’gâng tiêu trok prăk kon. Gâp geh 9 nu\ih kon, ri du hê an tăch neh, tăch jay trok ngân hàng. 2 hê mon nti jrô 12 ntlơi hăn kan bu, hôm âk mon gâp s^t [ư quận Tân Bình, Bình Tân ta gu\ ta ne\.

            Ndro\ng hôm roh ndơ ri ăp rnăk wâl ndro\ng lơ geh dôih rnon mpưm, âk nu\ih le\ trơn du dêr rnon, [ư ăp nău kan wa\ng sa êng ta Ia Blứ geh tâm roh [hia\u. wa Phan Văn Linh, Kruanh UBND xa\ Ia Blứ năl lah, đah jêr jo\t hô ngăn kơt a[aơ, wa\ng sa bah xă mô ho\ g^t nding tât mơ dơi hao.

            U|ch manh tay tâm ngân hàng an mô hôm geh rnon ơm, an hăn manh prăk kon âk bah dih. Jêh du năm pơng hao g^t ndâng âk tay. 2 năm, 3 năm aơ lah rnon bêng săk kơt ne\. Kônh wa [on lan a[aơ mâp du\t âk jêr jo\t.

            Ndrel nău rêh đah Chư Pưh, ta nkuăl Dak Song, n’gor Dak Nông, du ntu\k tăm tiêu âk êng bah Tây Nguyên, [on lan lin măt saơ rnon nku\m. T^ng wa Nguyễn Hữu Thiện, Kruanh thôn Dak Kual 5, xă Dak Ndrung, nkuăl Dak Song, mô ho\ geh nu\ih [on lan ta aơ rnon âk n’hanh mô dơi to\ng trok tâm kơt a[aơ:

            A[aơ kônh wa dôih rnon ngân hàng rnăk âk ngăn lah 3, 4, 5 rmen prăk, rnăk đêt lah 100 rkeh prăk. A[aơ kônh wa mô geh ntu\k gay trok.

            Tây Nguyên a[aơ geh 90 rbăn ha tiêu, ding le\ prăk ntuh kơl đêt ngăn 30 rbăn rmen prăk. Nklăp n’gul rnoh neh aơ ntơm tâm geh play rnôk ntu\k rwa\t tiêu ju\r sop mô dơi rdâng, nuh srê but uh lir lar, [ư [on lan roh hô, jêr trok rnon ntuh kơl. Tâm 5 n’gor Tây Nguyên [on lan Gia Lai geh rnoh rnon ntuh kơl tiêu hô ngăn. T^ng nău mbơh UBND n’gor mbơh an báo chí ta du\t khay 3 mhe rlău, [on lan tăm tiêu ta n’gor dôl rnon ngân hàng 4 rbăn 200 rmen prăk, đah 2 rbăn 300 rmen prăk rnon ơm.

            Đah âk nău njê bah nău kan tiêu geh 2/3 rnoh ndơ lam ntur neh, bôk khay 12/2018, tâm du r[u\n nchră ta nkual [on têh HCM, Kruanh N’gâng kan mât rong tuch tăm n’hanh hun hao [on lan Nguyễn Xuân Cường le\ lah rjăp: Bah a[aơ tơm tiêu mô tâm t^ng rnoh geh ma an ueh kah.

            Dôl rvê lah nău tâm t^ng rnoh geh, hu\ch rnoh khlay, mô di lah nău êng bah tiêu ma âk ntil tơm tăm êng ta Tây Nguyên. Wa Lê Viết Hùng, Tổng giám đốc Simexco Dak Lak, nu\ih tăch n’gluh cà phê âk tal 2 Việt Nam an g^t, nu nău nkra njêng-tăch rgâl cà phê, lo\ mir tơm khlay ngăn bah nkual dôl du\t jêr jo\t yor rnoh khlay na nao ju\r thuk. Jêr jo\t aơ geh nkô| nău bah nău mô uănh nđôi têh âk ndơ, ăp rnoh kơp uănh mô t^ng ơm n’hêl na nê|:

            Yan năm mhe rlău, t^ng kơp uănh bah N’gâng kan tuch tămn mât rong n’hanh hun hao [on lan, rnoh ndơ bah lam dak lah 1 rkeh n’gul tấn cà phê rlăi. Yơn n’hêl na nê| lah rlău du\t âk, geh tât 1,8 rkeh tấn. Jêng nău trong, kơp uănh mô di, le\ [ư an ăp nchro\ng nt^m mpeh tăch rgâl mô dơi geh nău ngăn bah nău kan ndoh ndơ.

Tơm tiêu

            Ndrel nsum nău rvê mpeh nău hu\ch rnoh khlay nău kan ndoh ndơ, wa Nguyễn Minh Đường, Kruanh Công ty TNHH Tăch n’gluh ndơ lo\ mir Tây Nguyên an lah, na nao tay nu nău aơ, nău kan cà phê mbra ntơm lvang jêr jo\t yor n’hu\ch âk tay:

            Lvang aơ cà phê mô geh ns^t prăk kon jêng nu\ih [on lan n’hu\ch tăch. Nkra njêng mô geh prăk kon jêng khay tât mbra rgum đêt mô lah rgâl tơm tăm. Ntơm lvang rgâl tơm tăm ri nău kan cà phê mbra mâp jêr jo\t tâm nău pă ndơ an ntu\k tăch. Mô ngai tay [on lan rgâl nău kan ndơ tơm êng. Nău kan cà phê mbra mâp jêr jo\t pă mang rnoh ndơ an ntu\k tăcg rgâl.

              Kơt t^ng rnoh geh, phah jăng dăp rgum hang rbăn, rhiăng rbăn ha knu\ng tâm đêt năm, lah trong leo tât duh jêr bah lo\ mir Tây Nguyên. Hôm lah trong êng, yor nău Tây Nguyên ngăch hao ta ntu\k bôk năp mpeh săk geh n’hanh rnoh ndơ ta du đêt nău kan ndoh ndơ, lah nkô| nău jêng tât tâp tâm nău yô| bah kơi ne\. N’hêl na nê| a[aơ joi an geh trong rjăp ơh nău ôp: ndơ lơh dăp rgum lo\ mir ta aơ geh roh  chrai mro ? bah ne\ geh nău ntru\t tâm di, ndơ\ lo\ mir Tây Nguyên hun hao nkre ngăch nkre tâm di, ns^t tay âk nău ueh tâm di./.

Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja