VOV4.M’nông – Tâm âk năm bah năp, knơm mât uănh [ư t^ng ueh nău ngơi “Pôih lah jay, n’har bri lah [on tơm, [on lan ăp rnoi mpôl lah oh nô du ndul deh” n’hanh “Djăt [on lan ngơi, ngơi [on lan wât, [ư [on lan djăt”, rmôt tahen n’har bri n’gor Kontum le\ [a [ dăch [on lan, hăn ndrel [on lan, nsrôih rgo\ jă [on lan ju\t jăng âk nău mô ueh ơm, rgop mât ndray n’hanh mât ueh ăp nău khlay văn hoá way ơm bah [on lan rnoi mpôl đêt ta 2 trong n’har bri đah dak băl Lào n’hanh Campuchia.

N’gor Kontum geh trong n’har bri neh dak jông rlău 280km êp n’har đah dak băl Lào n’hanh Campuchia. Ta njok trong n’har bri geh 101 thôn [on tâm 13 xă bah nkuăl đah 21 rnoi mpôl oh nô gu\ rêh ndrel, tâm ne\ rnoh [on lan rnoi mpôl đêt geh rlău 90%. Rnôk năm 1991, rnôk n’gor Kontum dơi ndâk njêng đah nău nkhah bah n’gor Gialai-Kontum, tâm nkual [on lan rnoi mpôl đêt ta nkual n’har bri hôm e âk nău way ơm nking n’gang nău hun hao bah ăp nu\ih n’hanh nsum mpôl ntoh lư kơt nău yông bông bah nu\ih Jeh-Triêng ta xă Đak Long, nkuăl Đak Glei [on geh nu\ih kh^t wêr 10 nar mô dơi hăn tâm bri, mô dơi [ư sa ngai.... Bah năp nău ngăn nkoch bah lơ, ăp rơh kơn cán bộ, tahen n’har bri Kontum nsrôih kơl nu\ih [on lan ju\t jăng nău way ơm rluk mâl, ndơ\ u\nh ang Nghị quyết Trung ương 5, khoá 8 bah Đảng mpeh ndâk njêng n’hanh hun hao văn hoá Việt Nam rgâl mhe, ueh âk rnoi mpôl đêt tât ăp [on lan. Thượng tá Nguyễn Bá Hưng, Groi kruanh tơm Chính trị, Tahen N’har bri Kontum an g^t:

Mpôl hên [ư ueh trong kan nkoch trêng rgo\ jă [on lan mât ndray n’hanh [ư ueh ăp nău khlay văn hoá ơm bah rnoi mpôl đêt. Nkre ju\t jăng ăp nău ơm rluk mâl. Mpôl hên m^n lah nău nkoch trêng rgo\ jă [on lan mât ndray, [ư ueh ăp nău khlay way ơm bah rnoi mpôl đêt, ndâk njêng ăp thôn [on ta n’har bri jêng ntu\k ang văn hoá nkual n’har bri rgop mât uănh njrăng n’gang nâp nâl [ư tơm rnă njrăng n’har bri bah neh dak.

Đah nău way “Djăt [on lan ngơi, ngơi [on lan wât, [ư [on lan djăt”, ăp rơh kơn cán bộ, tahen n’har bri Kontum le\ rgop soan, rgop nar du\t têh tâm nău ju\t jăng ăp nău rluk mâl hôm e âk năm aơ tâm nău rêh bah [on lan rnoi mpôl đêt ta nkual n’har bri, kơt: nău way me kh^t tâp ndrel kon bê; tât wêr me deh kon tâm bri; ju\t jăng nău rtăp mô mât ndrôk bah rnoi Rơ Mâm ta [on Le, xă Măng Mrai, nkuăl Sa Thầy; nău trơn [ư lôk mir, trơn ntu\k gu\ bah nu\ih B’râu ta [on Đak Mế, xă Bờ Y, nkuăl Ngọc Hồi...

Rlơ\ đah mông nar, trung tá Lễ Hữu Thiên, tă [ư Kruanh Pôih tahen n’har bri Đak Long an g^t, ngoay tâm âk n’hâm soan tâm mặt trận văn hoá bah cán bộ, tahen ntu\k kan le\ kơl nu\ih Jeh Triêng ta xă n’har bri Đak Long, nkuăl Đak Glei ju\t jăng nău way ơm yông bông nu\ih kh^t hôm e rhiăng năm aơ. Nău way ơm rluk mâl mô knu\ng hoach đah prăk, drăp ndơ, mông nar bah nu\ih [on lan ma hôm klach lơn [ư n’hôl [ô ntu\k gu\ âm, ngăn lah đah nău nu\ih kh^t geh kop ji tâm tưp. Bah năp ăp nău ngăn aơ, Tahen n’har bri Pôih Đak Long tâm rgop đah gưl uỷ, n’gâng kan [on lan nsrôih ju\t jăng nău rluk mâl. Trung tá Lê Hữu Thiên, lah:

Ăp rơh cán bộ, tahen bah Pôh tahen n’har bri Đak Long nkoch trêng rgo\ jă ăp rnăk ndơ\ nu\ih kh^t tâm rnăk wâl hăn yông bông. Tă bah nkoch trêng ăp rnăk khân pơng le\ wât. Bah ăp năm 1990 plơ\ ma aơ ta xă n’har bri Đak Long le\ nău geh nu\ih kh^t tâm rnăk wâl ndơ\ hăn yông bông.

Tâm ban đah nău nkoch trêng, rgo\ jă nu\ih [on lan ju\t jăng nău ơm rluk mâl, cán bộ tahen n’har bri Kontum hôm e tâm rgop đah n’gâng kan văn hoá [on lan ntop kơl, r[o\ng nt^m an n’gâng kan, nsum mpôl bah dâng n’hanh nu\ih [on lan ndrel soan gay mât ndray, prăp kơt mât ueh ăp nău khlay văn hoá way ơm ma ntoh lư lah ăp lễ hội, kơt: rhơn bah mhe, rhơn jay mhe, ch^ng gông, xoang...., trah mon, [ư gâr, đah ăp nău ueh mô tâm di di đah luật pháp an, cán bộ, tahen n’har bri Kontum joi trong [ư an ueh tâm ban đah ăp nkô| nău. Nău loong an sai bah ăp bu ur Jeh Triêng lah du nău nt^t nsa ntoh lư.

Êp tât năm têh druh, u\ch so\k sai, ăp bau ur Jeh-Triêng hăn tâm bri sreh bah 100 tât 200 nchăp loong gay nkoch đah bu klô ndăm đah nău gơih, blău bah nơm. Aơ lah nău ueh yơn uănh êng mât uănh, njrăng n’gang bri lah nău tih luật. Ta năp tâm rkeh bah lơ, tahen n’har bri Kontum ndrel đah gưl uỷ, n’gâng kan, nsum mpôl [on lan rgo\ jă n’hu\ch rnoh loong n’hanh rgâl loong tâm bri đah loong bời lời. Saơ tahen n’har bri lah di, nu\ih [on lan u\ch ndơ\ nkô| nău aơ tâm ăp nău ton gay [ư. Kơt ne\, tâm ur sai bah nu\ih Jeh-Triêng nar aơ, ăp bu ur hôm e geh loong an jay sai ma mô tih pháp luật. Tâm nar răm ngăn tâm nău rêh nơm, bu ur druh Y Vy, ngih ta xă Đak Dục, nkuăl Ngọc Hồi le\ nkoch kơt aơ.

Băng: Rnôk bah năp oh nur, me\ oh, u oh du\t o\k r’ah hăn tâm bri sreh loong gay an jay sai. Bah rnôk tahen nkoch trêng so\k loong bời lời gay nkol ur sai nkre dơi mât nău way ơm nkre mât bri hun hao wa\ng sa. Oh yuh du\t răm n’hanh u\ch kơl đo\ng.

Rlău âk nâm nsrôih, ngăn ngên uănh “Pôih lah jay, n’har bri lah [on tơm, [on lan rnoi mpôl đêt lah oh nô du ndul deh” n’hanh “Djăt [on lan ngơi, ngơi [on lan wât, [ư [on lan djăt”, ăp rơh cán bộ, tahen n’har bri Kontum yơn lah đah nău rgo\ jă nu\ih [on lan ăp rnoi mpôl đêt ta nkual n’har bri ju\t jăng âk nău rluk mâl way ơm, le\ rgop du\t têh tâm nău kơl [on lan mât rhiăng bôr ch^ng gông, mboăt rlet; rgo\ jă [ư âk jrô nt^m tu\r ch^ng, xoang, [ư mboăt rlet rnoi mpôl đêt; rgop soan ndâk njêng geh 30 [on văn hoá, 20 nkual [on lan rgâl hao mhe n’hanh bơi 5.000 rnăk văn hoá jêng jâng nsan mât njrăng n’har bri lam [on lan ntu\k bôk trong neh dak./.

            Nu\ih nchih rblang: Y Sưng Phê Ja