VOV4.M’nông: Rnơm gơih pah kan jan sa, [ư ti\ng nau kan mhe tâm nau tuch tăm, kônh wa rnoi Jarai [on Nhing, xã Nghĩa Hưng, nkuăl Chư Pah, n’gor Gia Lai ho\ rklaih ach o, ndâk nkra trong hăn, ngih vâl nâp nâl, kloh ueh. Vơt năm mhe 2017, bu ranh Myui rhơn kônh wa gay tâm rnglăp hun hao văng sa, [on lan nar lơn hơm răm, đăp mpăn:

             ‘Têt năm 2017 aơ, gâp dăn rhơn tât kônh wa tâm [on mâp âk nau lap, nau rêh hơm răm, đăp mpăn, pah kan jan sa geh âk lơn gay jut jăng ach o. Gâp hăn rhơn tât kônh wa ti\ng chroh lo\ tâm rnglăp ndrel hun hao văng sa, gay hơm răm n’hanh nsum tâm rgop tâm nau mât chăm tơm cà phê, ân yan ba năm aơ. Gâp du\t u\ch nau kơl an âk lơn tay tă bah Đảng n’hanh Ngih dak kơl an kônh wa jiu n’huch ach o ân nâp nâl, gay geh sâm geh hơm răm n’hanh đăp mpăn”.

Đah thôn Têa Djê, xă Đak Rơnga (Đak Tô, Kontum), nău rêh bah nu\ih Sêdang le\ rgâl nkôp đah bah năp. Âk jay xây, jay ngói chăng tâm ăp mir tơm cà phê, cao su, bời lời ueh nđir. Đah wa Y Ui, nu\ih [on lan thôn Têa Djê, bah năp tết, rnăk wa mhe jêh [ư jay du\t ueh, têh hvi. Năm mhe, wa Y Ui mpo\ng ăp nău ueh lăng:

Năm mhe aơ, gâp nsing nơm kônh wa tâm [on tâm rnglăp, rgum soan gay hun hao tâm nău rêh. Rnăk wâl [ư tay lo\ mir, tăm tơm jo\ năm gay geh ndơ sa, ndơ ntêm; mât uănh oh kon hơm răm, rgâl hao. Mpo\ng ăp nu\ih ngăch prăl, rêh jông. Năm mhe, t^ng nău way ơm, mpôl hên ngêt ndrănh yăng, ndrel tâm rnglăp nsum mông nar wơt năm mhe lam dak, mbah rhơn nu\ih ranh, kon se, mon sau tâm rgum, răm m’ak đah u che, me bơ\; [on lan tâm rnglăp, nău rêh đăp mpăn.

            Tâm rlong ndrel rnoi Jarai ta Gia Lai, nu\ih Sedang ta Kon Tum, kônh wa ăp rnoi Rđe, Bunong ta Dak Lak, Dak Nông ko\ dôl n’hao n’hâm pah kan hun hao văng sa. Wa Amí Linh, ta [on Ka Na B, xã Cư Mgar, nmkuăl Cư Mgar, n’gor Dak Lak [ư nau kan văng sa rgop nsum đah mir-ntu-ka-ndrung rong: geh 3 ha neh tăm cao su, 5 sào mir tăm tơm gleh nar, mât rong be, rong sur me n’hanh rong ka. Tâm năm 2016, bol ma mih nar mô tâm di, nau geh mô âk, yơn rnơm mât rong âk ntil tơm, mpa ma nau geh bah Amí Linh ko\ đăp mpăn, nau săk rgeh rlau 60 rkeh. Tât năm 2017, rnăk Amí Linh nchrăp pơk tay nau kan tăm sêt. Amí Linh, ngơi:

             ‘Tât năm mhe, rnakư hên nsôih pah kan gay hun hao văng sa rnăk vâl n’hanh đăp mapưn nau rêh, bah năp nơh gâp tă rong be, rong sur n’hanh rong ka. A[aơ ri gâp nchrăp ntrơn jêng nau kan rong tăm sêt n’hanh ti\ng gâp saơ nau kan aơ nưih [ư lo\ geh nau sakư rnglay âk. Lah nau kan tăm sêt geh dơi [ư ri gâp u\ch kônh wa [ư ti\ng nau kan aơ, gay rgop nau rgâl mhe nau rêh ân konh wa n’hanh gâp mra nti\m kônh wa nau tăm sêt”.

Gơih [ư sa, gơih nti kỹ thuật tăm cà phê, rnăk wâl Ami Hạnh, ta [on Dak Pr^, xă Nâm Nđir, nkuăl Krông Nô, n’gor Daknông, le\ geh ndơ sa ndơ ntêm, [ư jay têh ueh, năp rwa\t ăp ndơ do\ng n’hanh oh kon hăn nti to\ng ăp. Đah 3 ha cà phê le\ sa, năm mhe rlău rnăk wa le\ geh rlău 11 tấn cà phê rlăi. Mô ho\ u\ch đah nău geh aơ, Ami Hạnh nkoch, rnăk wâl an nsrôih âk lơn gay geh ntop âk lơn tay:

Năm mhe rlău duh phang, gâp m^n nsrôih [ư ntêm nkrem dak to\, mât chăm cà phê, jêng rnăk wâl geh âk lơn năm bah năp. Năm bah năp geh 10 tấn ri năm aơ geh 11 tấn. Yơn trôk nar kơt mhe aơ ri nău mât chăm cà phê du\t jêr. An lah an nsrôih du\t n’hâm, rhoăt nău blău ơm gay mât chăm cà phê an ueh, năm tât an m’hâm [ư an geh âk lơn năm aơ.

            Tâm năm rlau aơ, bol ma mih nar mô tâm di, yơn rnơm gơih mât chăm cà phê, yor ri rnăk yuh Su Nròng Thoại, ta Thôn 3 xã Đinh trang Thượng, nkaưl Di Linh, n’gor Lâm Đồng hôm geh rlau 4 tấn cà phê rnglay. Năm aơ rnăk vâl yuh sa tết rhơn răm n’hanh âk lơn năm e. Yuh ko\ nchrăp âk ntil ndơ, phân poh gay ntuh kơl mât chăm tâm năm mhe ân geh săk rnglay lơn. Yuh Su Nròng Thoại, rhơn nkoch:

             ‘Năm mhe ho\ tât tâm ơm le\ rlau, rhơn ân ăp nu\ih sa tết răm ueh, pah kan jan sa lơn hao. Kônh ưa sa têt gay têm nkrem, mô geh mpu\ng lir ir, ăp nu\ih hăn pâl tât ân đăp mpăn n’hanh rnăk vâl geh âk nau lap. U\ch kônh wa năm mhe aơ tăm ba, mât chăm cà phê geh âk prăk, geh rnoh âk lơn tâm năm e”./.

Năm 2016, rdâk nkra jêr jo\t mpeh trôk nar rnăk wa Y Drich Kman, ta xă Bông Krang, nkuăl Lak, n’gor Daklak, le\ mât ua\nh tiêu, tăm ba lo\, mât ndrôk, mât su\r, jêh nku\p le\ prăk do\ng hôm e geh rlău 40 rkeh. Năm mhe aơ, wa le\ nchrăp na nê| gay hun hao wa\ng sa nâp nâl an rnăk wâl. Wa Y Drich Kman lah:

Tâm năm 2017 aơ rnăk wâl mbra hun hao wa\ng sa t^ng trong mât chăm cà phê, tiêu an ueh gay geh săk âk, mât chăm an ueh ndrôk, bê. Ntơm tât năm mhe aơ dăn mbah kônh wa tâm [on lan ngăch prăl soih dăng lăng ngăch, [ư sa nar lơ hu hao./.

            Âk năm rlau aơ, bu ranh A Jar, Plei Don, Phường Quang Trung, Nkuăl [on têh Kon Tum, n’gor Kon Tum ho\ ti\ng joi uănh nau vay ơm, n’ơn nkoch, ndri\ng nau…bah ăp rnoi mpôl ă rnoi đê| ta tâm nkuăl. Tâm năm 2016, bu ranh A Jar joi saơ geh 10 n’ơn nkoch bah ăp rnoi Bahnar, Sêdang, Jarai…Gi\t tât nau vay ơm, n’hanh nau rnơm bah [on an, wa ko\ lah ngoai tâm ăp nu\ih geh Ngih phat dôih [on lan nkuăl [on têh Kon Tum n’gor Kon Tum rnơm jă [uw nu\ih rblang nau ngơi rnoi đê| tâm ăp nau tih geh tât rnoi nơm. Wa nchrăp kan bah nơm tâm năm mhe, wa A Jar, ngơi:

             ‘Năm 2016, geh ngih phat dôih nkuăl [on têh, n’gor jă hăn rlang nau mhal dôih geh tât kônh wa rnoi Jlơng, Rơngao, Sedang, Bahnar n’hanh Jarai ma khân păng mô blau ngơi nau yoăn. Bol ma năm ho\ ranh, yơn năm tât gâp mra ti\ng nti âk lơn gay ni\t âk lơn tay nau ngơi rnoi nơm tâm n’gor Kon Tum, gay rnôk râng geh bu mhal dôih ri nơm kơl [ư ueh lơn lah nu\ih rblang nau ân rnoi nơm”./.

            Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja