VOV4.M’nông: Rnôk hôm rêh, Kruanh Hồ Chí Minh ngăn ngên uănh khlay ndrel lah rjăp nau khlay bah nau kan tuch tăm, [on lan pah kan lo\ mir, [on lan gu\: “Nu\ih [on lan he sâm geh ri dak nơm sâm geh. Nau tuch tăm nâp nâl ri dak he nâp nâl” ndrel lah rjăp: ‘Ân geh hun hao tuch tăm du trong nâp nâl”. Hun hao tuch tăm ăp ntil lah du nau ueh, lah nau dơi gay hun hao nau kan văng sa êng, pơk trong nơih ân nau kan bah neh dak. [ư ti\ng nau nti\nh bah Wa, âk năm ma aơ, ntu\k kan tuch tăm ndrel Hun hao [on lan mro lah ntu\k n’gâng dră bah jâng văng sa.

            Tâm bơi tât 30 năm rgâl mhe, tuch tăm Việt Nam mro mât tâm rnoh hun hao nklăp 3,5%/năm, dăp prêh tâm nkuăl Châu Á lah nsum, ngăn lah tâm nkuăl Đông Nam Á lah êng. Tâm rnôk mô to\ng ndơ sa jo\ jong ntơm năm 1989 dak he jêng dak tăch luh ndơ sa. Nau kan mât rnoh ndơ sa geh rklaih ăp ntil, mô êngt knu\ng to\ng pă ndơ sa ân rlau 90 rkeh nu\ih, đah rnoh geh âk ma hôm lah dak tăch luh ndơ tuch tăm dâk bôk lam ntur neh. Tuch tăm hun hao ho\ njêng luh du [on lan mhe đah âk nau rgâl mpeh ăp ntil, điện, trong, ngih săm [u\t, ngih dak si, trong hăn, ngih vâl, rgop nau mât đăp mpăn rêh jêng…

            Đah nau dơi lah dak tơm bah nau kan văng sa nsum geh nau leo lor, tât rnôk aơ, tuch tăm jêng nau kan ê nkra ndoh ndơ gay tăch luh âk, mro lah “ntu\k kơl” bah jâng văng sa. Lah năm 1986, rnoh egh tăch luh lam nau kan tuch tămgeh 486,2 rkeh đôlar, năm 2000 geh 4,2 rkeh đôlar ri năm 2018, rơh bôk năp, rnoh geh tăch luh lam ntu\k kan geh 40,2 rmen đôldr, âk ngăn kơp ntơm sa ơm tât rnôk aơ. Việt nam ho\ jêng ngoai tâm ăp dak têh mpeh nau tăch luh tui ka lam ntủ neh, đah 10 ntil ndơ geh rnoh du rmen dôlar. Wa Nguyễn Quốc Toản, Kruanh n’gâng kan ê nkra ndrel hun hao nau kan tuch tăm ân lah, nau geh aơ rnơm tâm nau kan tuch tăm đah ăp nkuăl, nau tâm ban bah [on lan ho\ ntru\nh bôk nau kan ndâk tay tuch tăm ti\ng trong n’hao nau geh rnoh ndoh ndơ ndrel hun hao nâp nâl geh nsum đah bôk nau kan beh neh dak mpeh nau ndâk njêng [on lan mhe:

            ‘Nau kan tuch tăm ho\ choat tâm rnôk hun hao geh aka ntil ndrel ngăn lah nau nâp nâl mpeh nau hun hao ri nar lơn geh rgâl. Nau aơ mra dơi nkoch luh bah ăp rmô: Năm 2018 hun hao GDP bah ntu\k kan tuch tăm geh 3,76% aơ lah rnoh prêh ngăn lah he jêng plưo\ tay rơh bôk năm bah năm 2016 lah geh rnoh mô hun hao. Tâm nau hun hao nsum bah GDP lam dak ntơm 6,5% tât 7% ri nau hun hao GDP bah lam dak ndrel đăp mpăn ndơ tuch tăm ăp nhoat, đăp mpăn ndơ sa”.

            Yơn lah, êp ăp nau tă dơi geh hôm ơm nau ntul rlong, jêr jo\t, kơt lah: Nau kan tâm rnglăp nar lơn jru nâp, nau khuch bah rgâl mhe trôk nar, ăp nau kan hôm kol ân geh ntu\k kan tuch tăm ân geh rgâl mhe gay hun hao nâp nâl. Ndrel đah anu nsôih ntru\nh tay nau kan tuch tăm ti\ng trong n’hao rnoh ndoh ndơ geh nsum đah nau ndâk njêng [on lan mhe, ngoai tâm âk nau rgâl mhe ma ntu\k kan tuch tăm r[o\ng tât lah rgum ntu\k kan tăch rgâl râng ntuh kơl ndel ntru\t dăng nau kơt ti\ng nau kan mhe [ư nau nsôih ân hun hao. Âk nau rgop kah, ân geh [ư nau aơ ri rgum doh rklaih nau nkol mpeh: neh ntu, koh n’huch nau [ư săm [u\t kan, pơk trong ntuh kơl ân kloh aih ngăn ko\ kơt lah nau kơl an, tâm rgop nsum đah ntu\k kan tăch rgâl, tă bah nau ntru\nh nau kan tuch tăm tâm nkuăl. Wa Đặng Ngọc Sơn, Groi kruanh UBND n’gor Hà Tĩnh ntoh nau đă:

            ‘ Tuch tăm lah nau rgum neh tnu ri du\t jêr, đă Chính phủ, N’gâng kan tuch tăm ndrel Hun hao [on lan geh nhoat hăn ân tâm di lơn tâm nau kan aơ, ngăn lah ăp nau kan ân geh rgum tâm nau kan nau kan neh ntu gay ntru\t dăng nau kan tuch tăm, săk tam lơn. Nau đă bah N’gâng kan trung ương ndrel N’gâng kan tuch tăm ân geh mi\n rvê ntop tay du đê| nau kan r[o\ng tât nau bonh dă hun hao nau kan tuch tăm lah ndoh ndơ ân geh rgum âk ntilo ueh mhe, ndrel Bôk nau kan “Du xã du ntil ndoh ndơ-OCOP” tâm ban đah nau đă hun hao bah ăp nkual tuch tăm, ngăn lah ăp nkuăl jêr jo\t. Rmôt nau kan tal bar lah hun hao tuch tăm yơn r[o\ng tât nau rêh jêng kon nu\ih tâm [on lan”.

            Lah rjăp nau kan hun hao nau kan tuch tăm geh nau khlay tâm nau hun hao văng sa rêh jêng bah neh dak ta rơh r[u\n ntru\nh nau kan tuch tăm năm 2019, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc nkah tay nkô| nau 10 năm tât đah nau kan tuch tăm:

            ‘Ntu\k kan tuch tăm ân geh nkah tay nau u\ch jêng geh bah rnoi mpôl, ân nsôih tâm 10 năm tay, Việt Nam lăp tâm rmôt 15 dak geh rnoh văng sa tuch tăm hun hao ngăn, êng nau kan ê nkra ndơ tuch tăm, ân geh lăp tâm rnoh 10 dak bah lam ntur neh. Việt Nam ân snôih jêng ntu\k kan ê nkra, tăch luh ndơ kđar, si gle bôk năp bah lam ntur neh, lah tnu\k tăch tui âk ngăn bah lam ntur neh. Hun hao tuch tăm ân geh prêh, ngăn lah 3% tăch luh dak ba dih nkăp 42 tât 43 rmen đôlar. Gâp đă ăp nu\ih nơm ân geh joi trong, joi kan rgum ăp nau blau mhe gay [ư ân geh prêh lơn nkô| nau nchrăp luh”.

            Lo\ [ư ân geh nau dơi ăp nkô| nau nchrăp luh mpeh nau hun hao tuch tăm, [on lan, n’hao nau rêh bah [on lan, lam ntuk kan tuch tăm ndrel hun hao [on an ntủ\t dăng nau nkoch trêng, n’hao nau kan, nau dơi bah tuch tăm, [on lan, nu\ih [on lan tâm rnôk ntru\t dăng nau kan rgala mhe neh dak, ntủ\nh jru nâp ngăn ăp nau ntru\nh bah Đảng, Ngih dak, Quốc hội, Chính phủ mpeh nau kan tuch tăm, [on lan, nkualư ôn lan geh nsum đah nau ndâk njêng nau kan tuch tăm mhe, ndaka njêng [on lan mhe, nchrăp n’hao nau rêh drăp ndơ, nau ơm yau, nuih n’hâm bah [on lan, ngăn lah tâm nkuăl hôm âk nau jêr, rgâl mhe nau [ư kan tuch tăm, ntru\t dăng nau mi\n rvê, hao ndrel kơt ti\ng nau kan khoa học, nau kan [ư trong kan n’hao tuch tăm prêh ngăn, jao ndrel kơt ti\ng săk tam nau kan ê nkra tăch rgâl, ân geh mi\n rvê bôk nau kan tuch tăm mhe, ntrong kan mhe rgum âk mpưm ăp tu tơm ân nau hun hao tuch tăm, [on lan. Ndrel đah nê lah ntru\t dăng nau tâm boh lam ntur neh, [ư ân rjăp, n’hao nau dơi bah ntrong kan mât ngih dak mpeh nau kan tuch tăm, [on lan./.

Nu\ih rblang: H’Thi