Tâm ăp nar mih mbro, Rmôt tâm boh mât njrăng bri thôn Lán Tranh, xã Đam Rông 4, n’gor Lâm Đồng, hôm tâm pă nuĭh hăn rsong uănh, mât njrăng neh bri dơi jao đŏng. Nô Long Ha Bang, nuĭh kan tâm Rmôt tâm boh mât njrăng bri bah thôn an gĭt, rmôt geh rlău 20 nuĭh, mât njrăng rlău 200 ha bri, âk ntŭk kâng n’har đah nkual tuch tăm bah ƀon lan, jêng khay mih way rsong hăn mơ dơi mât njrăng bri:

“Rmôt tâm boh mât njrăng bri mpôl hên tâm pă kan nsum. Ăp pơh geh 3 rnăk dơi đă hăn rsong uănh mât njrăng bri. Bri bah Ngih dak yơn lĕ dĭng nuĭh uănh tâm ban kơt bri bah rnăk he nơm jêng lĕ dĭng nuĭh geh nău dơn kan da dê gay mô an roh du tơm si, roh bri. Rnôk ôp uănh nkah nuĭh ƀon lan tuch tăm dăch meng bri mô lơh khuch tât bri. Lah geh nuĭh ndra ma lơh bri mpôl hên hăn mbơh tât Ntŭk mât njrăng bri rmal lơh dĭl”.

Âk nkual rnoi mpôl đê̆ ta n’gor Lâm Đồng ntơm nơh hŏ tă lah “ntŭk duh hô” muĭh kăl n’hang bri sŏk neh tuch tăm n’hanh lơh joi si mô geh nău way. Gay nking nchăng “nău hoch lĕ” bri, ndrel đah nău lăp kan lĕ n’hâm suan bah n’gâng kan ta ntŭk, nău tam ngơi bah bu ranh ƀon, nuĭh geh nsing nơm jêng ring tam tât nău n’glêh an. Yor kơt nê̆, gay rgâl nău way bên bah ƀon lan, rmal dơm lah mô hŏ tŏng, ma khlay lơn lah ân chŏnh tât nuih n’hâm tâm trôm n’hanh văn hóa bah ƀon lan. Tâm ôp mpeh trong ƀư dja, wa Nguyễn Văn Quang, Groi Kruanh UBND xã Đam Rông 4, ntŭk geh bơi 33.000 ha bri đah 93% rnoh nuĭh lah ƀon lan rnoi mpôl đê̆, nkoch:

“Nuĭh geh nsing nơm, nuĭh âk năm deh lah mpôl kan n’gâng tơm gay nkoch trêng rgŏ jă oh nô, rnoi deh keh na, kon său tâm rnăk wâl ndrel n’gâng kan ta ntŭk mât njrăng bri. Nuĭh nsing nơm, nuĭh âk năm deh nkoch ăp nău hôr ntĭm nti nuih n’hâm dơn kan nkre đah văn hoá. Ntơm bah ntơ yôk, ntơ bri, ntơ tơm si geh nkô̆ hôr đah nău rêh văn hoá. Ntơm bah ăp nău nkoch ring lam văn hoá nkre đah nău rêh n’hanh nkre đah bri, bu ranh ƀon, nuĭh geh nsing nơm ƀư an kon său n’hanh nuĭh ƀon lan uănh khlay bri lơn, geh nău dơn kan đah nsum mpôl tâm nău mât njrăng bri”.

Ntop tay ăp nău tam ngơi bah ăp bu ranh ƀon, nuĭh geh nsing nơm tâm nău rgŏ jă nuĭh ƀon lan, nsum mpôl mât njrăng bri lah ăp trong kơl, lơn lah Trong tâm prăk săm mât njrăng bri. Wa Ntơr Ha Krong, thôn Đạ Nhinh, xã Đam Rông 4, an gĭt, rnôk nuĭh ƀon lan saơ dơi nău geh bah bri ri mbra krêp dêh tay, mât njrăng bri uĕh lơn:

“Ntơm nơh gâp hăn râng mât njrăng bri đŏng. Mât bri gay mât kơn tay n’hâm sial. Kônh wa dŭt nsrôih. Khay wai lah njrăng n’gang ŭnh sa. Khay mih rsong hăn treng nđôi ntŭk ngai. Mât njrăng bri lah jut jăng bah ji ngot, hŭch dơi ach o yor kơl geh du gâl tâm nău rêh ăp nar. Hôm ntop hăn joi tay ndơ kah khlay tâm bri đŏng (biăp, dak sŭt, tơm dak si…) dơi Ngih dak an lơh joi ri ƀon lan nsing tâm nê gay klaih rlău ach o”.

Dơi n’gor Lâm Đồng jao mât njrăng rlău 69.600 ha bri n’hanh neh bri, wa Nguyễn Hữu Minh, Groi Giám đốc Bri mât neh dak Bidoup - Núi Bà, an gĭt, mpôl kan dơn geh 56 viên chức n’hanh nuĭh kan dơm. Lah mô geh 111 ƀon đah 1.595 rnăk dơn mât njrăng rlău 41.400 ha bri ri nklăp bri mô dơi mât njrăng uĕh kơt aƀaơ. Tâm rnôk Bri mât gưl neh dak Bidoup - Núi Bà kan nsum đah nuĭh ƀon lan mât njrăng bri, wa Nguyễn Hữu Minh, lah rjăp, nău khlay kan bah bu ranh ƀon, nuĭh geh nsing nơm tâm ƀon lan lah dŭt khlay:

“Kruanh rmôt, groi kruanh rmôt mô nchâp đă ma tă bah rmôt rnăk tâm nchră sơch ăp nuĭh geh nsing nơm bu ranh ƀon, geh nău tam ngơi n’hanh lĕ nuih n’hâm kan, tă ơm gĭt hăn bri đŏng. Ntŭk kan nta trong dơh ăp rơh kơt nti đŏng, hăn ôp uănh kơt nti gay n’hao nău blău kan, ntop an tay du đêt ha gay bu sŏk prăk dja ndơ̆ prăk điện thoại, rsong hăn rgŏ jă ntrŭt ntrôl kônh wa râng gay geh nău dơn kan lơn tâm pah kan mât njrăng bri đŏng”.

Ntơm bah nău ntrŏng năl nuĭh ƀon lan lah mpôl kan n’gâng tơm tâm mât njrăng bri, ăp nuĭh tơm bri ta n’gor Lâm Đồng hŏ ntrôl ngăch pah kan jao mât klŭp đŏng. Aƀaơ, bơi 480.000 ha bri âk rlău 41% rnoh neh bri bah n’gor Lâm Đồng hŏ dơi jao an rlău 20.500 rnăk ƀon lan n’hanh 37 mpôl mât njrăng bri, tâm nê lơn âk lah rnăk ƀon lan rnoi mpôl đê̆. Nău nkrêp đah n’gâng kan ta ntŭk, mpôl way blău kan n’hanh "tôr măt" bah ăp bu ranh ƀon, nuĭh geh nsing nơm dôl njêng păng khêl nking nâp an bri neh têh hvi. Rnôk nău geh bah nuĭh ƀon lan dơi nkrêp đah nău roh nha bah bri, ăp ntôr bri ta Lâm Đồng mbra nar lơn ma nđĭr uĕh jŏ jong.