VOV4.M’nông: Tâm ăp năm ba năp bôl ma n’gâng kan n’hanh ntu\k kan têh ta n’gor Kon Tum le\ du\t nsrôih tâm nău mbơh tơih, rgo\ jă  gay ma n’hao nău g^t vât bâh nu^h [on lan mpeh nău tâm gu\ ur sai- rnăk vâl, yơn lah nău tâm gu\ ur sai mô ho\ to\ng năm hôm nha geh âk, ngăn lah ta ăp nkual [on lan rnoi đê|. Ăp kôp ur sai tâm gu\  ê ho\ to\ng năm “mât săk nơm- nsiăm săk nơm mô ho\ blău”, bôl lah nău tâm ro\ng êng mô lah bu ranh tâm nchâp mô geh nău ueh da dê.Mô ir lah piăng mô s^n,biăp mô kah”, hôm jru lơn lah “Tâm nklơi ur sai”. Jêr jo\t lơn lah ăp kôp ur sai geh nău rêh jêr jo\t, ach o, ji ngot ji hir.

Đah nu^h [on lan ta [on Kram, xã Rờ Kơi, nkuâl Sa Thầy, n’gor Kon Tum, nău kon se rngơ\ ma ntlơi nti gay “Jêng ur, jêng sai” mô di ma nău du\t mha êng. Năm 2018, oh Y Khẩn, 16 năm deh dôl nti jrô 10 nhih nti Phổ thông Dân tộc nội trú nkuâl rngơ\ ma ntlơi nti nđăp sai. Mô ngai đah jay oh Y Khẩn, oh Y Mùi năm aơ lăp 16 năm deh ma ho\ geh kon bê hôm. Nău rêh a[aơ bah le\ bar hê oh bu ur jêng me rnôk dôl ma dâk ndruh rchong du\t jêr jo\t. Ur sai Y Khẩn way gu\ ta jay, hôm I sai hăn kan thuê an bu mât le\ ma rnăk wâl. Hôm Y Mùi sai tu\p tâm su chích, ntlơi ur kon hăn lêng lang. Bar hê me kon Y Mùi rêh nde jay me bơ\ nơm nău rêh du\t jêr jo\t. Du\t rngot rnôk tăng Y Mùi nkoch mpeh săk he nơm n’hanh băl păng kơt aơ:

            “Ta Rờ Kơi dja geh nu^h dah năm deh gâp da dê 2003 moh lah Nhàn a[aơ mô ho\ deh. Ta [on Kram hên geh nu^h đêt năm lơn ho\ geh kon đo\ng. Sai rlău păng 1 năm deh. Hôm kon băl nê a[aơ ho\ 5 khay. Gâp hôm jê| ngăn, hưp pâl rlưn dơm, mô geh nău m^n, mô geh nău g^t jêng geh ơm sai ơm kơt nê”.

            Tâm ban kơt Y Mùi, ơh mpeh nău ndơ lơh d^ng geh sai ơm bah năp pháp luật an, ăp me bơ\ khân păng geh nsum du nău ơh da dê: “He tâm kơnh, tâm u\ch ri tâm so\k gu\ nsum dơm!”. Nău lah mô g^t rvê nê ho\ jêng tât nău khuch an tay bah kơi ma ăp ur sai tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh mô g^t năl le\. Tâm rnôk nê, bu kuâng n’hanh n’gâng kan ta ntu\k mô ho\ mât dơi nău khlay [ư tơm, nău dơn kan tâm nău mpăng đă lor bôk năp. Wa A Tuân, {on Lăk Lúp, xã Đăk Nên, nkuâl Kon Plông geh kon tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh an g^t:

            “Rnăk mô geh prăk kaih ntuh kơl an kon hăn nti. Păng du\t tâm ro\ng  nsum ri me bơ\ an khân păng tâm so\k dơm. Mhâm blău lơh, Oh kon nơm mô an khân păng tâm gu\ nsum klach nău dja, nău ri, hăn lêng lang mô lah ntlơi me bơ\ du ntu\k êng jêng an khân păng tâm gu\ nsum dơm”.

            Hôm nô A Khom, kruanh [on Kram, xã Rờ Kơi nkuâl Sa Thầy, ta ntu\k tâm năm 2018 geh kôp tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh lah kơt aơ:

            “Nkuâl hop, thôn hop nkoch trêng du\t âk hôm yơn khân păng tâm kơnh khân păng hôm tâm so\k gu\ nsum đo\ng jêng thôn mô dơi lăp rglah âk. Đah ăp nu^h tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh nê yor gu\ ur sai ơm jêng deh kon ơm wa\ng sa du\t jêr jo\t”.

            Nchih rgum bah Ban Dân tộc n’gor Kon Tum an saơ, dơn êng năm 2018 ta n’gor geh 172 kôp tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh. Ăp kôp ur sai nê tâm so\k ta năm deh “Rvê mô ho\ tât to, rho aơ” bol ma tâm ro\ng êng mô lah nchâp đă le\ rngôch kêng du\t mô saơ geh trong kloh ang. Lôch tâm nđăp, ăp kon se ân mbăk anh jâk nău dơn kan bah du rnăk, rlău soan nău dơi ât rdâng nuih n’hâm n’hanh nău g^t blău, kêng du\t đêt ri “ur sai jêng tâm rlăch, tâm janh mbro” hôm hô ri “nu^h trong nu^h nê hăn” tâm ntlơi ur sai. Krit lơn đo\ng lah mô đêt ur sai tu\p tâm trong du\t, ji sât ji ngot m[ui t^ng, nău rêh mô đăp mpăn. Nkoch mpeh nău jêng tât ta xã geh 11 kôp tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh, wa Bùi Thị Việt, Groi kruanh UBND xã Đăk Nên, nkuâl Kon Plông an g^t:

            “Ta aơ kônh wa hôm geh nău m^n lah rnăk I lơn ma âk nu^h ri lơn ma geh nu^h kan gay hun hao wa\ng sa. Jêng kônh wa rnôk saơ oh kon têh du đêt lah u\ch joi ur nđăp sai gay geh âk nu^h kan lo\ mir. Tâl bar đo\ng lah tă bah nău g^t m^n êng bah kônh wa hôm đêt jêng kônh wa mô g^t năl lor nău tât khuch an tay bah kơi bah nău tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh”.

            T^ng [ư nău rđău đă bah Chính phủ, năm 2015  n’gor Kon Tum rdâk njêng Đề án “Hu\ch bah nău tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh n’hanh hôm dăch ndu\l mham tâm nkual [on lan rnoi mpôl đê| lvang năm 2015- 2020”. Kêng du\t lôch 4 năm an [ư Đề án an saơ, nô nău tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh n’hanh tâm gu\ hôm dăch ndu\l mham ta n’gor geh trong r[o\ng hu\ch. Na nê| năm 2017 lam n’gor geh 351 nu^h tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh n’hanh 3 nu^h tâm gu\ ur sai tâm dăch ndu\l mham, ri tât năm 2018 hu\ch hôm 172 nu^h tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh n’hanh 1 hê tâm gu\ dăch kêng ndu\l mham. Yơn lah t^ng wa Ka Pa Thành, Kruanh Ban Dân tộc n’gor Kon Tum, gay hu\ch bah tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh ân t^ng [ư tay âk trong nkra:

            “Ntrôl dăng pah kan nkoch trêng tâm lam trong kan chính trị. Tâm nê ăp gưl uỷ, n’gâng kan gưl nkuâl mât uănh khlay ntrôl dăng pah kan rđău đă an [ư ju\r tât tâm dâng. Ta ăp rmôt mbơh kơl ta ăp thôn [on ân nsrôih lăp rgo\ jă nkoch trêng nu^h [on lan t^ng [ư jăp. Pah kan nsum đah ăp gưl n’gâng kan lơn lah ăp nhih pah kan thông tấn báo chí tâm nău nkoch trêng nkô| tâm ban kơt ăp rup gui saơ ta măt gay nu^h [on lan r[ah g^t du trong an na nê|, kloh rvah n’hanh saơ dơi nău tât khuch bah nkô| nău tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh”.

            N’gor Kon Tum dôl nsrôih ntlơi tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh luh bah nău rêh nu^h [on lan. Yơn lah, gay dơi tât rnoh Chính phủ ndơ\ luh tât năm 2025 ntrôl ru\ch dơi nău tâm gu\ ur sai mô to\ng năm deh n’hanh tâm gu\ ur sai tâm dăch ndu\l mham tâm nkual [on lan rnoi mpôl đê| ri n’gor hôm du\t âk nău kan ân dơi [ư. Yor aơ mô di lah nău kan du ôi du măng ma way ân geh nău lăp kan dăng mbro bah ăp gưl, ăp n’gâng kan tâm ban kơt nău g^t êng bah ăp nu^h [on lan ta ntu\k đo\ng./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân