Wa P.V.T (73 năm) ta phường Buôn Ma Thuột n’gor Dak Lak ntưp ji hiăn tâm âk năm bah năp. Wa lĕ tă săm hiăn klơm soh 2 rơh tâm năm 2021 n’hanh 2024. Năm dăch aơ wa lŏ siăk âk, n’hak wi, jêr nsôr âk rnôk rŭn soan, ŏk r’ah jŏ jong. Tât but uănh ta Ngih dak si Klơm soh Dak Lak, wa T. dơi năl ntưp hiăn ntoh tay nkre ăp nău n’glơi tay môr klơm soh, ji ryông klơm soh jêh săm hiăn.

Bah năp săm ta ngih dak si ri nai dak si n’glôn jêh lĕ ji hôm, yơn 2 khay bah kơi saơ siăk, hăn uănh năl chŭp phim, hăn but uănh tay ri saơ geh hiăn ntoh tay. Mô gĭt nkô̆ nău n’hanh gâp hôm e ngêt dak si tŏng 6 khay.

Tĭng ăp nai dak si chuyên khoa, dak si rdôl lơh kaman hiăn ntơm geh tam âk nklăp n’gul trong săm, rnôk aơ săk soan nuĭh ji lĕ uĕh lơn jêng dŭt âk nuĭh thơ tha an lah he lĕ bah ji n’hanh rlu êng dak si. Nău aơ jêng tât nău kaman hiăn mô dơi khĭt lĕ n’hanh tât du lvang nĕ mbra ntoh tay. Lah khay săm đah nuĭh ji hiăn way lah 6 khay ri hiăn ntoh tay lah 8 khay. Nai dak si chuyên khoa I Nông Thị Điểm-ƀĭt joăt khoa Hiăn, Ngih dak si klơm soh n’gor Dak Lak lah, nău plơ̆ sĭt plơ̆ hăn âk rơh ƀư âk khuch khat hô geh: săk soan nuĭh ji djuôr, geh ƀal dak si klach lơn, aơ lah tu tơm ntưp âk tâm ntŭk gŭ rêh.

Nuĭh ŭch săm bah hiăn, ri tâm rnôk săm an hăn but uănh tay đêt ngăn 3 rơh tâm khay tal 2, tal 5 n’hanh tal 6. Uănh năl n’hak n’hanh chŭp X quang. Lah jêh săm bah ma nuĭh ji hôm e siăk geh nkô̆ lah geh nău ji êng jêng an but uănh nai dak si chuyên khoa gay săm ơm nău ji êng.

Hiăn lah ji yor kaman hiăn lơh. Ntưp tă bah trong n’hâm n’hanh dơi ntưp âk tâm ntŭk gŭ rêh. Rnôk nuĭh ji siăk, ji đeh mô lah nkoch bri, kaman hiăn dơi luh bah dih trong sial n’hanh ntưp nuĭh êng. Ăp nuĭh geh soan chŏl ji mô dăng, nuĭh rêh tâm ntŭk âk, hăt jêt mô lah geh ji n’gu ơm mbra geh ntưp ji âk. Ăp ntil tâm săk kon  nuĭh dơi geh ntưp hiăn yơn way mâp ngăn lah ji hiăn klơm soh, đah rnoh rlău 80%. Ji hiăn aƀaơ lĕ geh dak si săm bah nkre re lah dơi saơ n’hanh săm ngăch, di trong bah N’gâng kan dak. Yơn lah n’hêl na nê̆ an saơ dŭt âk nuĭh ntưp hiăn jêh rnôk dơi săm bah đêt năm ntoh tay. Tĭng ăp nai dak si chuyên khoa, nkô̆ nău khlay lah yor nuĭh ji mô tĭng rjăp săm, ngêt dak si mô tŏng, di mông mô lah ndra rlu êng dak si rnôk saơ hŭch ji.

Tĭng rnoh kơp bah Ngih dak si klơm soh n’gor Dak Lak, du năm Ngih dak si wơt dơn n’hanh săm an rlău 300 nuĭh ji, tâm nĕ rnoh nuĭh ji hiăn ntoh tay âk nklăp 10%. Ăp nuĭh aơ dŭt âk tât ngih dak si rnôk ji lĕ hao mbăn n’hanh geh nău djuôr  kơt: jêr nsôr, siăk na nao, âk n’hak, ji ntâh, rgăy, duh, mô ngêt sa mô lah ngêt sa mô kah, an săm tâm jong khay.

Aƀaơ Việt Nam hôm e geh tâm rmôt ăp dak geh rnoh hiăn n’hanh mbak jâk săk soan, wăng sa bah ji hiăn âk ngăn lam ntŭr. Yor nê, nău săm hiăn bah nkre re bah rơh bôk năp dâl mbra kơl nuĭh ji dêr nău ntoh tay, hoach roh mông nar n’hanh prăk.

Gay njrăng ji, ăp nuĭh an wât uănh săk soan, geh trong ngêt sa, gŭ âm uĕh, khoa học. Dêr mâp đah ăp nuĭh geh nău ji trong n’hâm; mât uĕh ntŭk ntô gŭ rêh kloh uĕh; chuh vaccine hiăn (BCG) an oh bê. Rnôk geh ăp nău ntoh bah ji hiăn kơt siăk jŏ rlău 2 pơh (siak khar, siăk geh n’hak, siăk luh mhâm), nkre rgăy, mô lăp sông sa, ŏk r’ah; duh đêt kêng măng; luh dak rhal tâm măng; ji ntâh, geh rnôk jêr nsôr... an hăn but uănh ơm ta ngih dak si chuyên khoa hiăn, klơm soh./.

Nau ji hiăn lah geh saơ ndrel năn săm, tâm di nau mbơh đă ri mra dơi săm bah ngăn. Yơn lah, lah săm la mô lah mô kơt tĭng nau đă săm, nau ji mra geh plŏ sĭt plŏ hăn hô ndrel ƀư nau ji êng kơt ji klơm soh, trong sŏ n’hâm, n’huch nau dăng sŏ n’hâm, khuch ngăn tât nau rêh. Gay gĭt kloh tât nau khuch jêh rnôk săm, rmôt phóng viên geh nau ôp ma nai dak si CK I Nông Thị Điểm-ƀư nau kan tâm khoa Lao, Ngih dak si klơm soh Dak Lak. Jă kônh wa kâp djăt.

Ơi nai dak si, jêh rnôk săm bah ji hiăn, nau dơi dăng châl bah nŭih ji nsing tâm moh nau ndrel geh nau mra plŏ tay khuch đŏng lah mô?

          Nai dak si Nông Thị Điểm: Nsing tâm nau ji ơm mô lah nŭih ji tât ơm ri nau khuch tât klơm soh ri nau săm mra bah lĕ. Lah nŭih ji tât la, chụp X quang klơm soh geh nau khuch têh ri lơi nau khuch tât ba kơi. Ri ma ăp nŭih ji hŏ geh saơ hiăn ri ân geh kơt tĭng nau săm tâm di ndrel tŏng tĭng nau đă.

          Moh nau khuch tâm klơm soh jêh hiăn mra ƀư nau khuch nau ji êng êng, ơi nai dak si?

          Nai dak si Nông Thị Điểm: Ăp nau ji kơt nkol tâm klơm soh. Yor jêh rnôk săm hiăn mra lơi an âk đŏng nau khuch kơt lah ji tâm klơm soh, ntoch trong sŏ n’hâm ƀư khuch tât ntô klơm soh; hvêt mô lah mô hôm tâm ban trong sŏ n’hâm...ntơm bah nê mra ƀư hô tay nau ji êng. Ndri ma, nŭih săm ân hăn khám săm ji ƀa ƀơ lah sơ siăk, jêr sŏ n’hâm.

Rnôk aơ, moh nau geh ndâk tay n’hâm dăng trong sŏ n’hâm kơl an nŭih ji hiăn ân rgâl n’hâm soan ndrel ueh tâm nau rêh ơi nai dak si?

Nai dak si Nông Thị Điểm: Tal bôk năp lah lah sŏ n’hâm ma mbung, kơt lah nơm n’hơp ma trôm muh, jêh ri sŏ n’hâm lih ma mbung ân mbrơi. Tal bar lah so n’hâm ma ndul, kơt lah sŏ n’hâm ân mbrơi bah trong muh, ndul pŭk têh, jêh ri sŏ n’hâm mbrơi ma trong mbung. Tal 3 lah hăn jâng; tal puăn lah nco ndeh vah jâng tâm du ntŭk, tal 5 lah mpât jâng ty tâm ban ma n’hâm soan, ntĭm nti tâm 20 tât 30 mnĭt ăp nar tĭng nau ntĭm bah ăp nŭih tâm ngih dak si.

 Ơ, lah ueh ma nai dak si./.