VOV4.M’nông: Ngoay tâm 6 rnoi mpôl đêt ta n’gor Kontum, nu\ih Jeh Triêng gu\ rgum âk ta nkuăl Đa\k Glei n’hanh Ngọc Hồi njok trong HCM êp n’har bri đah dak Lào. {on lan gu\ bah jo\ ta nkual neh Ngọc Linh (Việt Nam) n’hanh nkual Đông Nam bah dak Lào, nu\ih Jeh Triêng geh nău rêh nuih n’hâm ueh, tât a[aơ hôm e mât âk nău văn hoá ueh.

            Hăn trong Hồ Chí Minh ntơm bah Bắc hăn le\ ăp n’gor Quảng Nam tât dăch n’har nkuâl Đăk Glei, n’gor Kon Tum lah ntơm hăn tât ntu\k gu\ rêh bah nu^h Jeh- Triêng. Djăt ma nê| lâng nju\r mpeh bah dâng njok jong n’har bri Việt –Lào hăn tât n’har nkuâl Ngọc Hồi dơh mâp [on lan bah nu^h Jeh- Triêng ta bar ding trong n’hanh pơk hvi hao tât nkual n’har bri.

            Hăn t^ng mông nar, du ntu\k mât bôk lam mpôl bah nu^h Jeh- Triêng kăl e lah [on. Bu ranh [on lah nu^h mât bôk n’hanh rđău đă ăp nău kan nsum bah [on. Nê lah nu^h geh nsing nơm, g^t wât nău way ơm, ơm g^t tâm nău kan tuch tăm n’hanh way lah nu^h geh n’hâm soan njêng [on đo\ng. Tâm boh nsum mpôl tâm [on way du\t lhăt dêh bên mbro.

            Tâm ban kơt ăp rnoi nu^h êng [a [a\ ta Tây Nguyên đo\ng, nu^h Jeh- Triêng geh nău way [ư brah lah yang. Brah mât huêng du\t têh lah Giàng. Yor kơt nê| Giàng dơi uănh khlay n’hanh du\t chon mbah. Ntơm bah nău way ôp âk ntil brah le\ jêng luh âk nău way [ư brah tâm nău rêh [on lan tâm ban kơt tâm ăp rnăk, [ư brah lah yang, ôp brah jay, nău way ôp brah ns^t ba n’hao rhe đo\ng…Rlău ma nê hôm geh le\ ma nău rluk mâl nking kol trong hao jêng bah êng du hê nu^h n’hanh tâm [on lan đo\ng. T^ng mông nar, ta nâm trong sol ang bah nău g^t blău, nu^h Jeh- Triêng le\ jut jăng âk nău way rluk mâl ơm nt^t kơt nău way yông băng nu^h kh^t mô lah [on geh nu^h kh^t wer mpăng 10 nar mô lăp tâm bri, mô geh nu^h nănh hăn wa\ng sa ngai…wa A Bê, [on Đăk Răng, xã Đăk Dục, nkuâl Ngọc Hồi, an g^t:

            “Ntơm nơh rnoi nu^h Jeh- Triêng wer dja wer ri, so deh wer đo\ng, nu^h kh^t wer đo\ng, rnăk nu^h geh nău dja nău ri wer mpăng âk ngăn đo\ng, tât ndrôk rpu kh^t, nu^h kh^t dak bu\k nê nơh dơn geh tâm rnăk nê tâp êng dơm, a[aơ ri jut jăng le\ hôm, tahen lăp rgo\ jă [on lan a[aơ jut jăng hôm”.

            Ntơm bah năm 1991, rnôk n’gor Kon Tum dơi njêng tâm pă luh bah n’gor Gia Lai- Kon Tum, nău rêh bah nu^h Jeh- Triêng nar lơn ma rgâl săk ntô. Jâng ntơm tâl bar lah rnôk trong Hồ Chí Minh dơi ntuh kơl lôch jêh kơl n’gor Kon Tum mbluh aih trong du\t n’hanh nta trong dơh du\t têh an nău nsong hăn tăch rgâl ta nkual nu^h Jeh- Triêng gu\ rêh. A[aơ kônh wa mô dơn g^t tăm bum blang, [ư ba mir ma le\ g^t hăr tâm nău mât chăm ba lo\, tâm nău tăm, mât chăm ăp ntil tơm jong nar tơm khlay bah Tây Nguyên đo\ng, kơt cao su, cà phê. Nu^h Jeh- Triêng a[aơ le\ mô hôm mhe lôch sa ôi ho\ rvê joi ndơ sa măng, ăp rnăk to\ng ăp geh ndơ ntêm ndơ sa gay njrăng rnôk ndơ tuch tăm mô ju\r geh trôk nar djơh đo\ng.

            Tâm nău rgâl săk he bah du rnoi nu^h mbra lah ka [ah lah mô nkah tât ăp nu^h kon ntoh lư. nu^h Jeh- Triêng gu\ rêh bah lơ Tây Nguyên n’hao êng săk yor du hê kon bah rnoi nu^h he le\ [ư groi Kruanh Quốc hội; du hê nu^h lah Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh uỷ n’hanh 2 Thiếu tướng tâm mpôl tahen [on lan. Lah ngoăy tâm ăp nu^h kon ntoh lư bah rnoi nu^h Jeh- Triêng, Thiếu tướng Đinh Hồng Đe, groi tư lệnh ơm tahen n’har bri Việt Nam lah rjăp:

            “Tâm rnôk tâm lơh tâm su ntơm nơh tâm ban kơt tâm rdâk njêng neh dak a[aơ đo\ng nu^h Jeh- Triêng hăn t^ng Đảng, hăn t^ng cách mạng. Kônh wa du nuih n’hâm t^ng Đảng, t^ng cách mạng. Rnoi nu^h Jeh- Triêng a[aơ rgâl âk ngăn hôm. Rơh mom ndăm kon său le\ rgâl âk ta ntu\k g^t êng nkô| nău lah mô nti ri nklăp mbra rluk mâl ngăn jêng ăp kon său nti ren du\t jăp blău ngăn”

            Ndrel đah nău hun hao wa\ng sa n’hao nău rêh, nu^h Jeh- Triêng du\t g^t êng tâm nău mât ndray, mpư n’hao ue\h ăp rnoh khlay văn hoá way ơm bah rnoi nu^h he đo\ng. Ndrel đah nău ntop kơl bah n’gâng kan n’hanh ăp nsum mpôl tâm n’gor, [on nu^h Jeh- Triêng geh jay rông way ơm da dê [ư ntu\k rgum [on. Âk nău way n’hanh lễ hội ue\h dơi mât ndray tâm nău rêh ăp nar bah nu^h [on lan d^l. wa Dương Tôn Bảo, du hê nu^h gu\ m^n văn hoá dân gian Tây Nguyên, an g^t:

            “Tâm nău way gu\ rêh bah [on lan rnoi nu^h Jeh- Triêng nha hôm mât dơi du\t âk nău way ơm, lễ hội ue\h lăng. Ntoh lư mpeh ndơ uh goh way ơm ri Đinh Tút lah du ntil ndơ uh goh le\ rngôch 6 nu^h bu klô yơn nsoh ndơ way ơm [ư njêng kơt bu ur gay uh goh Đinh Tút du\t n’hâm ue\h êng. Mpeh lễ hội tâm ban kơt ăp rnoi nu^h êng [a [a\ ta Tây Nguyên đo\ng nu^h Jeh- Triêng geh lễ hội rhơn sa ba mhe lôch nê rhơn lăp jay rông mhe, lễ khôm tôr tâm du bông nău rêh bah oh bê mhe deh tât rnôk têh jêng. Nê lah ăp nău ue\h tâm nău way bah [on lan nu^h Jeh- Triêng ma a[aơ [on lan nha mât ndray n’hanh mât du\t ue\h tâm nău rêh a[aơ”

            Đah nău g^t mât ndray êng văn hoá rnoi nu^h “lăp rgum ma mô lăp chrai”, ndrel đah nău do\ng hăr nău ngơi yăn, nu^h Jeh- Triêng a[aơ nha do\ng nău ngơi mpeh rmôt Môn-Khơ-Me n’hanh mât ndray chữ nchih geh nău njêng ma chữ nchih La Tinh. Ndrel đah nê tâm nău rêh ăp nar, bah meng ăp jay xây t^ng trong ue\h mhe, ăp ndơ do\ng khlay kơt ôtô, ndeh máy, tủ lạnh, bếp ga…kônh wa nha uănh khlay ăp mblâm jay kloh aih nđik ue\h, uănh khlay mât ndray năk u\nh bah u che, blău tanh ăp phôi ntăk, mblâm sah; mât chăm ăp long gâng tâm ton ndrôi di t^ng nău way ơm bah nu^h Jeh- Triêng….N’hanh hôm âk nău ue\h êng [a [a\ đo\ng mpeh rnoi nu^h Jeh- Triêng ma dơn rnôk tât ntu\k lăp săk he tâm nău rêh ăp nar bah nu^h [on lan ta aơ dơi năl ăp ntil./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân