VOV4.M’nông: Wa Nguyễn Tùng ta thôn 1, xã Đăk Hlơ, nkuăl Kbang, n’gor Gia Lai geh bơi tât 50ha tao, du năm ân geh rnoh ntơm 3000 tât 3.500 tấn tao. Di\ng le\ rnoh neh aơ, wa ko\ tâm rgop nsum n’hanh tăch tao ân ngih máy si\k An Khê. Bol  nu\ih kan nsum bah âk năm, yơn wa Tùng ko\ ntôn tâm nau kan reh ndro\k, kơp rnoh geh si\k bah ngih máy mpeh nau kan aơ, âk năm ma aơ, nu\ih [on lan tâm nkuăl mi\n lah ngih máy geh nau kan mô ueh n’hanh gay geh nau kloh rah vah, tâm ban. Wa Nguyễn Tùng, nkoch:

                ‘Nu\ih [on lan pah kan rgănh, tăm ân geh tơm tao di geh âk nau jêr jo\t ngăn. Rnôk lôch sreh tao ko\ u\ch ngih dak geh nau uănh ân tâm ban, ân n’hêl. Kơt lah, ndo\k lah gay geh ngăn tă bah tơm tao n’hanh ân geh ti\ng mdun ngăn, gay nu\ih [on lan geh oi prăk n’hanh tâm boh nau kan nsum tât jo\ jong”.

               Hôm wa Nguyễn Quang Thảo ta Thôn Tú Thuỷ 2, xã Ia Sol, nkuăl Phú Thiện geh 2 ha tao ri rvê:

                “ Pe nau ma phung hên hôm geh nau jêr. Nau tal bôk năm lah nar gay ma rseh tao, nau tal bar lah ndo\k tao n’hanh rnoh geh bah si\k. Lah nu\ih [on lan, mô di lah rnôk lôch sreh tao lôch, hăn tât ta ngih máy gay ma uănh n’ôi? Lah nsum lah ngih máy [ư, rnôk n’hao tâm ndeh rdeng tât ngih máy ri nu\ih kan, nu\ih [i\t ndeh moh nau u\ch [ư ri [ư, nau aơ phung hên mô geh gi\t”.

               Tâm rnôk nê, mpeh đah ngih máy si\k ri bu ân lah ho\ [ư tâm di ăp nau ntru\nh geh tât nau sreh tao. Ăp mrô nkoch geh mbơh kloh rah vah, yơn lah nu\ih [on lan ê gi\t n’hanh ê geh nau tâm kơl tâm nau kan aơ. Hôm nkô| nau geh tât rnoh geh bah ndo\k, rnoh si\k dêh lah yor [on lan ê [ư ti\ng ăp nau ntru\nh mpeh tăm, mât chăm n’hanh koh tao. Wa Nguyễn Hoàng Phước, Groi Gíam đốc ngih máy si\k An Khê, nkuăl têh An Khê, nkoch:

                ‘Bah jo\ ma aơ, lor ma tât yan ri Ngih máy ko\ rgum mbợh ăp nau mpeh nau to\ng dơi rnôk rvat tao n’hanh rnoh tao ti\ng nau ntủ\nh, nau kan bah N’gâng kan (Công thương) ko\ kơt lah ngih máy yơn kônh wa bu knu\ng saơ bah năp măt dơm. Kơt lah rdeng rnoh jâo âk lah nau geh geh âk, yơn nau ngăn, nau săk geh bah kônh wa ko\ n’huch đo\ng. Kơt lah phung hên dôl  [ư geh tât ndo\k tao, ngăn lah chuông, n’ha, reh tao ri rgum tă bah ndơ êng geh âk, 5-7% mô la h 10%”.

               Nau hôm geh tâm rkeh đah [on lan ndrel ngih máy si\k ta Gia Lai tâm nau veh, uănh nau geh rnoh tao ho\ geh tă bah jo\, yơn lah ê dơi geh rklaih ân lôch. Ngih máy ê mbơh nau kloh rah vah ngăn tâm nau kan gay geh nau rnơm ân [on lan. Tâm rnôk nê, yor bri mih nar mô tâm di, nau geh jêng n’hanh săk rnglay tă bah tăm tao a[aơ hôm dêh. Du ha knu\ng geh nklăp 50-60 tấn tao tơm n’hanh nau săk geh knu\ng 30-35 rkeh/năm. Nau jêr mpeh nau sakư geh [ư nau rêh bah [on lan lơn geh nau ntôn lah mpeh nau veh ndo\k, rnoh geh si\k bah ngih máy. Rnôk aơ, gay geh nau lăp kan bah ăp n’gâng kan, đah nau kan mêt uănh, nu\ih kơl rjaih nau, đăp mpăn nau dơi geh jêng bah [on lan ko\ kơt lah đăp mpăn ngih máy [ư di ăp nau ntru\nh. Yơn lah, tâm nau kan bah n’gâng kan tâm nkuăl, ngăn lah ‘nkah đă” ‘mbơh đă” ê geh nau uănh ân tâm ngăn. Wa Lê Huy Toàn, Kruanh n’gâng kan mât rnoh geh ndoh ndơ tuch tăm n’hanh tui ka n’gor Gia Lai, ngơi:

                ‘Bah năp nau kan nu\ih [on lan ko\ kơt lah ntu\k kan nsum tăm tao geh nau mbơh mpeh nau veh rnoh geh tao ri phung hên mi\n lah, aơ lah du gưl ko\ yor ê geh nau tâm gi\t ngăn. Yor ri, phung hên ho\ đă ăp ngih ámy nkra si\k tâm nkuăl mbơh ngăn nau kan kơp rnoh geh tao n’hanh rnoh si\k ân ngăn. Tă bah nê geh nau mbơh, mhâm [ư ân nau tâm boh ueh đah nu\ih tăm n’hanh ăp ngih máy. Yor aơ lah nau tâm bioh ueh, tâm boh ndrel hun hao”.

               Gia Lai a[aơ lah ngoai tâm ăp n’gor geh âk neh tao ngăn tâm lam dak đah bơi tât 40.000 ha n’hanh geh nklăp 4 rmưn rnăk râng tăm tao, nau rêh nsing tâm ăp ntil tơm tăm aơ. Ăp nau geh tâm rkeh đah [on lan n’hanh ngih máy lah nkô| nau khlay [iư nau kan tuch tăm, tăch rgâl bah ngih máy tâm nkuăl ê geh đăp mpăn, mô to\ng nau blau kan n’hanh nau săk geh mô âk, n’ăp ma nau geh jêng n’hanh rnoh geh./.

                                                Nu\ih rblang: H’Thi