VOV4.Mnông: Ta nkuăl n’har bri Ia Grai, n’gor Gialai, du đê| [on lan rnoi đê| tă hăn tih trong t^ng nău bu rlăm nchoăt du dak bah dih. Âk nu^h tâm rnoh ne\ le\ geh tahen n’har bri n’hanh ăp mpôl kan ntu\k kan kơl an, le\ g^t nău tih di, nău nsrôih gơih pah kan rdâk njêng nău rêh mhe ta [on tơm nơm. Ăp nău rgâl mhe ueh ta [on Kuk, [on geh âk nu^h tă hăn du dak bah dih bâh xã Ia O, nkuăl Ia Grai, n’gor Gialai.

Ksor Năk, rnoi Jarai, ngoăy tâm rnoh nu^h ta [on Kuk, xã Ia O, nkuăl Ia Grai tă hăn nchoăt du ta Campuchia. Ksor Năk an g^t, djăt t^ng mpôl mhik, nô hăn du dak Campuchia, rph tât du pơh hăn ta bri, hăn ta dak mơ tât ntu\k gu\ njưh. Ntôn lah geh sa kah, gu\ dơh, geh prăk do\ng dah u\ch kơt khân păng mbơh, yơn nău ngăn r^ mô kơt ne\. nô ndrel đah âk [on lan êng gu\ nde ta bri [ư bat ntưm, ngêt sông mô to\ng, ji ngot ji hir. Geh 7 khay r^ mô hôm dăng ât, nô joi trong plơ\ s^t [on lan.pkơ\ s^t đah nău m^n ueh, nô geh tahen n’har bri n’hanh n’gâng kan xã Ia O kơl an [ư tay ngih jay. Nkre lah, nô hôm nha geh manh prăk gay ma tăm bum, tăm mbo, hun hao wa\ng sa. A[aơ nău rêh bâh rnăk vâl le\ đăp mpăn, ngih jay têh ueh. Rnôk m^n tay ntơm nơh, Ksor Năk saơ du\t le\ lăn yor le\ hăn du dak bah dih djăt t^ng nău mpôl rlăng.

“Hăn tât Campuchia r^ gâp le\ tih hôm, hăn ta ne\ nkre rih ni, jêr jo\t. yor gâp djăt t^ng nău mpôl rlăng hăn t^ng bu, hôm a[aơ gâp le\ g^t trong pah kan jan sa, ngih dak n’hanh tahen n’har bri kơl an gâp nta nău dơh nơih an gâp”.

Ôm đah [on lan Ksor Blá, rnoi Jarai, ta [on Kuk le\ geh 3 năm hăn du dak bah dih, r^ tâm ntưp nde, tă rlău âk rơh ji ngot, ach o, nău kop ji. Ua\nh wa gu\  choh trău an sur, mô geh nu^h m^n, ntơm nơh wa Ksor Blá tă lah nu^h du\ geh ndro\ng tâm [on. Kanu\ng djăt t^ng mpôl rlăng, tăch jay, tăch neh lôch ne\m njôt le\ prăk kiah hăn du dak Campuchia, wa Ksor Blá jêng nu^h ach o mô geh du ntil ndơ. Le\ ranh, du hê săk, geh bu ntung so\k le\ prăk, nău rêh nde ta ntu\k gu\ du der geh 3 năm r^ wa Kor Blá lap geh bar pe hê nu^h tâm xã jă s^t [on tơm.

“Ta dak bah dih êng r^ gâp mô blău ngơi nău ngơi bu. Ta ne\ gâp mô g^t [ư du ntil ndơ, gâp saơ mô ueh, mô rhơn r^ gâp hăn dâl. Khân păng ôp mơh lơh d^ng gâp plơ\ s^t. gâp lah le\ ranh, mô g^t ndơ kan. Ta ne r^ bu klô da dê, khân păng mô dơi kơl an gâp. Gâp u\ch plơ\ s^t ta [on tơm gay ma rnôk kop ji hôm nha geh kon său mât. Gâp plơ\ s^t ta [on, mô hôm nănh hăn ntu\k êng”.

            Tă lah nu^h tơm leo tâm trong hăn nchoăt du dak bah dih, wa Ksor Thịt, [on Kuk, xã Ia O, a[aơ lah ngoăy tâm âk nu^h tât râng ndrel đah n’gâng kan tahen n’har bri mbơh tơih gay ma nu^h [on lan mô nchoăt du dak bah dih. Wa Thịt an g^t, bâh ăp tơ\ ta đah te\ n’har bri, wa g^t năl mô dơn mô ns^t tay nău rêh ueh lơn, ma hôm nha [ư an âk nu^h tup ta nău jêr jo\t. Săk wa nơm n’hanh rnăk vâl  le\ roh âk năm khay mơ geh ndâk nsơm tay nău kan, [ư mir ba, yor geh nkơi jăng le\ jo\. Đah nău nsôih pah kan jan sa, geh n’gâng kan ta ntu\k, pôih tahen n’har bri kơl an, nău rêh bâh rnăk val wa a[aơ hơm răm.

“Ta jay gâp [ư mir ba ueh lơn, djăt t^ng nău bu êng nsuk nsôr ndơ geh. Ăp ntu\k gu\ he pah kan đo\ng mơ geh ndơ sa. Gâp lah nu^h Việt Nam r^ gu\ ta neh Việt Nam dơm, neh dak he ơm đăp mpăn, ueh lăng hôm r^ he nsrôih pah kan jan sa, [ư âk sa âk, [ư đê| sa đê|. Lơi d^ng t^ng prăk ndơ bu dơm, mô dơi g^t nău rêh ta ne\ mhâm jêng.

            Wa Rmah Hly, kruanh [on Kuk an g^t, ntơm nơh tâm [on geh âk nu^h djăt t^ng mpôl rlăng mô tâm di gay ma u\ch “mô pah kan yơn hôm nha geh nău rêh sâm geh đo\ng”.le\ rngôch ăp nu^h aơ lôch ne\ mô dơi geh t^ng nău u\ch da dê, rêh lêng lang ta neh bu, [on bu. Rnôk plơ\ s^t [on nơm, đah nău kơl an bâh n’gâng kan, bâh tahen n’har bri, khân păng le\ geh nău rêh đăp mpăn, ueh lăng pah kan.

“Ăp năm 2004, [on lan mô g^t pah kan tăch rgâl, jêng djăt t^ng nău bu mplư rlăm hăn dak Mỹ, hăn dak bah dih gay ma [ư sâm geh. A[aơ, geh cán bộ thôn, geh oh nô tahen n’har bri kơl an, mât kơl jêng mô hôm geh nu^h tăng bu rlăm tay đo\ng. [on lan a[aơ m^n trong pah kan, hun hao wa\ng sa hôm, mô hôm geh nu^h u\ch hăn dak bah dih tay đo\ng”.

    Gay kônh wa ta [on rnoi mpôl đê| g^t êng nău klach rvê tât khuch bah nău nchuăt rlău n’har bri mô geh nău way, Pôih n’har bri Ia O, Bộ chỉ huy tahen n’har bri n’gor Gia Lai ho\ geh âk trong [ư rgo\ jă [on lan jôn rbăn, krêp dêh đah [on lan, dăch t^ng ntu\k gu\. Nơm geh kơt nê|, nô nău nchuăt rlău n’har bri mô geh nău way ho\ kơi kân bah oi n’hanh ăp nu^h lăn tih ho\ plơ\ s^t đăp mpăn gu\ rêh ta [on tơm he nơm. Thiếu tá Nguyễn Quang Công, Groi kruanh pôih n’har bri Pôih Ia O, Bộ chỉ huy tahen n’har bri n’gor Gia Lai, nkoch kloh lơn mpeh nkô| nău dja. Jă kônh wa n’hanh băl mpôl gu\ djăt.

            Nô nău nchuăt rlău n’har bri mô geh nău way ta xã Ia O mhe aơ mhâm mêh wa?

            Thiếu tá Nguyễn Quang Công: Ntơm bah ăp năm 2001 ri kônh wa tâm xã lah nsum, [on Kuk lah êng, geh du  đêt nu^h m^n mô ho\ di, djăt du đêt mpôl n’h^k djơh nsu\k nsôr têk klônh nchuăt rlău n’har bri tât Campuchia. Rgum tâm năm 2001 tât năm 2007. Du đêt nu^h nchuăt rlău n’har bri mô geh nău way ta xã Ia O ri geh 121 nu^h, a[aơ dôl hôm gu\ rêh ta ntu\k lah 86 nu^h. Ri rnoh nu^h ntơm nơh le\ nchuăt rlău n’har bri mô geh nău way ri dơi UNHCR mplơ\, du đêt nu^h geh nhu\p nju\n s^t [on nơm, hôm du đêt nu^h đo\ng lah plơ\ s^t êng, g^t êng săk nơm tih n’hanh plơ\ s^t êng. A[aơ, du đêt nu^h nchuăt rlău n’har bri mô geh nău way ta ntu\k ri ho\ đăp mpăn nău m^n, ntro\ng năl kloh nău dơn kan bah nu^h [on lan, đăp mpăn gay rgum n’hao pah kan jan sa, rdâk njêng nău rêh, rdâk njêng wa\ng sa rnăk wâl hun hao.

            Pôih n’har bri Ia O ho\ mhâm [ư gay njrăng n’gang nu^h nchuăt rlău n’har bri mô geh nău way tâm ban kơt kơl ăp nu^h ho\ tă nchuăt rlău n’har bri lăp tay đah [on lan, đăp mpăn gu\ rêh mêh hơi wa?

            Thiếu tá Nguyễn Quang Công: Lôch nchih rgum tay le\ rngôch, rgo\ jă ntop kơl ri mhe aơ, lơn âk ăp nu^h ho\ tă nchuăt rlău n’har bri ho\ ntro\ng năl du\t kloh nău dơn kan n’hanh plơ\ lăp tay đah [on lan du\t ue\h. N”hanh rgum tâm nô nău hun hao wa\ng sa rnăk wâl, râng rdâk njêng n’gâng kan ta ntu\k, rdâk njêng trong leo [ư mât rnă njrăng đăp mpăn neh dak, trong leo [ư mât njrăng n’har bri bah Tahen n’har bri. Uănh nsum, du đêt nu^h ntơm nơh lah n’gâng tơm tâm nău nju\n leo, têk klônh, nsu\k nsôr nu^h nchuăt rlău n’har bri ri a[aơ ăp nu^h dja rgâl du\t ue\h.

            Oh nô tahen n’har bri way đă cán bộ kan nsum đah n’gâng kan ta ntu\k ju\r bonh jă, nt^m nti, rgo\ jă, lơn lah kơl ma ăp nău kan na nê|. Kơt nt^m nti kônh wa trong tuch tăm, hun hao wa\ng sa, nt^m nti kônh wa trong njrăng n’gang nuh srê, rnôk geh kop ji ri hăn nhih dak si, joi dak si săm…Lơn lah pah kan nkoch trêng, njrăng n’gang  gay nking nchăng nău têk klônh, nsu\k nsôr, leo trong, nchuăt rlău n’har bri mô geh nău way ta ntu\k.

            Ơ, dăn lah ue\h wa!

  Nu^h rblang: Thị Đoắt