VOV4.M’nông: Jêh rnôk Bôk nau kan nkra mhe, pơk trong Quốc lộ 14-Trong Hồ Chí Minh nthoi Tây Nguyên đah Bình Phước, geh nu\ih [on lan tâm nkuăl rnê prêh yor nau jêh ơm du năm, têm nkrem rlau 2000 rmen, ri ăp bôk nau kan jê|, nkra tay ăp ntu\k kan êng êng tâm trong, lo\ lơh âk nau nau mô ueh, rnôk ma ntung 10 rmen ho\ jêh tă bah jo\, ri hôm e gu\ kâp trong hăn, trong ter ma rhiăng rmen mhe jêh nkra ho\ rluh, chah đang kơt n’gơ neh, ê gi|t ntă jo\ mơ dơi do\ng. Ăp nau geh ntơ lah “Nkah lah ân rjăp”, “rđau ân rjăp” bah Ntu\k tơm mât kan-N’gâng kan gung trong nchuăn rdeng mô geh [ư rjăp.

Jêh rnôk trong tơm bah trong Hồ Chí Minh rlet rlau Tây Nguyên, nthoi đah ăp n’gor Kon Tum, Gia Lai, Dak Lak, Dak Nông ndrel Bình Phước geh n’hong trong, leo lăp do\ng (7/2015), ăp bôk nau kan tâm mpeh ba lơ neh ntơm [ư. Ăp ntu\k nê ngăn lah ăp trong teng bah ăp đô thị ndrel ntung m’ak dak me, dak jăng. Trong teng Hồ Chí Minh rlet nkuăl têh Chư Sê, n’gor Gia Lai lah ngoai tâm ăp trong bah bôk nau kan geh ân ntru\nh [ư. Ntu\k trong geh jao ân Rnâng kan mât bôk nau kan 6 (N’gâng kan gung trong nchuăn rdeng) [ư tơm ntuh kơl đah tơm prăk 250 rmen.

Jêh 3 năm mbrơi, tât n’gul khay 5 năm 2018, ntu\k aơ mơ geh ntơm ndâk. Rlau du năm ba kơi, tât khay 6/2019, ntu\k nkra aơ ho\ jêh, yơn rngot lah, rnôk trong geh bơi ma leo lăp uănh năl, jao gay ma hăn ro ri bôk khay 9/2019 ho\ geh ntơm rluh, chah đang hô. Ăp nu\ịh bu uănh saơ ho\ du\t n’hâm ndrât đah ăp ntu\k rup saơ mô geh nau êng ma nau n’gơ neh. Wa Siu Luk, Plei Ro\h, xã Ia Blang, nkuăl Cư Sê geh mir êp nkuăl ntu\k trong teng aơ ngơi:

‘ Mô dơi năl ôh lah păng lo\ geh djơh khuch ngăn kơt aơ. Gâp hăn âk trong hôm, ndjơh khuch tât moh ri ko\ saơ đo\ng, yơn lah geh khuch ngăn kơt nau aơ ri rơh bôk năp gâp saơ, kơt lah n’gơ neh ngăn”.

Jêh rnôk geh nau khuch trong teng Chư Sê, N’gâng kan gung trong nchuăn rdeng ndrel đah n’gor Gia Lai ntơm lăp uănh năl ndrel mhe aơ ngăn ho\ mbơh nkô|. Nkre, ko\ ncho\ng kloh nau kan tâm Rnâng kan mât bôk nau kan bah 6 ntu\k ndrel ntu\k kơl mbơh nkha, mbơh nau mêt uănh. Ta aơ, nau kan mô [ư rjăp, hôm geh nau thơ tha lah ngoai tâm ăp nkô| nau tơm bah trong aơ geh ntuh 250 rmen rnôk geh rluh neh, chah đang trong kơt “n’gơ neh”. A[aơ, nau djơh khuch ta trong aơ lơn ma khuch hô lơn. Du đê| nau tât mô ueh tâm trong teng Chư Sê dôl ma lo geh bu saơ, âk ngăn lah mra geh tay trong djơh khuch mhe.

Ko\ lah bôk nau kan tâm trong Hồ Chí Minh rlet Tây Nguyên, Bôk nau nkra trong 110 nthoi 2 n’gor Gia Lai ndrel Dak Lak geh ntru\nh đah tơm prăk rlau 23 rmen, yor Rnâng kan mât bôk nau nkra trong Hồ Chí Minh [ư tơm ntuh kơl. Ntu\k aơ geh ntơm ndâk tâm khay 6 năm 2017 ndrel jêh du năm jêh nkra lah ntung chuat dak Ea H’Leo. Yơn ko\ geh nau mô ueh, ntung mhe nkra ri mô dơi geh do\ng yor mô geh trong lăp tât ta ntung. Tâm enôk nê, mô geh ntung ma Quốc lộ Gia Lai-Dak Lak ho\ hăn ro tâm trong kue kuăt. Du đê| tơ\ geh tâm tom ndeh, prah ndeh ho\ geh ta ntu\k aơ. Nkoch tât nau mô ueh ta trong 110, wa Võ Duy Hưng, Groi jrâu kan rđau Bôk nau kan 2, Rnâng kan mât nkra trong Hồ Chí Minh ân lah, nê lah nau kan tơm bah n’gor Dak Lak:

‘ Trong 110 a[aơ tâm nau kan ntrơn ntu\k ntu ri hôm mâp âk nau jêr jo\t yor lah tơm prăk tă bah n’gor Dak Lak êng đah Gia Lai. Aa[aơ nkuăl Ea Hleo ho\ [ư nau mbơh nau kan, so\k nau rgop bah [on lan. U|ch lah, lah kơt nkual ndơ\ luh lôh nau ntru\nh ri Rnâng kan Hồ Chí Minh mra bonh đă tơm ntuh kơl lah Công ty [ư kan Sài Gòn rgum nkra ma njêng leo lăp do\ng”.

Wa Đinh Thị Bích Thảo, xã Ea Hleo, nkuăl Ea H’Leo n’gor Dak Lak ân gi\t, [on lan mô tâm di nau đah nau kan trok tâm mô geh nau tâm ban. Ndrel du nau kơl, ndrel du nkuăl, yơn đah ntung mpeh n’gor Gia Lai rlau 20 rnăk [on lan geh trok tâm rlau 4 rmen, hôm mpeh Dak Lak, knu\ng geh trok tâm nklăp 125 rkeh, đê| lơn rlau 32 tơ\:

‘ Ndrel du nau ntru\nh bah Chính phủ ndrel tơm prăk aơ ko\ lah bah Trung ương kơl an, yơn moh lah mô geh nau tâm ban kơt nê. Phung hên đă mhâm [ư ân geh nau kan ân kloh, bar n’gor ân geh tâm kơt. Pơk luh jêng nau tâm ban ma kônh wa [on lan mơ geh tâm ban”.

Nau nkol tâm ăp bôk nau kan nkra trong Hồ Chí Minh ntu\k nthoi Gia Lai-Dak Lak ho\ geh tă bah jo\. Lơ 21/8/2018 N’gâng kan Nguyễn Văn Thể pah kan ta n’gor Gia Lai ndrel ho\ nkah lah rjăp đah Rnâng kan 6 yor nau mbrơi.  Wa lah rjăp, lah Rnâng kan 6 hôm lo\ mbrơi ri mra jao nau kan ân n’gor [ư:

‘Nơih dơm, lah nơm [ư mbrơi ri mra jao nau kan ân ntu\k kan êng, ân n’gor êng. N’gor bu êng ko\ geh nau mât, [ư dơi. Lah kơt nê gay ân ăp nu\ih bu saơ lah ân geh rgum âk lơn gay ma bah nau kan trong teng Chư Sê”

Mpeh nkra ntung 110 nthoi n’gor Gia Lai ndrel Dak Lak, Kruanh n’gâng kan Nguyễn Văn Thể ko\ ân lah ta aơ dôl hôm geh âk nau mô tâm di. Ăp ding tâm rgop kan mô ueh [ư tât ăp nau kan geh nau nơih, lo\ jêng ntoch jong, roh mông kan rlau ma ntu\k kan tơm.

‘Lôch nkra ntung jêh ri ma trong nthoi lăp ta ntung lo\ mô jêh, lah nau nê mô tâm di. Mô dơi geh nau ân ntung gu\ kâp trong. Bôk nau kan tơm lah Quốc lộ 1 ndrel trong Hồ Chí Minh rlet Tây Nguyen phung he [ư le\ 2 năm n’gul lah jêh hôm. Ntơm năm 2015 âk tơm prăk rmeh, lo\ prăk rai ri [ư tât rnôk aơ ma mô jêh”.

Tât rnôk aơ, jêh 4 năm ntru\nh, ăp nau kan nkra ntung ndrel trong teng ta trong Hồ Chí Minh rlet Gia Lai-Dak Lak hôm tâm rnôk mbrơi. Jêh nau tât khuch “n’gơ neh” lơh khuch rluh ta trong der Chư Sê, N’gâng kan gung trong nchuăn rdeng hôm ndơn nau khuch aơ [ư khuch tât nau rnơm bah n’gâng kan yor ri ma ho\ pah kan đah Rnâng kan bah Bôk nau kan 6 ndrel đă geh trong kan ân rklaih ân năn ân ăp ntu\k, ăp nu\ih geh tât tih.

Yơn lah, nau ntơ lah “Rklaih mhal ân rjăp” bah N’gâng kan ko\ du\t mô nâp, nê lah nau nkah “Đă “[ư ân rjăp nau nkah lah đah êng nu\ih, rmôt tih, đă Rnâng kan mât Bôk nau kan 6 ân geh pă mbơh kloh mpeh nau tih bah ăp nu\ih, ăp rmôt geh tât nau tih. Ăp nau [ư rjăp đah mbung, nsôih knu\ng tâm n’ha săm [u\t bah N’gâng kan gung trong nchuăn rdeng ngăn lah mô to\ng n’hâm [ư nau mbrơi tâm ăp bôk nau kan.

Ntung rlau ma jêt rmen ho\ nkah jêh tă bah jo\, hôm gu\ kâp trong lăp, trong teng ma rhiăng rmen ho\ rluh tât jêr uănh, a[aơ jêng du ntu\k geh âk nu\ih bu năch njưh gay ma nklih rup. Gay ma rnôk khân păng tât, nklih rup ndrel geh nkre n’ăp ma nau nkoch lah mô gi\t moh nau dôl ma geh tât tâm N’gâng kan Gung trong nchuăn rdeng ndrel ăp Rnâng kan mât bôk nau kan aơ./.

Nu\ih rblang: H’Thi