VOV4.M’nông - Ăp năm kơt nĕ đŏng, rnôk kon hŏk ntơm tâm rơh rlu nti lŏ geh âk nău rmok dak dŭt n’hâm rngot. Bôl Chính phủ lĕ geh âk trong njrăng n’gang sôt rmanh kon se lvang 2016-2020, tâm nĕ geh njrăng n’gang rmok dak n’hanh ăp năm geh ăp nău ntĭm đă n’hao, ntrŭt ntrôl ăp n’gâng kan nău kan, ƀon lan mpeh trong kan aơ yơn ăp nău rmok dak yô̆ nđach hôm e geh. Ndrĭ m’hâm ƀư gay rgum jêt tâm ƀah đah nău kơl n’hanh n’hêl na nê̆, m’hâm ƀư gay njrăng n’gang rmok dak kon se mô hôm geh nău an tâm nchră ăp rnôk tât khay mih yan rlu nti tât ?

         Mhe aơ ngăn, nar 28/5, du rmôt kon hŏk tiểu học ta nkuăl têh Hương Khê nkuăl Hương Khê, n’gor Hà Tĩnh tâm jă hăn dak me Tiêm ŭm, 2 kon hŏk jrô 3 rhat jâng tâm dak jru n’hanh geh rmok ngâm. Bah năp nĕ, nar 14/5, 2 oh jêt ta nkuăl têh Đinh Văn, nkuăl Lâm Hà, n’gor Lâm Đồng hăn tâm mir cà phê pâl n’hanh chôt tâm dak khĭt rmok. Ndrel nar, ta xă Giao Long, nkuăl Giao Thủy, n’gor Nam Định, du rmôt geh 18 oh kon se nti jrô 7 tâm jă hăn nkual dak lêng kâng n’har đah xă Giao Long n’hanh xă Bạch Long ŭm dak lêng, tâm nĕ 5 kon hŏk hăn nkual mpông pêr dak lêng mrô 8 gay rao jâng, mô lap rhat chôt tâm dak lêng, 2 oh dơi nuĭh ƀon lan wơt rêh, hôm 3 oh rơh tâm dak lêng.

         Aơ knŭng lah du đêt nău rmok dak yô̆ nđach tâm rnoh âk nău rmok dak geh tâm khay 4 n’hanh khay 5 mhe rlău ta lam dak. Wa Đoàn Thị Thu Hiền, Kruanh ngih dak Rmôt kan rgŏ jă nău kơl dak si lam ntŭr neh an gĭt, mĭn njêng ta 8 n’gor, nkual ƀon têh bah Việt Nam an saơ, 66% kon se  khĭt yor rmok dak tâm yan duh r’ôl, 16% tâm yan mih phŭt sial. Rnôk kon se geh rmok dak âk ngăn lah tâm khay 4, khay 5 n’hanh khay 6:

         “Mô di lah kon se mbra khĭt âk rnôk mih phŭt ma nĕ lah rnôk kon se rlu nti. Ăp nuĭh hăn kan ri ăp oh ndăn hăn bah dih pâl đah ăp băl n’hanh re n’glĕ dŭt lah khĭt. Nĕ lah nkô̆ nău ndơ lơh he mpôl hên lah bah ntơm khay mih rlu nti, bah rnôk rlu tă bah srê Civid-19, bôl ngih sam ƀŭt mô hŏ geh nău an pơk tay, mpôl hên lĕ an mbơh hôm. Yơn ăp nău mĭn njêng ap bah mpôl hên ntĭm lah, he an ƀư dăng lơh trong kan nkoch trêng mpeh ntĭm nti an kon se. Bah rnôk lôch năm nti dâl n’hanh pơng an jŏ tât khay 9, khay 10. Nĕ lah rnôk kon se plơ̆ tay ngih sam ƀŭt”.

         Nghệ An lah ngoay tâm âk n’gor geh rnoh khĭt rmok dak âk ngăn lam dak, knŭng kơp êng bah năm 2019 tât aƀaơ ntŭk aơ lĕ geh 119 nuĭh kon se rmok dak đah 130 kon se khĭt. Wa Võ Văn Dũng, Groi kruanh Ban Tuyên giáo n’gor Nghệ An rblang, aƀâơ lam n’gor Nghệ An geh rlău 1.000 ngih sam ƀŭt yơn knŭng geh 25 ntŭk re dak, tâm rnôk n’gor geh âk dak me n’hanh trong kơh dak lêng ông. Yan mih, trôk duh, kon se mô geh groi nđôi bah me bơ̆ klach yor mô gĭt re mô lah mô blău rêng êng tâm ntŭk ntô dak. Bah meng nĕ, du đêt ntŭk ntĭm rđau dŭt n’hâm, ƀa ƀơ nău ƀư tĭng ăp nău kơl, pháp luật mpeh njrăng n’gang sôt rmanh rmok dak, lơh mbram kon se, săk rnglăy geh ntŭk hôm e đêt:

         “Bah sa ơm he lah nkoch trêng lah nău khlay ngăn. Ngih pah kan dơi kan lah đŏng: “Mpôl hên tâm rgop râng đŏng, nkoch trêng đŏng, nsrôih ntrôl dăng tay nkoch trêng...” yơn gâp saơ mô geh nău na nê̆, mô hăn tâm nău rêh nuĭh ƀon lan, mô lăp tâm nuĭh. Ŭch n’hao wât bah nuĭh ƀon lan ri bah năp măt an wât bah cán bộ, ma ŭch geh nău wât bah cán bộ ri an geh nău ƀư, nău kan bah rmôt kan. Lor lah an gưl ủy n’gâng kan ƀon lan, geh nkô̆ nău nchâp đă, an uănh nĕ lah nău kan bah nơm ri rnôk nĕ he mư dơi mĭn ƀư mhe, dơi tâm rgop, mĭn nchrăp lor, mư dơi geh  ƀư”.

Ngoay tâm ăp trong mkra gay n’hŭch đêt ngăn rmok dak lah an geh n’glău re n’hanh geh nuĭh ntĭm re, yor nĕ, tĭng wa Lê Thị Hoàng Yến, Groi Tổng cục trưởng Tổng cục thể dục thể thao, N’gâng kan văn hóa thể thao n’hanh pâl nđaih: ăp ntŭk an ndâk njêng du nău rgop an tâm nchră mpeh nău ƀư ntĭm re, lơn lah ăp nkual dak me:

“He, ăp nuĭh têh n’hanh ăp nuĭh ƀư bôk nău kan aơ an gĭt re ri he mư dơi nkoch trêng, mư dơi lah. He mô mĭn tât nău jêr jŏt, lah dơm đăp mpăn tâm ntŭk ntô dak, he an rlong uănh rlet rlău 25 mét m’hâm ƀư, dơi re 50 mét m’hâm dơi ri he mư nkoch trêng săk rnglăy. Yor lah ngơi dơm êng đah nău ngăn, lah he mô rlong du tơ̆ n’gul đah rêh n’hanh khĭt tâm dak he mô dơi mĭn êng geh jêr jŏt phit klach m’hâm geh tâm ntŭk ntô dak. M’hâm re dơi an dơm lah n’ông, an nău saơ pơng mbra săk rnglăy lơn”.

Hôm tĭng wa Lê Hải Long, Groi Kruanh Hội đồng đội trung ương, Trung ương đoàn TNCS Hồ Chí Minh, bah năp đă ƀư ngăn, an n’hao tâm rgop, ndơ̆ nău ƀư ntĭm re, nti re tâm ăp ngih sam ƀŭt.

Đah nău rƀŏng tât năm 2025, 90% kon se lam dak mbra wât blău njrăng n’gang sôt rmanh, 50% kon se gĭt re, N’gâng kan Lao động-Thương binh n’hanh xã Hội lĕ tâm rgop đah 9 N’gâng kan nău kan, mbơh ƀư tay ăp bôk nău kan na nê̆, ntrŭt đă đah ăp ngih pah kan an ƀư jêh nău kơl n’hanh n’hao groi nđôi ƀư, ƀư tĭng pháp luật mpeh njrăng n’gang sôt rmanh an kon se. Wa Vũ Kim Hoa, Groi Cục trưởng Cục trẻ em, N’gâng kan Lao động-Thương binh n’hanh xã hội ntrŭt đă:

“Nuĭh têh ri an geh ăp nău ntĭm an kon se ăp nău geh tât rmok dak gay kon se dơi gĭt trong njrăng dêr; an ƀa ƀơ uănh nđôi ăp ntŭk ntô tâm rnăk wâl kơt jŭm dăr ngih wâl. Ăp nău geh ƀư rmok dak kon se kơt: ăp rnăk geh ăp yăng gri, bể dak... he an ƀư ndrŭp kŭp mô lah ăp sor rbông dak he an ƀư ndrŭp kŭp, n’glău ri an n’gar. Lơn lah ta nkual ƀon têh, rnôk jêh dŏng ăp ndơ n’gâr dak mô dŏng tay, he an nkhŭt lơi. Ăp nuĭh me bơ̆ n’hao mĭn joi gay dơi gĭt ăp nău mbơh, nău wât mpeh njrăng n’gang rmok dak kon se ma N’gâng kan Lao động Thương binh n’hanh xã hội n’hanh ăp n’gâng kan, nău kan lĕ mbơh, ntĭm dŭt âk”.

Gay mô hôm geh ăp nău rmanh rmok dak yô̆ nđach, ngăn lah tâm rơh rlu nti, nău khlay ngăn lah uănh mĭn, nkah ntĭnh bah ăp me bơ̆ tât oh kon nơm, kơl ăp oh gĭt wât ăp nău geh ƀư rmanh, săch re dak ta ntŭk gay đăp mpăn. Ndrel đah nĕ, an geh nău lăp bah n’gâng kan ƀon lan ta ntŭk n’hanh ăp ngih pah kan way kan tâm nău uănh nđôi, kơp tay, ngăch mbơh n’hanh mkra dâl ăp ntŭk, ndơ ƀư geh âk nău roh đăp mpăn, dơh ƀư rmanh an kon se.... mô an geh ăp nău sôt rmanh, rmok dak yô̆ nđach, kơl kon se geh du yan rlu nti di nkô̆ nău./.

Nuĭh răk rblang: Y Sưng Phê Ja