Dẫn link bài 1: https://vov4.vov.gov.vn/Mnong/chuyen-muc/rngot-tang-nau-nhir-oh-be-c168-402336.aspx

VOV4.M’nông: Âk ƀon tâm Tây Nguyên, ngăn lah tâm nkuăl jru, nkuăl ngai nau tâm gŭ ur sai bah ơm ndrel tâm gŭ tâm dăch dak mham hôm ơm, ƀư lơh khuch ngăn tâm nau rêh, khuch ngăn tât nau hun hao bah kon nŭih. Du nau ngăn lah: knŭng jêh rnôk ăp nŭih tâm ƀon lan gĭt kloh lơn ăp nau khuch rluk mâl ơm, tâm nê geh nau tâm gŭ ur sai ơm ndrel tâm dăch dak mham. Rnôk nê nau n’hir tă bah ơm tâm ăp rnôk măng, nar lŏ geh tăng tâm nuih n’hâm nŭih djăt ƀư nau mô ueh.

Ăp rnoi mpôl đê̆ tâm ntŭk ta Lâm Đồng lah gŭ ur si tĭng ur. Tĭng nê, kon mra tĭng mpôl me. Wa Ya Gương, Groi Ban Dân tộc n’gor Lâm Đồng lah: Đah rnoi K’ho, rnoi Mạ, Chu-ru...bar hê oh nur rnôk gŭ sai, kon khân păng kŏ tĭng mpôl mpeh me, ri ma mô geh tâm dăch dak mham. Yuh ndrel ma oh bu klô, mô lah nô ndrel ma oh, jêh rnôk gŭ ur sai ri kon khân păng mô geh du mpôl. Ăp rnoi mpôl, ăp nkuăl neh kŏ geh nau mĭn tât rnoi deh mô tâm kơt. Luật pháp hŏ mbơh kloh mpeh nau tâm gŭ ur sai. Yơn nau vay ơm, ndrel nau vay mpeh nau rêh bah ăp rnoi ri mhâm? Aơ kŏ lah nau hôm nkol.

Tâm ƀon Bơ Nao, thôn 4, xã Lộc Bắc, nkuăl Bảo Lâm (Lâm Đồng) geh K’Thắm hŏ geh kon, rnôk păng hôm kon se ơm. K’Thắm gŭ sai ntơm 14 năm, rnôk dôl nti jrâu 8. K’Thắm mbơh: Jêh rnok gŭ sai, me mbơ̆ păng hŏ pă ân 7 sào mir. Lŏ geh ân mir êp trong nhựa, ân prăk ndâk ngih. Me mbơ̆ bar ding ueh m’ak yor geh neh, geh ngih vâl, prăk kaih mô roh ba dih. Mô rvê ndơ sa, ndơ nsoh bah năp măt, yơn K’Thắm mro rŭng êng dak măt rnôk ma păng dôl ma ân kon pu toh, hôm nŭih tâm ban năm ma păng ri dôl ma hăn nti:

‘Gâp ri mô hăn pah kan ôh, sai gâp rong. Sai gâp hăn pah kan, gâp gŭ tâm ngih rong kon, pah kan tâm ngih dơm. Jŏ jŏ mơ hăn luh bah mir du tơ̆. Ma hăn luh mir ri kon gâp ân tâm ngih u păng. Ngih u păng êp aơ”.

Rnăk vâl bah wa K’Sọp, Bơ̆ bah K’Thi Diễm tâm ƀon K’Rọt Sơk, xã Bảo Thuận, nkuăl Di Linh kŏ geh kon bu ur păng tâm bĭch ur sai tâm êp dak mham ngăn. Sai K’Thi Diễm lah kon bah yơ oh Bơ̆ păng. Kon bôk rah bah K’Thi Diễm năm aơ 8 năm, yơn lah săk rgay ngăn, dâk mô nâp ơm, vay ji kuet mro. Wa K’Sọp ân lah, nau tâm gŭ ur sai bah kon păng lah tâm di ma nau vay ơm:

‘Rnôk kon gâp gŭ sai, gâp kŏ tĭng nau vay ơm, kŏ geh njŭn sông, tâm ôp ur sai ngăn đŏng. Kon bu klô nê lah kon bah yuh gâp nơm. Kon păng mô lăng dăng ôh, rnôk păng deh ri nơh mhe knŭng 8 năm, deh nse”.

Ƀon Hằng Piơr xã Bảo Thuận, nkuăl Di Linh geh 161 rnăk, 757 nŭih. Tâm ƀon, geh âk ngăn ur sai tâm gŭ tâm êp dak mham. Mô lah me mbơ̆ khân păng tâm dăch dak mham, ndrel tât rnôk oh kon khân păng ndri đŏng. Wa K’Brệp ndrel K’Học lah kon kônh, kon yơ, tâm gŭ ri deh geh 3 nŭih kon, tâm nê geh mom K’Pơn 12 năm, geh rvên tâm săk, knŭng gŭ du ntŭk. K’Pơn dôl nhĭm mô lah gơm ri mô geh nŭih blau năl ôh.

Wa K’Lào-Groi Kruanh Jrâu kan Dân tộc nkuăl Di Linh nkoch: Rnôk mhe têh, păng kŏ nsôih ngăn mơ dơi rklaih nau tâm gŭ ur sai ơm ndrel tâm dăch dak mham bah nơm. Me Mbơ̆ păng ŭch ân păng tâm gŭ ur sai ma kon kônh wa tâm dăch. Nê lah lah kon yơ oh Mbơ̆ păng nơm. Bar rnăk vâl hŏ geh nau tâm nkol. Bu ur ri ŭch rĭng nau me mbơ̆, ŭch ur sai ma păng. Hôm wa K’Lào nơm hŏ joi trong gay ma bonh, đă bu ur nê mô hôm tâm gŭ ma păng. Yơn lah, jêh nê rnăk wa K’Lào hŏ geh bu kuh ma prăk ndrel ma âk drăp ndơ ân rnăk mpeh bu ur:

‘Nau vay bah kônh ư ưa rnoi mpôl đê̆ bu mĭn lah, kon kônh, kon yơ tâm gŭ ri nê lah nau ueh bah rnăk vâl nơm. Nkô̆ ma khân păng der lah klach geh gŭ bu chak ndrel ma mât drăp ndơ bah rnôi mpôl, dak mham nơm. Khân păng mô mĭn ôh tâm dăch dak mham. Nau kan tâm gŭ bah ơm ndrel êp dak mham lah tâm nkuăl rnoi mpôl đê̆ hôm ơm, yor kônh wa ê gĭt kloh mpeh nau tâm gŭ tâm dăch dak mham, tâm gŭ hôm kon se ê tât năm moh nau khuch”.

Wa Ya Gương, Groi Jrâu kan Ban Dân tộc n’gor Lâm Đồng, ân lah:

‘Mpeh nau tâm gŭ ur sai ơm, tâm gŭ êp dak mham tâm nŭih rnoi mpôl đê̆ hŏ njêng ndrel ma geh tă bah ơm hôm. Ndri ma gay ma rgâl nau mĭn, nau ƀư bah nŭih rnoi mpôl đê̆ ro mô di lah du nau ơm nơm dơi geh ƀư ôh. Ban dân tộc huăt luh nau tă blau lah: rmôt cán bộ ƀư nau kan aơ, rnoh nŭih gĭt mpeh nau kan aơ ri mô âk ôh. Ndri ma ma mô gĭt ôh nau vay ơm aơ, mô geh nau blau gay ma nkoch trêng ân tâm di đah nau blau bah nŭih rnoi mpôl đê̆, ri kônh wa bu mô djăt, ƀư tât nau khuch hôm âk”.

Nkuăl ƀon têh Đà Lạt lah hăn tĭng mpeh ba dâng, rlet trong ngai 250 km hăn tât xã Đồng Nai Thượng. Aơ lah xã nkuăl jri ngăn, ngai ngăn bah n’gor Lâm Đồng. Đồng Nai Thượng geh 5 thôn, đah 417 rnăk, 1.915 nŭih. Lah ntŭk gŭ tă bah jŏ bah rnoi mạ. wa Điểu K’Giắc, Bí thư Đảng uỷ xã Đồng Nai Thượng mbơh: nau tâm gŭ ur sai ơm ndrel êp dak mham bah rnoi Mạ bah năp nơh âk ngăn. Yơn rnôk aơ ri hŏ lôch bah hôm:

‘Tâm nau nau ntrŭnh bah Đảng bộ, UBND xã geh bôk nau ƀư kan, geh nkô̆ nau nkoch trêng ăp pơh tâm ntŭk nkoch nau ngơi ndrel tâm ăp rơh rƀŭn ntơm xã tât thôn. Ngăn lah tâm nar rƀŭn chi bộ, jă n’ăp ma ban ƀon lan thôn, ăp nŭih blau tâm ƀon lan gay ma tâm rgop nsum gay ma nkoch mbơh nau. Êng nê, phung hên ndâk ăp rmôt bonh đă bí thư chi bộ, ƀon lan thôn, kruanh ban ƀư ăp nau kan mặt trận thôn, ndrel ăp chi hội rmôt kan tâm dâng gay ma nkoch bri, leo nsĭt nau săk geh ân nâp. Tâm nê, lah ăp rnăk leo trong geh nau blau ri nơm ân geh rnê, nkhôm”.

Ntơm bah nau kan tuch tăm, mât rong, leo sa êng, rnoi Mạ tâm Đồng Nai Thượng hŏ tăm tơm jŏ năm, kơt: Điều, tiêu, cà phê pă tĭng nau kan leo tăch ri ma nau rêh hŏ geh đăp mpăn, hun hao. Lam xã geh 417 rnăk, yơn geh tât 450 ha điều, 358 ha cà phê, 100 ha cao su, ndrel 170 ha tơm sa play. Nau geh tâm ăp rnăk geh rlau 3 ha tơm tăm hŏ geh klih play. Nau geh ăp năm geh tâm ban 50 rkeh. Nau nê lah rlau 7 năm ma aơ, lam xã mô geh nŭih tâm gŭ ur sai ơm ndrel nau tâm gŭ ur sai ăp dak mham. Măng tât, ăp trong bê tông tâm thôn ta êp aơ mpoh ang ngăn điện. Đồng Nai Thượng hŏ geh n’gor Lâm Đồng geh kơp dơn ƀon lan mhe./.

Nŭih rblang: H’Thi