VOV4.M’nông: Rnơm blau nau kơt ti\ng ndrel ndăn nau ơm geh mpeh nau vay ơm bah rnoi nơm, rnoi K’ho tâm jâng yôk Lang biang tâm nkuăl têh Lạc Dương, nkuăl Lạc Dương (Lâm Đồng) ho\ pơk luh nau kan gay rgụm ndrel kơl an năch, leo nsi\t nau săk rnglay âk, leo văng sa bah rnăk vâl hun hao. Tât â[ơ, nau rêh văng sa bah [on lan ho\ rgâl âk ngăn yor ri ma tết aơ konh wa mra vơt du năm mhe geh âk nau dơi.

            Dôl ma nchrăp ăp ntil ndơ gay ma năn mpla, vơt năch tât pâl n’aih, rvăt ndơ tâm bôk năm mhe, wa Ka Liêng  K’Phước, ta [on B’Nơr C, nkuăl têh Lạc Dương, n’gor Lâm Đồng ân gi\t. ntil ndơ njuh yor mpang ty kônh wa nơm tanh dôl geh âk năch pâl n’aih u\ch ndrel joi, n’ăp ma bu năch dak ba dih. Yor mô hôm rvê mpeh ntu\k tăch, geh tăch đăp mpăn tă bah njuh ơm, dnrel đah nau hun hao tăm byăp-kao ndrel cà phê ti\ng trong tuch tăm nau kan văng sa prêh yor ri ma rnăk vâl [on klan ho\ geh nhoat hun hao âk. Ti\ng nê, Tết tât ăp ngih ko\ [ư ngêt sa ăp to\ng lơn:

‘Bah năp nơh, nau rêh bah [on hên jêr jo\t, a[aơ Ngih dak pơk trong nơih ân manh prăk gay [on lan pah kan, nau rêh ko\ hao lơn ăp anr. Ntơm nơh tanh njuh ri leo ntu\k êng gay ma tăch kơt lah ta Di Linh, Bảo Lộc, hôm aw ri njuh geh tanh ri tăch ân năch. Năch bu tât pâl n’aih tâm [on bu uănh ndrel bu u\ch njuh ri rvăt dơm yor ri ma tăch nơih ngăn. Nau geh n’hao âk yor ri ma konh wa rhơn ngăn ndrel m’ak đong. Tât têt, yor nau rêh văng sa ueh lăng hun hao ri kônh wa răm m’ak”.

Êng nau mpla ndơ nyuh gay ma tăch ân ăp năch pâl n’aih, ăp kon bah wa Ka Liêng K’Phước hôm pơk du ntuư\k gay ma vơt năch, mpla ăp ntil cà phê Arabica ndrel mbơh nau ê nkra ntil ndơ aơ.

Ngai đah [on B’Nơr C 300m lah[on Đưng, ma rhiăng bu ranh ta aơ ho\ ndâk êng 10 rmôt tur chi\ng gay [ư ân năch u\ch tât uănh mpeh nau vay [on nơm rnôk tât đah nkuăl neh  Langbiang ueh ơm aơ. Ndrel đah nê, ăp nau kan ngêt sa ndrel ăp ntil ndơ kơt lah ndrănh, piănh prung, puăch sur ko\ hao ti\ng. Rgop nau pă kan pah, n’hao nau săk geh văng sa ân kônh wa rnoi mpôl đê| tâm nkuăl. Ti\ng wa Sa Ly, du hê bu ranh [ư nau tur chi\ng kơl năch uănh ta [on Đưng, nkuăl têh Lạc Dương, ntơm rnôk kônh wa blau [ư nau kan pâl na’ih ri văng sa bah kônh wa hao ăp nar, rnoh nu\ih gu\ ru dơm a[aơ ho\ geh kan pah, ut jăng nau ji ngot, ach o bah rnăk vâl. Nau rêh bah kônh wa ho\ rgâl âk ngăn.

‘Bah năp nơh, săk gâp mô gi\t kloh nau vay tur chi\ng lah mhâm geh, knu\ng gi\t tă bah u che kăl e dơm. Yơn dăch aơ ri, ntoh tă bah nau u\ch bah năch pâl n’aih bu tât tâm nkuăl ndrel u\ch gi\t yor ri ma phung hên pơk luh nau kan gay ma kơl an năch uănh. Ndrel ntơm rnôk ntủ\nh nau kan aơ ri têk nsum nau n’gon ndrănh, tanh njuh ndrel pă kan pah ân âk kônh wa, geh tay prăk tă bah nau pâl n’aih bah năch yor ri ma nau rêh văng sa bah [on ndrel săk gâp ueh lơn, ho\ hun hao âk lơn rđil đah bah năp nơh. Ngăn lah đah kônh wa lah rnăk vâl jêr jo\t ngăn tâm [on, rnơm nê geh tay prăk hun hao đăp mpăn, n’huch du gưl nau jâk ân Ngih dak, n’gâng kan”.

Ti\ng wa Cao Anh Tú, Kruanh jrâu kan văn hóa thông tin nkuăl Lạc Dương, a[aơ tâm lam nkuăl geh rlau 70% kônh wa rnoi mpôl đê|, âk ngăn lah rnoi K’ho. Bol nau rêh văng sa-rêh jêng ho\ geh nhoat hun hao âk, yơn kônh wa hôm mât nau ueh rnoi mpôl, nê lah tur chi\ng, rgum r[u\n, njroh mprơ, tanh jnjuh ndrel ngêt ndrănh yăng. Ndrel nau tă ơm geh mpeh tuch tăm prêh mhe, kan nsing nau ơm geh bah nkuăl nơm lăp leo ân năch pâl na’ih geh uănh lah trong hăn di ndrel nâp nâl. Lah nhoat blau mhe gay nkuăl Lạc Dưong lah nsum, nsum mpôl rnoi mpôl đe| tâm jâng yôk Langbiang lah êng geh hun hao ăp nar:

‘Đah nau geh jêng, nau dăng bah nkuăl lah ntu\k geh âk rnoi mpôl đê, nkuăl r[o\ng trong tă ơm geh bah nkuăl, tâm nê lah tur chi\ng-du ntil ndơ geh UNESCO kơp dơn tâm năm 2005, tâm rơh tât nkuăl mra lo\ pơk trong nơih ngăn gay nau vay aơ geh mât, tât đah năch pâl na’ih gay pă tay kan pah ndrel nau geh jêng ân [on lan. Êp nê, đah nau geh jêng ơm mpeh trôk nar, neh ntu gay hun hao tuch tăm, r[o\ng tât nau tuch tăm kloh ri nkuăl ko\ hun hao âk nau kan êng. Bah nê ma nau rêh drăp ndơ ndrel nuih n’hâm bah [on lan tâm nkuăl Lạc Dương ueh lơn”.

Ko\ ti\ng wa Tú, mô knu\ng hun hao ti\ng nau kan pâl na’ih nsum mpôl tâm [on nơm, tâm ăp ntu\k pâl n’aih êng bah nkuăl kơt pala n’aih Vườn quốc gia Bidoup-Núi Bà, pâl na’ih Langbiang, Làng Cù Lần…ăp nau khlay ơm ko\ n ndrel dôl geh [on lan mbơh tât năch, nau aơ rgop nau âk ngăn tâm hun hao văng sa tâm nkuăl ndrel hun hao nkre mât ueh nau vay ơm bah nkuăl du trong nâp nâl./.

Nu\ih rblang: H’Thi