VOV4.M’nông: Ta xă n’har bri Thuận An, nkuăl Dak Mil, n’gor Dak Nông, [on Bu Dak le\ rngôch lah nu\ih Bunong du\t ntôh n’hao đah nău ueh văn hoá bah nơm. Tết Kỷ Hợi mhe rlău, kônh wa răm lơn yor [on geh tay âk ndơ mhe rho\ do\ng nkra njêng, âk jay têh n’hanh jay mhe ueh, nău rêh đăp mpăn hơm răm ns^t tay năm mhe ta nkual n’har bri.

            Bah trong Hồ Chí Minh gâl hăn rlău xã Thuận An, nkuâl Dak Mil, n’gor Dak Nông hăn ndeh honda rlău [on Sa Pa tât [on Bu Dak dơn 5km trong chai dơm. Aơ lah nkual n’har bri, nu^h Bunong gu\ rêh ơm bah jo\. Bah meng ăp jay đar way ơm, ntoh ăp jay biệt thự têh ue\h, ăp mblâm jay mhe xây aih hvi; mpêr n’gar tơm si dơi koh ue\h na nê|, mpông trong so\ng lâng.

            Weh khâl jay mhe lôch xây, nu^h tơm jay luh nhu\p ti wơt năch n’hanh mbơh êng săk lah Y Dông. Păng an g^t, lôch âk năm nsrôih pah kan jan sa, mpêt nkrem, nkre mât kon hăn nti yơn rnăk nha rgop [ư dơi du mbâl jay rnoh khlay 400 rkeh prăk đo\ng, năn lôch jêh gay wơt Tết  nguyên đán Kỷ Hợi mhe aơ. Ndrel đah nkual neh mir 6 sào, rnăk hôm  geh 1 ha n’gul cà phê tăm tiêu. Cà phê mhe lôch klêh bah năp Tết, dơi geh 4 tấn rnglăy. Năm aơ, sa tết tâm jay mhe jêng rvăt năp tay âk ndơ do\ng mhe, dơi wơt âk năchc tât rhơn nsum ndrel rnăk wâl:

            “Tâm năm mhe aơ nău rhơn du\t têh  bah rnăk gâp lah dơi xây jay mhe têh hvi rlău 400 rkeh prăk rgâl an jay đar ơm le\ ju\r djơh. Nơm geh kơt nê, nău rêh nar lơn ma đăp mpăn wa\ng sa. Ntơm nơh kônh wa mpôl hên du\t jêr jo\t, [ư mir ba gu\ chrai ăp ntu\k jêng mô ns^t geh, wăng sa đêt. Nơm geh n’gâng kan nt^m nti rgâl tăm cà phê,  tiêu, dơi tiăr nti khoa học kỹ thuật, kônh wa le\ nsan hao jut jăng ach o, đăp mpăn nău rêh”.

            {on Bu Dak, xã Thuận An, nkuâl Dak Mil (n’gor Dak Nông) a[aơ geh 313 rnăk đah rlău 1.200 nu^h tâm nê 99% lah nu^h Bu Nong. Kônh wa n’hao êng săk lah ntu\k hôm  mât dơi nău way ơm văn hoá [on tơm ta ntu\k. Rmôt ch^ng gong bah [on dơi jă râng ăp lễ hội bah nkuâl, rho\ do\ng ăp nău kan văn hoá bah xã n’hanh [ư njroh mprơ tâm măng giao thừa ta [on. Lơn lah, nău kan cheh tanh dơi trêng nti rlău ăp rơh ta [on Bu Dak. Nu^h du\t âk năm deh lah U Druynh, năm mhe aơ ho\ bơi 80 năm deh. Âk oh bu ur Bunong mhe 12 tât 15 năm deh le\ g^t cheh tanh đo\ng. yor kơt nê|, geh du\t âk bok geh cheh tanh mhe dơi do\ng tâm lễ, tết, nê lah mbân ao, du\ng cheng, r[op prăk, bok lăk nsum mpan…ăp nar rlău aơ, bol ma mô ru đah nău nchrăp Tết, u Druynh hôm rong an mông nar  cheh tanh âk bok gay [ư nklâm ndơ an kônh wa dăch ngai đo\ng:

            “Nău kan cheh tanh gâp dơi me trêng nti tay hôm bah rnôk jê|. Gay nău kan cheh tanh mô geh roh hêng gâp le\ trêng nti tay an 3 kon bu ur n’hanh du đêt nu^h tâm [on. Ăp rnôk ru ăp kon său gâp way gu\ wa\r khâng rui brai chenh tanh ao an nu^h tâm rnăk nơm. Ntơm nơh kônh wa ân plôk ntô si gay [ư rse brai cheh tanh roh du\t âk mông nar. Jêh aơ nơh geh rse brai nu^h Pháp n’hao ri kônh wa rvăt s^t cheh tanh kho ao l^t n’hanh ue\h”.

            Leo mpôl hên hăn khâl [on lan tâm ăp nar bôk năm mhe, wa Y Bling Jing, Bí thư chi bộ [on Bu Dak nkoch mbơh âk ndơ geh [ư mhe, nê lah ntung trong dơi tuh bê tông, trong rse điện ngih dak mhe nkra têh jong. Ndrel đah nê lah nău kan “Mpoh ang trong [on” rnoh khlay 65 rkeh prăk an kônh wa rgop, Mpôl druh ndăm [ư, đah 75 bóng đèn, năn ngăch [ư lôch jêh bah năp Tết nguyên đán, njêng rhơn nđơr nuih n’hâm. Lơn lah, dak bât [on Bu Dak ntơm nơh tă bah Công ty Cà phê Thuận An mât do\ng le\ dơi jao s^t an [on, mhe nkra têh hvi tay, tuh bê tong [ơ dak bât. Dak bât dja to\ng to\ an le\ rngôch neh tăm cà phê, tiêu bah [on tâm khay wai n’hanh pơk hvi n’hong  dak to\ an 13 ha ba lo\ 2 tơ\, kônh wa mhe srih tăm lôch bah năp tết đo\ng. Bi Thư chi bộ [on Bu Dak, wa Y Bling Jing lah rjăp, Tết dja kônh wa du\t rhơn yor geh âk ndơ mhe. Dơn kơp êng tâm năm rlău aơ, geh nklăp 20 mblâm jay biệt thự n’hanh jay mhe têh hvi dơi rdâk njêng, rlău 60% rnoh rnăk tâm [on geh săk mbơm oi, dơn hôm 1 rnăk ach o dơm.

            “Kônh wa tâm [on du\t rhơn rnôk dơi Đảng, Ngih dak uănh khlay [ư trong hăn tâm [on lan, ntru\p u\nh mpoh ang ăp trong me. Âk dak bât dơi nkra têh hvi rho\ do\ng an nău kan to\ djrah kơl kônh wa hun hao wa\ng sa. Ăp rnăk jêr jo\t dơi Ngih dak uănh khlay ntop kơl phân poh, tơm tăm, ndơ mât jêng nău rêh nar lơn ma hơm răm, [on lan rgâl mhe”.

            Du năm mhe tât le\ s^t ta ăp mir cà phê dang  kao rsôl n’glang. Dâng sre [on Bu Dak le\ nkrum nđ^r ba lo\ nse đo\ng. Ta ăp n’glah gung meng trong mprang ue\h ntơr cờ kao, mang tât lơp chrang u\nh điện. Ta năp ăp jay têh hvi le\ dơi h^ng ntơr chậu kao cúc kao mai. Nu^h Bu Nong ta [on Bu Dak (xã Thuận An, nkuâl Dak Mil, n’gor Dak Nông) nsoh ăp mbân ao cheh tanh mhe gay hăn pâl năm mhe tâm nău wơt rhơn năm mhe Kỷ Hợi, đah nău nsing nơm geh nău dơi./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân