VOV4.M’nông: Nu nău jêr jŏt bah srê Covid-19 dôl ƀư nuĭh ƀon lan ăp n’gor Tây Nguyên rvê yor dôl ŭch tay hang rhiăng rbăn nuĭh kan gay pĕ lêh cà phê, năm 2021-2022. Yơn lah, nu nău aơ geh nău jêr an nău kan cà phê bah nkual rgâl trong nkra njêng tăch rgâl tĭng trong tâm di đah ăp nău rgâl. N’hêl na nê̆ an saơ, cà phê Tây Nguyên lĕ rlet rlău âk trong jêr jŏt, dơi an saơ nău khlay bah nơm, nthoi tay n’gâng tơm wăng sa-rêh jêng bah nkual.

Tâm âk mpâm nău rvê nuĭh kan pĕ lêh n’hanh rvê đăp mpăn an nkra njêng tâm rnôk yan cà phê mhe, ăp nuĭh bah Hợp tác xã Thương mại Phượng Hoàng, ta xă Ia Nan, nkuăl Đức Cơ Gia Lai hôm e dŭt nsing nơm. Wa Nguyễn Tấn Duy-Kruanh HTX an gĭt, ntŭk kan mhe ƀư rƀŭn 18 rmôt tâm rgop nkra njêng, ndâk ƀư ăp rmôt online gay tâm pă nău mbơh mpeh nău rgâl nar pĕ lêh; tâm ôp đah du đêt doanh nghiệp ta ntŭk geh nuĭh dôl rlu gay ký tâm ton manh nuĭh kan; ƀư trong mkra na nê̆ đah nău đă nuĭh-ndeh rdêng. Wa Duy nsing nơm, đah nău nchrăp uĕh kơt aơ, nău pĕ lêh 550 ha cà phê bah HTX mbra mô geh tăch proăt:

          “Hợp tác xã ăp rmôt nkra njêng gay tâm kơl ndrel. Ntĭt nsa rmôt A geh rnoh neh pĕ lêh mô tŏng nuĭh ri tâm rgop đah rmôt B, rmôt C pĕ lêh, rgâl nuĭh hăn pĕ. Tal 2 lah an ndeh rdêng tât tĭng mir gay ntop kơl pĕ lêh, n’hŭch prăk an nuĭh ƀon lan. Uănh nsum geh nău kơt dŏng âk trong, xă aơ hăn xă ri, tâm rgop, ntop kơl ndrel tâm rnôk pĕ lêh”.

        Cà phê lĕ dŭm ta nkuăl Đăk Hà, n’gor Kon Tum.

          Du ha cà phê ŭch nklăp 60 nuĭh pah kan gay pĕ lêh, prăk lĕ nklăp 10 rkeh. Yan cà phê 2021-2022 aơ, Tây Nguyên ŭch 35 rkeh nuĭh pah kan gay pĕ lêh nklăp 600 rbăn ha cà phê, lah ntŭl rlong mô jêt tâm rnôk chôt srê Covid-19 dôl hao ngăch. Ndrĭ yơn, đah rhiăng rbăn nuĭh kan plơ̆ sĭt bah ăp n’gor mpeh bah dâng, ntŭl rlong dôl dơi ăp n’gor rgâl jêng nău geh. Pĕ lêh cà phê mbra jêng njoăt hăn dŭt uĕh kơl nuih pah kan aơ geh nău kan n’hanh geh prăk, mât tay 600 rmen prăk luh gay tâm pă an nău rêh tâm 2 khay yan pĕ êp tât. Wa Nguyễn Ngọc Trọng, Groi Kruanh UBND nkuăl Đăk Hà, nkuăl geh rnoh neh cà phê têh ngăn n’gor Kon Tum an gĭt, nău kan cà phê bah nkuăl aƀaơ lĕ dơi ƀư uĕh lơn, nkra njêng uĕh lơn, jêng geh ngăch ndơ̆ ăp trong mkra ăp jêr jŏt mhe. Tă aơ 3 pơh, nkuăl lĕ ƀư trong na nê̆, mkra nău pĕ lêh 10 rbăn ha cà phê ta nkuăl.

          “Jêh rnôk tâm pă tâm ban lam nkuăl hôm e rmeh nuĭh kan jêng an UBND nkuăl lĕ ndâk njêng trong nchrăp tâm pă rgum nkoch trêng, rgŏ jă rnoh nuĭh pah kan tâm rnoh năm deh pah kan hăn pĕ cà phê. Ntĭm rđău ăp xă ndâk njêng ăp rmôt pĕ cà phê ta bah dâng nkual ƀon lan gŭ. Jêh nĕ rgŏ jă kônh wa ƀư tĭng tâm râp ty. Lah ma ƀư uĕh trong kan nkoch trêng rgŏ jă gay an rnoh pah kan geh aƀaơ bah nkuăl ntơm an pĕ cà phê lĕ ri nkuăl đăp mpăn dơi nău pĕ cà phê an năm 2021”.

Pĕ lêh đah ty da dê, Tây Nguyên ŭch tay hang rkeh nuĭh kan an ăp yan.

          Rlet rlău jêr jŏt n’hanh nsrôih rgâl mhe lah trong ƀư jŏ jong ma cà phê Tây Nguyên lĕ rlet rlău tâm 15 năm bah năp. Aƀaơ, cà phê Tây Nguyên lĕ geh n’gâng tơm nâp nâl, đah ntil mhe săk geh âk, ndơ rlet rlău; nar khay pĕ dơi ndruch tay-dơh an ih pâr n’hanh nkret njêng ndrel đah trong săch-ntŭk ih prăp tâm ban. Tĭng wa Thái Như Hiệp, kruanh Công ty TNHH MTV Vĩnh Hiệp-du doanh nghiệp ntuh kơl cà phê têh ta n’gor Gia Lai, đah ăp ndơ geh nĕ, doanh nghiệp cà phê lĕ dơi rdâng nu nău tăch proăt nău mô an prăp yor srê Covid-19 tâm khay bah năp, nkre đăp mpăn nkra njêng tăch rgâl, nkre mât đăp mpăn njrăng n’gang srê, ndơ̆ nău kan cà phê têh dăng tay. 9 khay năm 2021, bôl rnoh geh tăch n’gluh cà phê hŭch 5,4% yơn rnoh khlay tăch n’gluh hôm e hao 3,2% nkôp đah năm 2020. Wa Hiệp an gĭt, nău kan cà phê Tây Nguyên dôl ntrôl dăng tĭng năm đah nău pơk hvi ăp nuĭh tâm rgop nkra njêng cà phê geh kơp dơn lam ntŭr neh n’hanh cà phê uĕh kah. Yor nê, ndrel đah n’hao hao khlay wăng sa-rêh jêng, nău kan nkra njêng aơ hôm e dơi rgâl njâng nsan ta ntŭk tăch lam ntŭr neh, đăp mpăn hun hao nâp nâl. Nuih n’hâm an nău hao nĕ nău tâm rgop nar lơ rjăp đah nuĭh ƀon lan, Ngih doanh nghiệp n’hanh ngih dak:

          “Nuĭh ƀon lan rgâl dŭt ngăch n’hanh rmôt kan ndrel ƀĭt joet đah nău ŭch bah trong tăch; ŭch dơn rgâl gay nchrăp ndrel đah doanh nghiệp gay tâm pă, ntrôl dăng ndơ cà phê bah n’gor hao têh lơn, n’hao têh lam dak Việt Nam mpeh cà phê. Nĕ lah ngoay tâm nău nchrăp dŭt jŏ. Aơ lah knơm nău nsrôih bah n’gâng kan ƀon lan ta  ntŭk, ăp n’gâng kan, nău kan lĕ ntop kơl, hăn ndrel kơl mpôl hên n’hanh nuĭh ƀon lan hun hao nâp nâl kloh uĕh”.

          Tây Nguyên dôl ntơm tâm yan pĕ cà phê đah rnoh khlay cà phê hao 5 rbăn/kg nkôp đah rơh aơ năm e, geh rlău 41 rbăn prăk/kg. Aơ lah nău uĕh ntrŭt nsôr nuĭh ƀon lan tăch rgâl cà phê nâp nâl đah trong hun hao. Ăp nu nău mpeh ntŭk tăch cà phê lam ntŭr neh an saơ, rnoh khlay aơ dơi geh mâp nâp mô lah mbra hao âk lơn. N’hanh kơt nĕ, đah rnoh geh nchrăp 1,64 rkeh tấn, nuĭh tăm cà phê Tây Nguyên năm aơ geh âk lơn năm bah năp 8 rbăn 200 rmen prăk. Tâm di lôch uĕh đah ăp nău jêr jŏt, cà phê Tây Nguyên dôl n’hao nău khlay bah nơm.

          Nuĭh rblang: Y Sưng Phê Ja