Ta rnoh neh bơi tât 8.000m² ta xã Nam Hà Lâm Hà, wa Trần Văn Tấn tăm bar ntil chanh rse tơm lah  brâp njŭng n'hanh brâp srat. Nău kan geh mbơh ƀư bâh khay 4/2026, pah kan tĭng trong VietGAP, dŏng trong tŏ dak ntruh tâm rgop ntrŭp phân êng n'hanh ntô lĭr tuch tăm.

 Ntŭk tuch tăm lĕ geh pă rnoh mbrô nkual tăm. Yor kơt nĕ, ndrel đah nău geh âk, wa Tấn uănh khlăy mât nău kan tuch tăm, mât njrăng tu ndrŭng n'hanh nău ueh ndơ geh ƀư. Dak n'hanh ndơ kah dơi ndơ̆ sĭt tât tĭng tơm; ntô lĭr kơl an bah ir geh bu tuh, mât rnoh dak n'hanh n'huch nău kan mât chăm.

Đah rnoh neh aơ, wa Tấn nchrăp geh klâp ma 100 tấn chanh rse tâm du yan geh 3 rơh. Rnoh khlăy aƀaơ geh 15.000-17.000 prăk/kg. Nău geh dŭt âk hôm nha tăch an ntŭk tăch rgâl tâm dak jêng wa Tấn dôl geh ƀư lôch tay nău kan, n'hao nău ueh n'hanh ƀoi tĭng tu tơm.  "Tăm rĭ phân n'hanh ndơ kah he poh tâm ban an tơm n'hanh dŭt âk lah njrăng nău bu tuh. ƀư rlău hôm jêng he gĭt moh ntil tu ndrŭng chuh sa, tơm moh nău bu tuh gay ma njrăng lor. Tâm rnôk ƀư he kơt nti đŏng, tâm rgâl tay đah băl mpôl, oh nô. Aƀaơ rnoh kơt aơ lah dŭt uĕh, yor 8 sào he ƀư geh lĕ ma rhiăng tấn, rnoh aơ dơi uănh lah nuĭh ƀon lan kan lŏ mir mpŏng kâp, mpŏng ŭch".

 Nau ngăn tă bah nau kan ân saơ, geh pă rnoh mrô ntŭk tăm mhe knŭng lah nhoat bôk năp. Gay mât rnoh mrô ndrel pơk hvi ntŭk tăch, nŭih ê nkra hôm ƀư tĭng tâm di nau kan, nkân njrăng ndơ dŏng bôk năp, nau nâp kah ndơ ndrel nau dơi ƀoi tĭng tơm luh.

Ta xă Đơn Dương, du đêt rnăk tăm chanh rse dôl ntop tay du gâl rnôk mô knŭng mât ăp nău dơi bah mã mbrô nkual tăm ma hôm ntuh kơl jay jal, nkra njêng tĭng trong sinh học n'hanh mât uănh rjăp nău lư nkual tăm gay n'hao săk kah, rnoh âk n'hanh rnoh khlay ndơ.

 Ntơm bah khay 6/2024, wa Nguyễn Ngọc Vân ntrơn rlău 3ha jay bil, jay jal an tăm ntil chanh rse TC19. Trong n'gar kơl n'hŭch lơn âk măch kăp tă bah bah dih, n'hŭch rnoh play geh sôt, kro, nkre đăp mpăn uĕh jêng, n'hao rnoh ndơ geh ƀư tâm di tăch n'gluh.

 Rnôk nkra njêng dơi rƀŏng tĭng trong sinh học, n'hŭch dŏng phân poh, dak si mât njrăng si tăm hoá học. Bah meng nĕ, nău lư nkual tăm, nău way mât chăm, mông nar n'hanh rnoh âk geh play dơi nchih rgum gay rhŏ dŏng mât uănh n'hanh joi tu tơm. Wa Nguyễn Ngọc Vân an gĭt:  "Bar pe jât rnăk rvăt chanh rse têh khân păng lah lah he ƀư tĭng trong kloh uĕh ri rĭng mô hŏ tât 40.000 prăk/kg jêng he way nsrôih mât rnoh di nĕ. Jêng ƀư tâm jay jal ri n'hŭch dơi lơn âk bu tuh bah dih lăp. Bu tuh đêt ri play nđĭr, uĕh lơn, rnoh di rnoh tăch n'gluh âk lơn đŏng".

 Tâm mir, wa Vân hôm ntuh kơl trong rse rdeng gay bah ir tâm pit jêh rnôk klêh. Chanh rse tŏng rnoh dŭm dơi klêh, n'glĕ dŭt n'glăp ndum gay hao ƀô kah lor rnôk tâm pă ntil. Ndơ ntil 1 dơi doanh nghiệp ton rvăt đah rnoh khlay nklăp 42.000 prăk/kg.

Kŏ tâm ntŭk mir  aơ đŏng, nô Nguyễn Phi Hùng ntuh kơl bơi tât 1ha chanh rse tĭng trong kloh ueh, kơl lor ndơ dŏng sinh học ndrel n'huch dŏng dak si. Nau mât rnoh mrô nkuăl tăm geh nsum ma nau nkân njrăng ndơ dŏng bôk năp, nau nâp kah ndơ ndrel uănh năl lor rnôk leo lăp tâm nau tăch rgâl.: "Tăm tĭng trong dja ri n'hŭch ân puh ăp ntil dak si hoá học, rnoh khlay đăp mpăn lơn rđĭl đah tăm bah dih. Phân, dak si dŭt âk dŏng tĭng trong sinh học. Ndơ geh ƀư lôch nê ân ndơ̆ hăn uănh năl, tâm di ri mơ tăch n'gluh dơi".

Ăp rnăk ƀư njêng dôl tĭng kơn ƀư lôch jêh rnoh mbrô nkual tăm n'hanh ƀoi tĭng tơm luh, bah nar mât chăm, ndơ dŏng, nar n'hanh rnoh âk geh play tât nău mbơh ntŭk tâl dŭng, mã lô n'hanh ntŭk tăch ndơ geh ƀư. Tă bah nĕ, rnoh mbrô nkual tăm jêng ndơ dŏng mât uănh săk kah lĕ rngôch rnôk ƀư njêng.

Tĭng ƀư Nghị quyết 36/2026 bah Chính phủ, siƀŭt mpeh mã mbrô nkual tăm, mã mbrô ntŭk tâl dŭng dơi ƀư dơh lơn, yơn nău đă mât trong ƀư, uĕh kah n'hanh nău lư hôm e ân dơi mât đăp mpăn. Aơ lah jâng nsing gay chanh rse Lâm Đồng n'hao rnoh khlay, pơk hvi ntŭk tăch n'hanh tŏng uĕh lơn ăp rnoh di tăch n'gluh.

Nghị quyết mbrô 36/2026 bah Chính phủ hŏ ƀư dơh glêh siƀŭt mpeh mã mbrô ntŭk nklâm tâl, nta trong dơh gay nuĭh ƀon lan kan lŏ mir, hợp tác xã n’hanh doanh nghiệp tât dơh ngăch lơn. Yơn lah, dơi an mã mbrô mhe ntơm bôk năp dơm. Khlay lơn lah mhâm ƀư gay nkual tăm mât di rêng kan, mât uănh săk kah, ƀoi tơm luh n’hanh nkre ndơ geh ƀư đah ntŭk tăch rgâl đăp mpăn. Wa Lê Quốc Thanh, Giám đốc Ntŭk rgum Ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong gưl neh dak mbơh lư mpeh ăp trong nkra ƀư gay trong kơl lăp ngăn tâm nău kan.

-Hơi wa, Nghị quyết 36/2026 bah Chính phủ hŏ ƀư dơh glêh siƀŭt mpeh mã mbrô nkual tăm, mã mbrô ntŭk nklâm tâl. Ntŭk rgum ntrŭt nsôr tuch tăm mât rong gưl neh dak mbra mhâm ƀư gay ƀon lan kan lŏ mir, hợp tác xã dơh tât n’hanh ƀư geh nău tam lơn?

Wa Lê Quốc Thanh: Lôch rnôk Nghị quyết 36 dơi n’gluh an dŏng, Ntŭk rgum kan Ntrŭt nsôr tuch tăm gưl neh dak hŏ kan nsum đah ăp ntŭk way blău kan nchih rgum siƀŭt ntĭm nti, rƀŏng leo n’hanh tiăr nti an mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm lam dak.

Mpôl hên njêng ăp siƀŭt ntĭm nti tĭng trong dơh tât gay cán bộ tâm dâng n’hanh kônh wa ƀon lan mbra dơi dŏng na nê̆. Siƀŭt dơi n’gluh an dŏng lĕ ma bản in n’hanh ta ăp ndơ dŏng mbơh lư, kơl nuĭh tuch tăm mât rong mbra pơk uănh rêng ƀư, trong nchih mbơh n’hanh ăp njuat tĭng ƀư geh tât mã mbrô nkual tăm, mã ntŭk nklâm tâl.

Ndrel đah nê, Ntŭk rgum ntĭm nti, kơi năp nău gĭt blău an mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm, lơh lah mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm gưl xã n’hanh mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm tâm ƀon lan. aơ lah mpôl kan hăn ndrel ngăn ngăn đah nuĭh ƀon lan ta nkual tuch tăm, ntop kơl tât đah ăp nău n’glĕ an mhe n’hanh nkra ăp nkô̆ nău ntoh luh tâm ngăn ngăn.

-Dơi pă an mã mbrô mhe lah nău kan bôk năp dơm. Moh trong nkra gay ăp nkual tuch tăm mât uĕh mã mbrô, đăp mpăn săk kah n’hanh ƀoi tơm luh, mêh wa?

Wa Lê Quốc Thanh: Bah meng siƀŭt ntĭm nti đăng ký, mbơh mã mbrô nkual tăm ta ntŭk điện tử, mpôl hên hôm nchih rgum ăp rêng tuch tăm na nê̆ n’hanh ƀư kơi năp nti gay nuĭh ƀon lan kơt dŏng ƀư di ta nkual tuch tăm dĭl.

Mã mbrô nkual tăm lah du ndơ geh bôk năp dơm. Nău khlay lơn lah nuĭh tuch tăm ân dŏng n’hanh mât di rêng kỹ thuật. Yor kơt nê̆, Ntŭk rgum ntĭm nti mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm n’hanh mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm ta ntŭk nơm gay way ndrel hăn mbro, mbơh nti an kônh wa. 

Tâm rnôk mât chăm, ntơm bah dŏng ndơ tăm bôk năp tât njrăng n’gang tu ndrŭng chuh sa ăp nkô̆ nău ntoh luh, nuĭh ƀon lan mbra tâm ôp na nê̆ đah mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm gay dơi ntĭm nti năn ngăch. Dơn tât rnôk mât uănh n’hanh kơn mbro mã mbrô nkual tăm ri ndơ mơ tŏng uĕh đăp mpăn tĭng nău ŭch geh bah ntŭk tăch rgâl.

-Hơi wa, đah tơm chanh rse ta Lâm Đồng, Ntŭk rgum ntrŭt nsôr tuch tăm mhâm rƀŏng trong ƀư gay pơk hvi neh tuch tăm di tĭng rêng, nkre đah nkual tăm đah nkret njêng n’hanh tăch n’gluh mêh?

Wa Lê Quốc Thanh: Aƀaơ hŏ geh âk doanh nghiệp ntuh kơl nhih máy nkret njêng. Nkô̆ nău khlay lah ân rdâk njêng dơi nkual tăm đăp mpăn n’hanh leo tuch tăm tĭng rêng rnoh khlay.

Tâm nê, nău khlay bah hợp tác xã, rmôt tâm boh n’hanh n’gâng kan ta ntŭk dŭt khlay. Mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm n’hanh ntrŭt nsôr tuch tăm tâm ƀon lan mbra ntop kơl nuĭh ƀon lan mpeh kỹ thuật, rdâk njêng trong nchrăp tuch tăm, sơch rêng ƀư công nghệ n’hanh ăp trong dŏng tâm di. 

Ăp rêng ƀư ân dăp rgum ăp kôp, lah lhui lhoi ăp kô̆ măt nthoi rgloh lhoi ri rêng rnoh khlay geh ma nău pă gâl da dê. Tâm nău kan tuch tăm aƀaơ hôm jê̆ chrai, leo ƀư tay tuch tăm lah ndơ khlay mha êng gay jêng nkual tuch tăm têh hvi n’hanh đăp mpăn. 

Đah trong leo tăm chanh rse ta Lâm Đồng, bôk năp gâp saơ nuĭh ƀon lan hŏ ƀư tơm dơi rêng công nghệ. Yơn lah, ân hôm mât kân uĕh lơn săk kah uĕh đŏng, lơn lah tâm ban têh uĕh play.

Nău dja ân dơi ƀư ntơm bah rêng weh ƀư nkual tăm, mât chăm, koh n’ging n’hanh ăp gâl kỹ thuật êng ƀa ƀă. Du nkô̆ nău đŏng lah ân dăp rgum tay nău kan tuch tăm tĭng rêng. Aƀaơ lơn âk nuĭh ƀon lan hôm tăch ndơ an bu joi rvăt bah dih n’hanh nsing dŭt âk tâm khay klêh play.

Mpôl hên ŭch rŏng ăp nău tâm ton nkrêp kan nsum dơi jêng ơm lơn, ntơm bah rnôk tuch tăm bôk năp. Nuĭh ƀon lan ân ntrŏng ntơm bah bôk năp ndơ ƀư mbra tăch moh an ntŭk gay tŏng di rnoh uĕh kỹ thuật bah ntŭk tăch nê; nkre tâm nkrêp kan nsum lhăt đah doanh nghiệp n’hanh nhih máy nkret njêng gay lor nchrăp lơn mpeh trong tăch luh.

-Tâm let năp tay, mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mbra moh ndơ ƀư gay buăt nthoi geh nău tam lơn đah ƀon lan kan lŏ mir, hợp tác xã, doanh nghiệp n’hanh ntŭk tăch rgâl mêh, hơi wa?

Wa Lê Quốc Thanh: Lor bôk năp, ân rgâl nău mĭn bah nuĭh kan ntrŭt nsôr tuch tăm. Ntơm nơh, nău kan ntrŭt nsôr tuch tăm nkêng âk mpeh ndơ̆ rgâl kỹ thuật; hôm aƀaơ ân rgâl jêng nău mĭn ndrel hăn, mbơh nti n’hanh ndơ̆ rgâl ndrel nuĭh tuch tăm.

Nuĭh kan ntrŭt nsôr tuch tăm ân tât tĭng nău mĭn wăng sa tuch tăm n’hanh lam lĕ rngôch rêng rnoh khlay. Mô dơn rƀah gĭt kỹ thuật tuch tăm ma hôm ân wât ntŭk tăch rgâl đŏng, di rnoh uĕh, ndơ dŏng kan tuch tăm bôk năp n’hanh ăp nău ŭch geh tât tăch ndơ geh ƀư.

Tâl bar, mpôl hên ntik n’hao tay âk mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm nsum mpôl tâm ƀon lan gay n’hao âk rnoh nuĭh râng ntop kơl ăp rêng kan tuch tăm đŏng.

Tâl pe, lam mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm mbra kan nsum lhăt lơn đah n’gâng kan ta ntŭk tâm trong dăp rgum tay nău kan tuch tăm, mbơh nti nuĭh ƀon lan râng hợp tác xã n’hanh rêng rnoh khlay ntơm bah rnôk ntơm lăp kan tuch tăm bôk năp.

Nău ŭch lah rdâk njêng mpôl kan ntrŭt nsôr tuch tăm nar lơn ma way blău kan, way ndrel hăn, ntop kơl, mbơh nti, nkah lor n’hanh rƀah gĭt nău lư an nuĭh tuch tăm. Geh kơt nê, nuĭh kan ntrŭt nsôr tuch tăm mơ jêng ntung njŏ ngăn đah ƀon lan kan lŏ mir, hợp tác xã, doanh nghiệp n’hanh ntŭk tăch rgâl.

PV: Ơ, dăn lah uĕh wa!