Ta Hợp tác xã tuch tăm nđĭr uĕh Krông Păk, n'gor Dak Lak, nău mrô lĕ rngôch nău lư nkual tăm dơi ƀư dŭt dơh. Wa Trần Văn Thắng, Giám đốc Hợp tác xã tuch tăm nđĭr uĕh Krông Păk, an gĭt, âk năm bah năp, hợp tác xã lĕ ndâk ƀư rêng ƀư tuch tăm tĭng di rnoh VietGAP, nkre lah dŏng nhật ký điện tử gay uănh nđôi nău mât chăm tơm tăm, dŏng ndơ tuch tăm n'hanh klêh donh. Rnôk ăp nău lư dơi ƀư tâm di, boăt nthoi đah trong ƀoi tĭng tơm luh, nău mpơl săk kah uĕh ndơ tuch tăm geh tay ntŭk nsing kloh rvah lơn. Rnôk ƀư tĭng rjăp nău lư, pă an mã mbrô nkual tăm dôl kơl ntŭk kan dơh lơn tâm mât uănh nkra njêng n'hanh tât đah ntŭk tăch n'gluh. "Mông nar pă rnoh mbrô dŭt lah ngăch, knŭng tâm rnôk geh 2 khay ma hŏ dơi ƀư 6 rnoh mbrô hôm ri đah mpôl hên kơt nê̆ lah dŭt lah ngăch rđĭl đah ntơm nơh. Rlău ma nê ri kŏ mpŏng Bộ Nông nghiệp n'hanh Môi trường, ăp nhih pah kan dơi kan geh ăp ăp bôk nău kan ntrŭt nsôr mô lah geh ăp nău ntrŭt nsôr mpeh tăch rgâl đah bar dak gay mhâm ƀư ân dơi lah uănh an pă rnoh mbrô nkual tăm gay ma tăch n'gluh ơm lơn."

Ndrel đah ăp hợp tác xã, n'gâng kan ta ntŭk dôl tât râng ndơ̆ rnoh mbrô tât tĭng mir. Ta xã Ea Knuêc, n'gor Dak Lak nău tâm rgop đah ăp ntŭk kan công nghệ kơl nuĭh ƀon lan tĭng kơn mbơh rnoh mbrô nău kan tuch tăm, njêng rnoh mbrô joi tu tơm an ndơ tuch tăm. Tă bah nĕ, rnôk tuch tăm mô knŭng dơi mât uănh na nê̆ lơn ma hôm nta trong dơh gay nuĭh dŏng ndơ, nuĭh rvăt ndơ tât gĭt đah ndơ geh ƀư. Wa Hồ Thị Bích Kiều, Kruanh jrô kan wăng sa xã Ea Knuêc, an gĭt: "Mpôl hên tâm rgop đah lĕ rngôch ăp ntŭk kan way ƀư mpeh rgâl mrô gay jŭr gay rgum n'hanh n'glăp nău lư n'hanh ndơ̆ ăp mir nĕ geh rnoh mbrô joi tu tơm, n'hanh ăp nar lah kônh wa n'glăp nău lư lĕ rngôch ăp nău ƀư bah nơm ta nĕ. Nkre kơp dơn nău kloh rvah n'hanh nkre nkoch n'hơ an lam ntŭr neh saơ ndơ geh ƀư bah he kah n'hanh uĕh kah tât kơt nĕ."

Nau ngăn ân saơ, mrô nkual tăm mô êng lah du nau kan hành chính kơl an tăch luh. Aơ hôm lah nau kan gay ma năl ntŭk tuch tăm, tĭng nau kan tuch tăm, nkân njrăng nau dŏng phân poh, dak si mât tơm tăm ndrel kơl an nau joi tu tơm rnôk geh nau tât mpeh nau nâp kah. Gay kơl an ƀon lan ƀư ăp nau đă aơ, ntrong kan ntrŭt nsôr tuch tăm dôl n'hao nau ntĭm mbơh nau kan, ntĭm nti nau kan tuch tăm ndrel tâm nthoi ăp nŭih tâm nau kan. Wa Nguyễn An Ninh, Groi Giám đốc mât nau kan Ntŭk kan ntrŭt nsôr tuch tăm nkuăl Đông Nam Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ ndrel Tây Nguyên, mbơh:  "Mpôl hên lĕ rgum ntĭm nti nuĭh ƀon lan tâm ban kơt hợp tác xã tâm nău tĭng ƀư ăp nău way pah kan n'hanh nchih rgum nău lư, nkre lah dŏng ndơ tĭng di n'hanh tâm di ăp nău đă. Mpôl hên lĕ tâm rgop tâm nău uănh nđôi, groi uănh tâm ban kơt lah ntĭm nti n'hanh buăt nthoi doanh nghiệp gay ma n'hao nău ueh ndơ tuch tăm n'hanh mât đăp mpăn rnoh mbrô, pơk hvi ntŭk tăch rgâl n'hanh tăch an dak bah dih."

Ndrel đah ntop kơl kỹ thuật, n'gâng kan tuch tăm Dak Lak dôl ntrŭt ntrôl rnoh mbrô, nchrăp rnoh mbrô mã mbrô nkual tăm n'hanh ntŭk tâl dŭng, tĭng kơn buăt nthoi đah trong ƀoi tĭng tơm luh ndơ tuch tăm. Nău rƀŏng aơ tâm di đah nuih n'hâm Nghị quyết 57 bah Bộ Chính trị. Tâm nê, rnoh mbrô dơi uănh lah jâng nsing gay n'hao săk rnglăy mât bôk kan, dăp rgum nkra njêng n'hanh n'hao dơi tâm di đah ăp rnoh di ntŭk tăch rgâl. Wa Bùi Hồng Quý, Giám đốc Sở Nông nghiệp n'hanh Môi trường n'gor Dak Lak, mbơh: "Ntŭk kan kŏ dôl ma rgum lah bonh đă ƀon lan ndrel ntrŭnh ăp nau kan gay ma nơm ân geh nâp nâl ndơ geh ƀư đah nau kan nê lah năl kloh ndơ moh ntŭk tăm, năl kloh ăp ntil tơm tăm tơm gay ma njêng nau nơih tâm ăp ntŭk kan nchrăp gay ma nơm lăp tâm nau tăch luh ntŭk tăch bah lam ntur neh."

 Ntơm bah nău nkoch bah tĭng hợp tác xã, nău mrô rnoh mbrô nkual tăm dôl pơk luh trong tât mhe tâm mât uănh nkra njêng lŏ mir ta Dak Lak. Yơn lah, pă mrô mhe knŭng lah njuat bôk năp; nău khlay lơn lah mât uĕh săk kah, mbơh rnoh mbrô ƀa ƀơ n'hanh nkre đah nkra njêng đah nău ŭch geh ntŭk tăch rgâl. Rnôk nuĭh ƀon lan kan lŏ mir, hợp tác xã, doanh nghiệp n'hanh nhih pah kan mât uănh ndrel râng, rnoh mrô mbra mô knŭng rhŏ dŏng joi tu tơm ma hôm rgop rdâk njêng nău nsing nơm, n'hao rnoh khlay n'hanh suan dăng tâm rlong bah ndơ lŏ mir ta ntŭk.

Tâm rnôk n’gor Dak Lak dôl ndăn ngăch tăch n’gluh ăp ndơ tuch tăm tơm khlay, nău pă an mã mbrô nkual tăm n’hanh ntŭk nklâm tâl dŭt n’hâm khlay. Ndrĭ ăp mã mbrô dja mhâm geh nkô̆ hôr khlay đah nău kan tăch n’gluh mêh? Rêng ƀư, siƀŭt đăng ký n’hanh ăp ntŭk njrăng uănh glo tơm an kônh wa ƀon lan kan lŏ mir, hợp tác xã n’hanh doanh nghiệp lah moh ndơ? Phóng viên nkô̆ way nkoch Ndrel hăn ƀon lan kan lŏ mir hŏ geh rơh tâm ôp đah wa Tô Văn Huấn, chuyên viên bah Cục Tuch tăm n’hanh Mât njrăng si tăm wăr nkô̆ nău dja. Jă kônh wa n’hanh băl mpôl djăt ndrel. 

- Hơi wa, Tâm rnôk n’gor Dak Lak dôl ndăn ngăch tăch n’gluh ăp ndơ tuch tăm tơm khlay, nău pă an mã mbrô nkual tăm n’hanh ntŭk nklâm tâl mhâm geh nău khlay đah trong tăch n’gluh, n’hanh ndơ lơh dĭng ndơ dja dơi uănh lah ndơ nsing khlay đah ndơ tăch mêh? 

Wa Tô Văn Huấn: Kơl an mã mbrô nkual tăm lah ngoăy tâm ăp ndơ dŭt khlay, kuăl lah njuat hăn bôk năp gay he tŏng di ăp nău ŭch geh bah dak rvăt n’glăp. N’hanh aơ lah rnôk gay ƀon lan tâm ban kơt mpôl kan hên geh nău tâm gĭt wât geh tât nău ŭch bah ăp dak rvăt n’glăp. N’hanh yor kơt nê ri he mbra an ƀư, lơn lah dŏng ăp rêng kan, ăp ndơ tăch ma he tăch n’gluh gay tŏng dơi ăp nău ŭch geh mpeh đăp mpăn ndơ sa, mpeh rêng ƀoi tơm luh. Ri aơ lah bar ndơ khlay tâm nău ma mpôl hên ŭch tŏng geh an ntŭk tăch n’gluh.

- Ndrĭ gay dơi an mã mbrô nkual tăm mô lah mã mbrô ntŭk nklâm tâl dŏng an tăch n’gluh, ƀon lan kan lŏ mir, hợp tác xã n’hanh doanh nghiệp ân nchrăp moh ndơ? Rêng đăng ký dơi tĭng ƀư mhâm mêh, hơi wa?

Wa Tô Văn Huấn: Nău kơl an mã mbrô nkual tăm hŏ dơi ƀư dơh ngăch nơm geh Nghị định 36 bah Chính phủ. Aơ lah ndơ dơh gay nuĭh ƀon lan đăng ký kơl an mã mbrô nkual tăm. Yơn lah, rnôk đăng ký dŏng an tăch n’gluh, ƀon lan ân uănh khlay tât du đêt nkô̆ đŏng. Tâm nê, dŭt khlay lah dŏng rêng mât chăm đăp mpăn srăch uĕh. Tâl bar, lĕ rngôch rêng đăng ký kơl an mã mbrô nkual tăm dơi nchih mbơh điện tử, ma Mpông lăp rhŏ dŏng gưl neh dak. Aơ lah ndơ khlay kơl he kloh rvah nău kơl an mã mbrô nkual tăm n’hanh rêng ƀoi tơm luh ndơ tuch tăm. Mpeh kỹ thuật, kônh wa ân dŏng rêng mât chăm đăp mpăn ndơ sa, nkre nchih nkah ăp tŏng tâm rnôk mât chăm n’hanh klêh nsĭt. Rnôk nchih mbơh ta trôm điện tử, nău lư geh tât mir tăm ân ăp tŏng. Nău n’glĕ an dja rgop ƀư dơh glêh siƀŭt, rhuăt glêh nar an mã mbrô nkual tăm.

- Lôch rnôk dơi an mã mbrô, nău mât mbro mã mhâm geh nkô̆ khlay? Nuĭh tuch tăm ân tĭng moh nău way kan gay mã mbrô dơi mât đăp mpăn mêh, hơi wa?

Wa Tô Văn Huấn: Rnôk hŏ dơi an mã mbrô nkual tăm, nău khlay lah ân mât mã mbrô nkual tăm đăp mpăn. Ăp năm, nuĭh tuch tăm ân tĭng ƀư di rêng mât chăm gay đăng ký n’hanh dơi nhih pah kan way blău kan uănh an.

Kônh wa ân njrăng, lah rdâk njêng rêng mât chăm ma mô hŏ đăp mpăn tŏng ăp nău way blău kan ri mbra mô tŏng ndơ nkol gay an mã mbrô nkual tăm. Yor kơt nê̆, nuĭh ƀon lan ân hăn ôp tât nhih pah kan way blău kan, lơn lah nhih pah kan way blău kan gưl xã, gay dơi mbơh nău lư n’hanh mbơh nti kỹ thuật lor rnôk tĭng ƀư. Bah meng nê, tâm rêng mât chăm, đah tĭng ntil tơm tăm, nău dŏng dak si, lơn lah dak si ndrŭng, ân tĭng jăp nău n’glĕ dơi an. Ăp năm, kônh wa ân mât mbro nău nchih geh tât rnôk mât chăm, klêh nsĭt n’hanh lơn lah nchih rnoh âk geh play. Rnoh âk geh ngăn ân tâm di đah rnoh âk geh hŏ đăng ký bôk năp n’hanh rnoh âk ndơ tuch tăm tăch an bah dih mô lah doanh nghiệp tăch n’gluh.

- Ơ dăn lah uĕh wa mpeh ăp nău lư mhe aơ!