Nău nchih tâl 2: Ndơ lơh nu^h [on lan kan lo\ mir” mô t^ng “Ngih dak”

            VOV4.M’nông: Tâm nău nchih bah năp, mpôl hên le\ nkoch nău âk [on lan tăm tiêu ta Tây Nguyên dôl phah chrai, bôl le\ săk geh, rnoh ndơ bôk năp lam ntur neh. {on lan n’hanh doanh nghiệp cà phê ta nkual dôl mâp âk jêr jo\t yor nkra njêng-tăch rgâl mô geh ns^t săk rnglăi. Nkô| nău le\ dơi saơ kloh, ne\ lah nkra njêng t^ng rnoh geh, rlău dăp rgum hang rbăn ha.

http://vov4.vov.vn/Mnong/chuyen-muc/lo-mir-tay-nguyen-joi-nuih-nham-an-lvang-mhe-c168-255437.aspx

            Mhe rlău 2 năm tiêu ju\r thuk, muh măt âk [on, xã ta Dak Lak rlơ\ rlơt le\ rngôch yor wa\ng sa bah ăp rnăk kơt lah ho\ su\ng bo\ng. Nău tu\p roh dja ndơ\ luh an n’gâng kan tuch tăm ta n’gor âk nău ôp mpeh nău dơn kan tâm dăp rgum n’hanh t^ng [ư dăp rgum tơm tăm. T^ng wa Nguyễn Hắc Hiển, Groi Chi cục trưởng Chi cục tuch tăm n’hanh Mât njrăng si tăm Dak Lak, n’gor dăp rgum an tơm tiêu dơn an 16 rbăn ha tât năm 2020 dơm, yơn tât năm 2017, neh tăm dja ho\ rlău 42 rbăn ha. Wa Nguyễn Hắc Hiển an lah, nău Ngih dak dơn dăp rgum tuch tăm dơm mô geh trong nchâp đă gay t^ng [ư kơt nău ho\ dăp rgum, lah nău khoah [ư jêng tât tu\p chrai:

            “ N’gâng kan ta ntu\k ho\ geh trong r[o\ng dăp rgum yơn ma nu^h [on lan tă bah saơ geh wa\ng sa bah tơm tiêu âk rđ^l đah tơm tăm êng [a [a\, jêng nu^h [on lan sơch tơm tiêu. A[aơ, dăp rgum mô ho\ geh trong nchâp đă đo\ng, jêng nu^h [on lan nha hôm tăm tiêu đo\ng.

            Rnăk tuch tăm mât nău khlay [ư tơm le\ njêng nău ngăch n’hanh hun hao bah tuch tăm Tây Nguyên, yơn nkre geh nău rlơ\ bah păng đo\ng nê lah hun hao ngăch ndal, mô geh ntu\k rlu. Aơ lah nău ngăn geh dơi uănh saơ ta Tây Nguyên ntơm bah rlău 20 năm aơ. Ăp rnăk tuch tăm mô m^n trong jong kơt doanh nghiệp. khân păng dơh klôr rdu t^ng rnoh khlay, đôl đal tăm tơm, nd^l ndal sreh jăng.

            Yơn lah, I ngăn an saơ du nkô| êng đo\ng, rvah rvăch sreh tăm, tăm sreh bah nu^h [on lan kan lo\ mir hôm tă bah nău khoah tâm dăp rgum bah Ngih dak đo\ng. Năm 2003, Dak Lak ho\ ndơ\ an ăp nkuâl mpeh luh nar lăp tâm dăp rgum  tăm điều n’hanh nu^h [on lan ho\ kơt t^ng tăm hang rbăn ha, yơn lôch nê sreh jăng yor trôk nar neh ntu ta aơ mô tâm di mô jêng luh play. Tât năm 2017, Dak Lak dăp rgum Ea Súp jêng nkual tăm tao, [on lan kơt t^ng tăm rlău 4 rbăn ha đo\ng. Ndr^ yơn, dăp rgum mô ăp kôp, trong rgum rvăt, nkret njêng rbăn lhơ le\ [ư an [on lan mâp âk jêr jo\t, nuih ăl. Lôch bar năm tăm bôk năp, gay koh rnoh hu\ch jru, [on lan Ea Súp le\ rvah sreh jăng tao gay tăm bum blang, [ư geh ma nău tu\p chrai dăp rgum le\ 2 ntil tơm tăm. Nô Nguyễn Đình Hiền, ta thị trấn Ea Súp, lah mpeh ăp nău khoah:

            “Ntơm nơh moh geh nău ân tơm tao tât 2 năm? Yor khân păng mhâm [ư nê nơh mơ d^ng jêng ntlơi tay. Ndr^ ri lah năm bôk năp ntlơi. Năm tâl 2 ri mơ d^ng sreh mhe aơ nơh. Kơp le\ ma bar năm lah nsum mô geh sa đêt!

            Hôm nô Lê Phi Công Thành, ta xã Cư Mlan, an g^t kloh lơn:

            “Năm bôk năp ri tăch geh nklăp 25 tât 27 rkeh prăk/ha, tâm rnôk nê ntuh kơl tât 45 rkeh prăk/ha. Ma tăm rlău 20ha ri roh nklăp 500 rkeh prăk. An tât năm aơ ri rnoh âk dah du gâl pe năm e nơh dơm, ăp ha geh nklăp 25 tấn. Ma nar luh sreh tao ri du\t khlay. Rnoh khlay tăch lah 7 rhiăng prao, n’hâp 3 năm n’gul prăk luh sreh. Prăk ns^t geh mô to\ng prăk phân.

            Nduih tôr yor tăm t^ng dăp rgum geh ta n’gâng kan cao su đo\ng bah ăp n’gor Gia Lai, Dak Lak, Dak Nông, Lâm Đồng. Ntơm bah năm 2008 tât năm 2012, dơi geh nău ntop kơl bah Bộ Nông nghiệp n’hanh Phát triển nông thôn, ăp n’gor dja le\ rgâl 100 rbăn ha bri jêng tăm tơm cao su, têk nkre đah trong rtuh lu\ng ntuh kơl cao su tiểu điền kơt t^ng ăp ntu\k. Kêng du\t hang rbăn ha cao su le\ mô dơi rêh mô lah săk geh đêt, ns^t geh wa\ng sa ju\r. êng ta n’gor Gia Lai, rnoh âk cao su tu\p tâm nău  dja nklăp 12 rbăn ha. Wa Kpă Thuyên, Groi kruanh UBND n’gor Gia Lai an g^t, nkra nău tih dja mhâm [ư lah nău du\t jêr. Lah mât kơt a[aơ ri mpu\ng lir neh ntuh, khuch djơh tât ntu\k gu\ rêh. Lah rgâl cao su jêng tơm tăm êng [a [a\ ri du\t roh hoach. Êng rnoh prăk tăm rgâl bri an neh dja le\ rlău 700 rmen prăk:

            “Ăp doanh nghiệp ân rdâk njêng ăp trong nchrăp rgâl tơm tuch tăm, yơn ân [ư trong nchrăp tăm bri rgâl. Djăt ma rgâl 1ha ri ân tăm tay 1ha. Mô dơi tăm ri nôp prăk tâm Prăk nkrem Mât njrăng n’hanh hun hao bri rgâl gay jao an ăp ntu\k geh nău u\ch tăm bri t^ng di quy định. T^ng kơp nđăp bah n’gor Gia Lai, 1ha bri tăm 3 năm mât chăm lah nklăp 64 rkeh prăk.”

            Nu^h tuch tăm hưp t^ng rnoh khlay ndơ, Ngih dak dăp rgum mô tâm di đah ngăn ngăn, dôl [ư tuch tăm Tây Nguyên rvah rvăch tay sreh tăm- tăm sreh mô ho\ g^t dah jo\ d^ng dơi bah. T^ng wa Huỳnh Văn Thòn, Kruanh Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần tập đoàn Lộc Trời, nău lơh bah trong ndăch rvah rvăch dja mpeh nău dơn kan bah nu^h tuch tăm nơm n’hanh doanh nghiệp. Yơn gay [ư dơi nău nê, Ngih dak ân [ư jăp nău khlay [ư tơm- nta trong dơh:

            “Dơn geh doanh nghiệp dơm dơi buăt nthoi [ư njêng đah ntu\k tăch rgâl, mơ ký ton dơi tăch ndơ geh [ư đah nu^h [on lan kan lo\ mir. Yor kơt nê|, tâm rgop 4 nu^h, ri nu^h [on lan kan lo\ mir, doanh nghiệp, nu^h khoa học ân lah 3 ndru tơm, gu\ ta 3 chông yôch bah pe njônh. Hôm ngih dak gu\ ta n’gul 3 njônh nê, [ư ndru tơm nta trong dơh kơt chính phủ way lah, jêng lah nău khlay [ư tơm nta dơh luật pâl, [ư nu^h ndranh n’hanh nău khlay [ư tơm njêng geh nău way”.

            N’hao doanh nghiệp jêng tơm leo, tuch tăm Tây Nguyên mbra geh ăp nău dơi ndal. Aơ lah nău ho\ dơi lah rjăp ma nău ngăn geh bah nkual. Ntơm bah kơi lôch rơh rklaih luh, Đảng, Ngih dak le\ njêng ta aơ hang rbăn nông trường cà phê, cao su. Ăp nhih pah kan dja ngăch  pơk luh săk jêng geh neh ntu n’hanh n’hao prêh an nu^h [on lan kan lo\ mir Tây Nguyên, n’hao Tây Nguyên bah nkual neh rluk mâl ơm jêng ntu\k rgum khlay tuch tăm lam dak. Yơn lah, trong leo [ư mât uănh ta ăp nhih pah kan dja mô ban t^ng nău way ntu\k tâm rlong tăch rgâl dak bah dih n’hanh jêng ndơ nking kol trong hun hao.

            Rnôk ăp doanh nghiệp roh nău khlay [ư tơm dâk leo tuch tăm- [on lan kan lo\ mir, ntơm bah năm 2008 tât a[aơ, Tây Nguyên le\ wa\ch rgum rlong sial tât ntuh kơl bah dih ngih dak du\t dăng. Mô dơi lah mô dơn tâm rnoh dja le\ ns^t tay ăp nău rgâl ue\h. yơn lah, lơn âk hôm [a [a\ le\ ndjôt tât an Tây Nguyên ăp nău khuch mbăk anh jâk tă bah trong [ư ntuh kơl ka chuh hâng sa ngăch. Nău ngăn geh dja ân dơi rhuăt luh nău tă ơm g^t kan gay mât dơi tơm soan dăng bah doanh nghiệp bah dih ngih dak an hun hâo tuch tăm, nkre mô njêng tay an nău tât khuch an tay bah kơi an nkual./.

Nu^h nchih rblang: Điểu Thân