Muôx nzir cêr paz trâu têx nhuôs zâu muôx luz nênhx txov nhêv ntơưv Điện Biên

           Hâur luz tsêr mê grêiv nhoz jok Pá Nậm, xã Sam Mứn, tỉnh Điện Biên, Lường Hải Đăng tưz muôx 10 shông trâus sêv khiz luz chêr, muk lol tsi tâus li luôs lưv lênhx lưv tus mê nhuôv, khênhr cheix thiêz uô nênhx nhoz đros luz yêz đor têk. Niêv txir mak siz đrâux, siz tso thâuv nzor, Đăng đros lênhx pos nhoz chiê pos tu hâur niêx hnuz xưz. Txơưv 2 pos cư luz nênhx tsênhv yuôr ntâu txov nhêv, muôx tsi txâuk cxuô zav, taz sik pos Lò Thị Dũng thâuv tưs tưz hluz thiêz tiz jông tu lênhx nhuôv Đăng. Hnuz nhôngs siêz, đas jos ntâus, pos xar njôngr cov lênhx nhuôv Lường Hải Đăng muôx têx tror tâu cơưv txux chi, tâu đros luôs lưv tus uô nênhx chiê tov kaz no luz nênhx tsi yuô txov nhêv. “Cur chuôz zis luz nênhx lok six txov nhêv, tsênhv zus tus nhuôv tuz xênhz nzưr trâus sêv khiz luz chêr thiêz, têx shông đhâu chuôz zis cux tâu cxuô cấp moz siêz paz lok six ntâu cơưk”.

            Ntơưv Điện Biên yuôr ntâu chuôz zis cux tsênhv niêx hnuz đros paz chor nhuôs zâu txov nhêv txix cxuô cêr hluz. Niêv lâul Cà Thị Sinh nhoz jok Co Mỵ, xã Thanh Nưa, tỉnh Điện Biên chuôz zis zos iz ziv chuôz zis lok six txov nhêv thiêz sir jos hla đhâu têx cêr txov ntơư. Niêv lâul Cà Thị Sinh muôx 04 lênhx mê nhuôv mak hur si 4 tus co puôr lênhx trâus muôx moz, tsi xar nhoz, uô si đros luôs lưv tus. Cêr huôv tsar uô nox tưz txov nhêv, lok txoz cxơưx thiêz tu, choz kriê têx nhuôs uô nênhx ziv nzir phiv liv đuô thâuv têx mê nhuôv iz tus nhiêk muôx nhiêk iz tsưr ziv, cêr uô nênhx tsi siz thôngx. Muôx kênh jiês, lênhx niêv tưz kâus jos, tas cêr chiê siêz thâuv iz lênhs khưr huôv tsar uô nox, txoz cxơưx trâu chuôz zis. Hmôngr jông, niêv lâul 2 tus nhuôv mê tâu cơưv ntâuz ntơưr hâur iz tsêr cơưv jông, tâu chor cưk kriê ntơưr kriê têx tsưr ziv, cêr uô nênhx xênhz huôx txos trâu heik lul, nhoz uô si đros têx lênhx fôngx zưs iz fâuv. Lênhx nhuôv hloz txơưv tsi yuô mênhx pêv li luôs lưv tus, taz sik tưz pâuz paz niêv uô iz cxiê zav nuv hâur chuôz zis. “Cur chuôz zis muôx 4 tus nhuôv puôr lênhx trâus muôx moz hur si, hmôngr jông tâu muk cơưv ntơưr, 2 tus nhuôv zâu tâu muk trâu tsênhv qơư zoz zux, kriê têx tsưr ziv cơưv txux chi, cêr uô nênhx, xênhz huôx, uô si thiêz nhoz đros luôs lưv tus, chor cưk kriê ntơưr lok six moz siêz paz kriê thiêz tu têx mê nhuôv cơưk”.

          Niêv lâul Cà Thị Sinh chuôz zis luz nênhx tso pov têx muôx liv thiêz jông đros paz kriê têx nhuôs tsi yuô muôx jông têk jông tơư, txov nhêv đros luôs lưv tus uô nênhx. Chor nhuôs muk tsêr cơưv tsi tiêk chiê cơưv txux chi, tsênhv cơưv shâuv lok sâuv heik lul, uô si đros luôs lưv tus, shâuv tu zuk tus khênhx thiêz jux juk đros tâu têx fôngx zưs uô si, uô iz cxiê zav nuv. Ntơưv Tsênhv qơư paz huôv tsar zoz zux tỉnh Điện Biên, chor cưk kriê cux niêx hnuz sir jos kriê txux chi, tsưr ziv uô nênhx, xênhz huôx trâu têx shux xênhz. Đros thiêz ntâu lênhx nhuôs, pâuz hâur pâuk ntơưr, heik tâu iz lo lul lok sik pâuz hu, thav lul đros luôs lưv tus cux zos iz hâux lưv lok six phiv liv cơưk hâur iz ntuk ntêr. Cưk kriê Lê Thị Tâm, uô hâux lưv hâur Tsênhv qơư no heik: “Chor nhuôs muôx luz nênhx tsi jông li luôs lưv tus, tsi yuô mênhx pêv, hâur kriê txux chi, cur tưz xeir têx faz tsưr ziv huv đros chiê kriê trâu têx mê nhuôv, iz zav li: Kriê sir zôngv têx chuôz zênhx uô si, cux li kriê iz cxiê zav txux chi, cêr uô nênhx, xênhz huôx uz no. Ntơư zos têx tsưr ziv lok six tsênhv tsênhz thiêz huv đros trâu chor nhuôs”.

         Tỉnh Điện Biên nhiv no muôx zuôr xar 10 cxênhz lênhx nênhs trâus sêv khiz, hâur ntơư 1.600 ntâu lênhx nhuôs zâu tsênhv cơưv txux chi ntơưv iz cxiê luz tsêr cơưv. Ciês Tsênhv qơư paz huôv tsar zoz zux tỉnh Điện Biên nhiv no mak tsênhv tsoz phưz, kriê zuôr xar 100 lênhx nhuôs li heik sâuv thiêz paz kriê cêr uô nênhx, xênhz huôx trâu ntâu lênhx nhuôs zâu txơưr đuô hâur thax tsav tỉnh. Pos Mai Thị Hồng Nhung, Giám đốc Tsênhv qơư paz huôv tsar zoz zux tỉnh Điện Biên heik: “Đros thiêz têx nhuôs shux xênhz trâus sêv khiz li heik sâuv, chor nhuôs trâus xiêk lok six ntâu thiêz têx nhuôs chuôz zis cux lok six txov nhêv. Nhoz no, chor cưk kriê moz siêz đros paz kriê têx nhuôs cêr uô nênhx, xênhz huôx, sir jos hla đhâu phiv liv hâur luz nênhx”.

         Txix chuôz zis cêr moz siêz, tsêr cơưv ntơưr thiêz côngv thôngx đros paz, ntâu lênhx nhuôs zâu muôx luz nênhx li heik sâuv nhoz Điện Biên tsênhv jux juk sir jos hla đhâu têx cêr txov, phiv liv, truôx siêz đros côngv thôngx nhoz uô nênhx. Taz sik, hâur thax tsav tỉnh cux tsênhv yuôr zuôr xar 7 cxênhz lênhx nhuôs muôx luz nênhx lok six txov nhêv thiêz muôx nhos 68 cxênhz lênhx nhuôs zôngx ziv njiz trâus cêr txov, tsuv tror tâu moz siêz, đros paz max txos. Đros trâu cxuô cấp, ngênhx thiêz tas nro xã hội sik côngv têk, têx nhuôs zâu li heik sâuv zuôr muôx nzir six hơưv, qơư chuôz jos chiê sir jos hla đhâu cêr txov, phiv liv đros luôs lưv tus nhoz uô nênhx shir phaz lus./.

Vũ  Lợi-Riê Lâux cxeik, nhênhv 

Chuôz tsar por vêv shuôz njês hâur cheix ntux nas

          1. Chuôz tsar côngz xưv yax kriê

        Yax kriê chiê tsôngv px muôz siêz siêz xar chiv chir por vêv shuôz njês; seiz car thiêz cxiv tsa tsưr ziv phax tar ntux nas...Thôngz sâu tsôngv px tiv phaz muôx huôx tôngv tu zus shuôz njês. Thôngz xor mông thiêz yax six seiz njôngr qenhx shênhx ntux nas txos tsôngv px tu zus shuôz njês. Têx chiz coaz muôx txơưx jênhv tsuv seiz shuôk têx thax tsav tu zus shuôz njês njuôs xav zuôr trâus đêx ngaz thiêz tso tơưv tsưr ziv por vêv tsênhz mênhx, txu grês têx ruôr hiêv thâuv muôx yưv đêx ngaz.

          2. Bax jông, kho đuô têx pas đêx, tơưz tu zus shuôz njês

          - Uô ntêx thâuv txos cheix ntux nas pox nhuôk tsuv seiz shuôk jông, uô vêv xênhz, kho đuô têx pas njês, tơưz tu zus shuôz njês cov truôx jông.

          - Njưs pas đêx taz por siêz đuô cêr muk lok thiêz thax tsav iz ndis chiê taz por đêx nas tsi ntưs lok hâur pas đêx.

          - Tơưz tu zus njês tsuv khi cov truôx jông, uô vêv xênhz tơưz tu zus cov jông, hlôngr têx tơưz tu zus tsi txâuk tsơưr lươngv, txar têx tơưz tu zus muk qơư tsi muôx chuô njơưx, đêx tsi ntưs lox.

          - Cxaz nzir vitamin C, chế phẩm sinh học trâu hâur shuôz njês li zav nox chiê chuôz cxaz đas jos trâu shuôz njês.

          3. Tsưr ziv khưx phưx têx trâus ruôr hiêv đhâu jiês ntux nas

          Đros têx pas đêx, qơư tu zus shuôz njês

          - Tso cxaz đêx hâur pas tu zus, thôngx cxix zôngv nzuôv đêx, meir tso pa ô-xy trâu hâur đêx trâu têx pas tu zus shuôz njês;

          - Thâuv ntux lok nas lox, đêx hâur pas đêx trâus ro, pH trâus txu grês viv li tsuv mfông môngr jêz siz iz ndis pas đêx (Muôx nhos 20-30 cir/ 1 cxênhz yiv ndis) chiê truôx tul pH thiêz uô đêx tsi ro;

          - Chuôz cxaz đas jos, seiz car pas đêx, qênhz yuôx tênhx qơư, đas jos shuôz njês chiê muôx tsưr ziv yưr lir.

            Đros tơưz tu zus shuôz njês

          - Qênhz yuôx tênhx qơư tso tơưz tu zus shuôz njês cov taz por. Txar têx tơưz tu zus shuôz njês muk qơư taz por (uô ntêx thâuv muôx ntux nas);

          - Qênhz yuôx, kho đuô, uô vêv xênhz cxix luôk chuôz zênhx tu zus, tơưz tu zus shuôz njês chiê taz por trâu huôx tôngv tror tu zus fênhx yax;

          - Yax six seiz jông tênhx qơư thiêz shuôz njês li đas jos chiê muôx tsưr ziv tsưr lir./.

Thanh Thủy-Txâur Vax cxeik nhênhv