Mù Cang Chải tsưx phưv tâu truôx pêz Hmôngz têx txux chi kênhx

Kênhx Hmôngz cê zos chiê yuôz uô si, yuôz đhiê uô cêr lov jêv. Chênhr  zos kênhx tâu yuôz đros trâu đhiê uô si lov jêv, thâuv tưs tưz sơưr, nhoz tsi tuk iz kro qơư hlo. Kênhx cux muôx têx yuôz iz lênhs, cux muôx kênh thâuv yuôz thiêz đhiê đros ntâu tus chôngz lênhx tơưs lênhk, ntơư cux seiz zos yuôz uô si lov jêv lok sik yuôz uô đaz uô kruô.....

Đros thiêz nênhs Hmôngz, kênhx thâuv tưs tưz zuôr tsuv muôx đros đreiv luz nênhx xênhz huôx. Têx ntênhs hội, cêr lov jêv muôx chôngz nênhs,  pêz Hmôngz puôr lênhx zôngv kênhx chiê yuôz heik lol cêr nhiêv têz qơưk, yuôz uô si lov jêv, uô tsâus txos chor lâul têx côngz txiêx njis, lok sik yuôz uô đaz uô kruô thâuv muôx iz tus lâul kâus pur 120 shông. Zơưv Car Suôr Xênhv Thox, 65 shông zos iz hâur 18 lênhx nhoz Mù Cang Chải tsênhv pâuz jêik uô kênhx Hmôngz. Zơưv Suôr heik luk Choz Tsiz tsi mênhx, taz sik tưz tâu muk nthuôr uô cêr lov jêv yuôz kênhx, đhiê kênhx nhoz ntâu qơư hâur thax tsav Tây Bắc thiêz jiês tưs cux tưr thik tâu jông, tâu sơưr đơưk kruôs nxiês txos. Iz chas jêik uô kênhx, hâur niêx ciêz, zơưv Suôr tsênhv muk trâu trâu cxuô luz tsêr cơưv, cxuô jêx jok tox siêz chiê kriê txux chi yuôz kênhx trâu chor tuz hluôk nênhs Hmôngz thiêz luôs lưv tus txơưr đuô tsưr ziv jêik uô kênhx:“Cur pov nhiv no chor hluôk lơưr yuôz kênhx, txơưx kênhs tsi thôngx li pêz chor lâul lơưv, taz sik cur cux shir phaz, jông siêz viv muôx ntâu lênhx hluôk tsênhv moz siêz đros por hưv, tuôr tsês pêz Hmôngz têx txux chi vênhx huôv no tsi chiê pôngz plox”.

Câu lạc bộ kênhx Hmôngz nhoz xã Lao Chải, huyện Mù Cang Chải kuz muôx 10 tơưv lênhx nênhs. Lơưr zos chor hluôk nênhs nhiêv pêz Hmôngz têx txux chi kênhx, khênhr siz zâuv, siz kriê cơưv shâuv yuôz kênhx, đhiê kênhx uô si. Thông Xênhv Lâux thiêz Vax Xênhv Shôngx nhoz jok Xéo Dì Hồ A, xã Lao Chải heik li no:“Tuôx no cux pov iz cxiê lênhx hluôk lok six moz siêz cơưv shâuv chiê pâuz yuôz kênhx, đhiê kênhx jông đuô”.

“Zos tsi yênhx lix câu lạc bộ chiê tuôr tsês, por hưv chiê mak iz hnuz zuôr trâus pôngz plox jux juk, tsi yuô muôx nênhs pâuz txos têx txux chi no. Chor hluôk nênhs zos tsi muôx tus kriê mak tov kaz no zuôr tsi yuô pâuz txos,  zuôr tuôr tsi tâu têx txux chi no tsês, viv li pêz tưz yênhx lix câu lạc bộ nthuôr uô têx txux chi co cov sơưr đơưk đros por hưv tsi chiê pôngz plox”.

Nhiv no ntơưv xã Mù Cang Chải thiêz chor xã txơưr đuô hâur thax tsav huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái kuz, phênhv ntâu puôr lênhx muôx têx paz tuz nxeik hluôk nthuôr uô txux chi cêr lov jêv heir nênhs Hmôngz. Txix shông 2019 txos nhiv no, cxuô luz tsêr cơưv nhoz cxuô thax tsav muôx di sản kênhx Hmôngz cux tưz cxaz nzir tsaz yênhx kriê txux chi đhiê kênhx Hmôngz trâu têx shux xênhz, iz chas six hơưv cơưv ntơưr. Lar heik, qir txix shông 2022, ntơưv thax tsav tox siêz Mù Cang Chải cux tsưr tsix têx Festival kênhx Hmôngz sik tưr txux chi đhiê kênhx lok six jông trâu sơưr đơưk seiz uô si lov jêv. Pos Vũ Thị Mai Oanh, Phưv Giám đốc Sở Vênhx huôv, Thêv thao thiêz Ju lix tỉnh Lào Cai heik:“Kror zov chênhr chiê por hưv, tuôr tsês têx txux chi vênhx huôv jông tsi chiê pôngz plox zos tsôngv box Hmôngz lơưr shir phaz lok zuk heir nênhs li txux chi vênhx huôv. Tỉnh sir jos cxơưz cxiz tsôngv pêx xênhv cxiv uô đuô thiêz tuôr tsês têx txux chi vênhx huôv jông tưz tâu côngk nhav zos di sản vênhx huôv cấp têz qơưk. Iz kro zôngx ziv ntơưv Mù Cang Chải zos têx txux chi vênhx huôv ntơư reik đros têx liêx tơư ntêir Mù Cang Chải, uô yênhx iz đuôz shav jông muôx cxix cxuô tsar zav txix chiv xênhz đrox tsuôs txos têx txux chi vênhx huôv, uô kênhx Hmôngz ziv muôx suôz đror bê đuô”.

Shông no, Festival Kênhx Hmôngz tâu xã Mù Cang Chải nthuôr uô lok trâu têx hnuz tsiêz zax lix 2026, zos six hơưv chiê têx lênhx txơưx kênhx nhoz no tuôx sik tưr txux chi yuôz kênhx, đhiê kênhx txeik tok tsôngv kruô tuôx ndis shuôs têz qơưk uô si./.

                                                                                                                         Đinh Tuấn-Riê Lâux cxeik, nhênhv

Ndis shuôk têz qơưs

Jos Khá – zos qơư jông jav hâur ntu cêr tuôx ndis uô si trâu Sơn La, faz Bắc

Jos Khá nhoz đêz tsênhv qơư xã Yên Châu, tỉnh Sơn La zuôr xar 10 cêik. Jos muôx 93 chuôz zis, 420 ntâu lênhx nênhs, 100% zos hêir nênhs poz ziz huôv tsar cêr uô nênhx nhoz. Zos tsôngv tsôngv kruô sđ muk ndis uô si txos jos Khá, cux pâuz tâu tsôngv px hâur thax tsav qơư co têx vax tsêr, chuôz zênhx chuôz tav, qơư nox nhoz muk lok hâur niêx hnuz tsênhv zos đrêiv li đrav ntêx. Hâur shông 2025, têx tsoz chos ntông mo môngk, tsoz chos ntông mo khak tưz tâu côngk nhav zos VN tsoz chos tâu ntêr shông lok.  Zơưv Quàng Văn Luống, iz lênhx px nhoz jos Khá shir phaz lul hêik pâuz:“Txix thâuv xênhz zus hloz lox, tsoz chos mo môngk, tsoz chos mo khak hâur jos no tsik pâuz shor chos thâuv tưs lok. Viv tsoz chos mo khak muôx blôngx nzor jêx jos thiêz txi txir chox muk muôs, px cux muôx phênhv sâu tâu mê njik nhiêx txiêx chox lok sir zôngv hâur luz nênhx. Chênhr zos li hêir ntơư, txos trâu nhiv no oz zav tsoz chos co tsênhv tâu tsôngv px sđ tsưx phưv tâu truôx tsik trâus ruôr ntor”

Đros co, tsôngv px poz ziz nhoz luz jos no cux tsênhv tuôr tâu tsês zuk hêir nênhs têx txux chi, vênhx huôv jông cxôngx nzor muôx đros đrêiv hâur luz nênhx tsik chiê pôngz plox. Pos Lò Thị Bốn, nhoz jos Khá shir phaz lul hêik pâuz nzir: “Thâuv tưs pêz cux ndo njôngr tuôr tsês zuk hêir nênhs poz ziz luôs hâux lưv chos pax, ntok ntâuz cxôngx nzor. Hâur ntu zuôr txos no pêz tsênhv zuôr cxiv uô iz kror qơư ntok ntâuz, xơưk pax ntâuz cxôngx nzor cov muôx đros đrêiv hâur luz nênhx”

Iz chas hêir nênhs poz zis tsôngv pox niêv, vir ndâuk luôs hâux lưv ntok ntâuz; chor txir nênhx hêir nênhs poz ziz hâur jos cux tsênhv tuôr tsês-huôv tsar truôx zuk hêir nênhs luôs hâux lưv phiêz cxuô zav tơưz chox lok sir zôngv hâur luz nênhx đros trâu tuôr tsês zuk hêir nênhs poz ziz têx txux chi, vênhx huôv jông cxôngx nzor. Zơưv Quàng Văn Phanh – iz lênhx px nhoz jos Khá hêik pâuz nzir:“Hâur niêx shông, thâuv txos trâu hnuz xiêz 10 hli 6, tsôngv px sđ tsuv txi côngv jêx jos iz jiês. Co zos txi côngv chiê tsôngv px sđ tsik muôx moz gênhk, khưr sâu tâu ntâu kôngz lôngk, muôx luz nênhx tsâu sor”

Sir jos huôv tsar uô têx muôx ntơưv qơư, hâur shông 2022, jos Khá tưz tâu hâu nov huyên yên Châu (kuz), tỉnh Sơn La tso tơưv luôs hâux lưv kriz cxiv uô qơư ndis uô si, sêiz shuôk têz qơưs. Ntơư zos xêir tsov 5 chuôz zis cxiv kho đuô tsêr tok kruô; 3 chuôz zis kriz qơư muôs cxuô zav nox; 3 chuôz zis cxiv uô qơư ntok ntâuz, xơưk fuôv txiêx thiêz phiêz cxuô zav tơưz; lar hêik zos cxiv tsa tâu oz paz tuz nxêik hluôk nthuôr uô cêr lov jêv, đhiê pax vuôs, sênhr chêr cxôngx nzor chiê tsôngv kruô tuôx ndis uô si pâuz txos. Zươv Trần Xuân Việt, Phưv Giám đốc Sở vênhx huôv tỉnh Sơn La hêik pâuz nzir:“Jos khá zos iz luz jos tâu Sở Vênhx huôv thiêz Sở kôngz nuv-tênhx qơư xêir tsov cxiv uô qơư ndis uô si, sêiz shuôk têz qơưs txuôk đros cxiv tsa jêx jos yiêz. Thiêz hâur ntu zuôr txos no, ngênhx tsênhv zuôr  tso tơưv cxuô luôs hâux lưv uô cov tsênhz mênhx, chiê cxiv tsa jos Khá yênhxx iz jos jông jav huv đros tsôngv kruô siêz nhiêv”

Txơưv vax tsêr, cêr muk lok tsik tâu huv đros, taz sik txix têx txux chi, vênhx huôv jông cxôngx nzor co tsênhv tuôr tâu truôx muôx đros đrêiv hâur luz nênhx, jos Khá cux zuôr yênhx iz qơư jông jav nto bê, cxơưz cxiz tâu tsôngv kruô tuôx ndis uô si, sêiz shuôk./.

                                                                                              Tsu cxêik nhênhv-Thu Thuỳ-Tòng Anh BT